Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ υποδέχθηκε την Τετάρτη στο Πεκίνο τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, σε μια συνάντηση υψηλού συμβολισμού που πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στην κινεζική πρωτεύουσα.
Η χρονική συγκυρία της επίσκεψης Πούτιν προσέδωσε πρόσθετο βάρος στις συνομιλίες. Το Πεκίνο είχε μόλις φιλοξενήσει τον Αμερικανό πρόεδρο στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, όπου οι δύο πλευρές συζήτησαν θέματα εμπορίου, επενδύσεων, Ταϊβάν και διεθνών κρίσεων. Λίγες ημέρες αργότερα, στον ίδιο χώρο, ο Σι υποδέχθηκε τον Ρώσο πρόεδρο με πλήρη τελετουργία, στέλνοντας μήνυμα για τη σημασία που αποδίδει η Κίνα στη σχέση με τη Μόσχα. Ο Πούτιν έγινε δεκτός έξω από το Μέγαρο του Λαού, στην πλατεία Τιενανμέν. Στρατιωτική μπάντα έπαιξε τους εθνικούς ύμνους Ρωσίας και Κίνας, ενώ ακούστηκαν 21 κανονιοβολισμοί. Κινέζοι στρατιώτες στάθηκαν παρατεταγμένοι και δεκάδες παιδιά, κρατώντας ρωσικές και κινεζικές σημαίες, φώναζαν «καλωσορίσατε» στα κινεζικά.
Οι συνομιλίες των δύο ηγετών άρχισαν με συνάντηση στενής σύνθεσης, με περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων, προκειμένου να συζητηθούν πιο ευαίσθητα ζητήματα. Στη συνέχεια ακολούθησε διευρυμένη συνάντηση με τις αντιπροσωπείες των δύο χωρών.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Γουάνγκ Γι, ο οποίος είχε υποδεχθεί τον Πούτιν κατά την άφιξή του στο Πεκίνο το βράδυ της Τρίτης, αναμενόταν επίσης να έχει συνομιλίες με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ. Στο πρόγραμμα του Ρώσου προέδρου περιλαμβανόταν και ξεχωριστή συνάντηση με τον Κινέζο πρωθυπουργό Λι Τσιανγκ.
Πούτιν: Οι σχέσεις βρίσκονται σε «πρωτοφανές επίπεδο»
Στις εναρκτήριες δηλώσεις του, ο Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε τις σχέσεις Ρωσίας–Κίνας «πρωτοφανείς» και έκανε λόγο για πρότυπο συνεργασίας. Απευθυνόμενος στον Σι ως «αγαπητό φίλο», τόνισε ότι η Ρωσία παραμένει αξιόπιστος προμηθευτής ενέργειας για την Κίνα.
«Στη σημερινή τεταμένη διεθνή συγκυρία, η στενή συνεργασία μας είναι ιδιαίτερα αναγκαία», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος.
Σύμφωνα με την ενημέρωση του Κρεμλίνου, ο Πούτιν ανέφερε επίσης ότι «η συνεργασία μας στην εξωτερική πολιτική είναι ένας από τους βασικούς σταθεροποιητικούς παράγοντες στη διεθνή σκηνή», προσθέτοντας πως βρίσκεται σε εξέλιξη «μια σύνθετη διαδικασία διαμόρφωσης ενός πολυκεντρικού κόσμου, βασισμένου στην ισορροπία των συμφερόντων όλων των συμμετεχόντων».
Ο Ρώσος πρόεδρος κάλεσε ακόμη τον Σι να πραγματοποιήσει κρατική επίσκεψη στη Ρωσία το επόμενο έτος, ενώ επιβεβαίωσε την ετοιμότητά του να συμμετάσχει στη σύνοδο της APEC, που θα πραγματοποιηθεί τον Νοέμβριο στη Σενζέν.
Σι: Κίνδυνος επιστροφής στον «νόμο της ζούγκλας»
Από την πλευρά του, ο Σι Τζινπίνγκ δήλωσε ότι οι διμερείς δεσμοί έχουν ενισχυθεί επειδή οι δύο χώρες εργάζονται συστηματικά για την εμβάθυνση της πολιτικής εμπιστοσύνης και του στρατηγικού συντονισμού.
«Η Κίνα και η Ρωσία πρέπει να εστιάσουν σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές και να προωθήσουν την ανάπτυξη και την αναζωογόνηση των χωρών τους», δήλωσε ο Κινέζος πρόεδρος, σύμφωνα με την κινεζική κρατική τηλεόραση. Ο Σι πρόσθεσε ότι οι δύο χώρες πρέπει να συμβάλουν στην οικοδόμηση ενός «πιο δίκαιου και λογικού συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης», απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισε «ανεξέλεγκτη μονομερή ηγεμονία». Στις δηλώσεις του προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο επιστροφής του κόσμου στον «νόμο της ζούγκλας», τονίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης του στρατηγικού συντονισμού μεταξύ Πεκίνου και Μόσχας.
Η «διπλωματία του τσαγιού»
Η επίσκεψη Πούτιν συμπίπτει επισήμως με την 25η επέτειο της συνθήκης φιλίας και συνεργασίας Ρωσίας–Κίνας. Σύμφωνα με το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών, πρόκειται για την 25η επίσκεψη του Ρώσου ηγέτη στην Κίνα.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται και ιδιωτική συνάντηση των δύο ηγετών για τσάι, μια κίνηση με ιδιαίτερο διπλωματικό συμβολισμό. Ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ χαρακτήρισε τη συνάντηση αυτή «ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της επίσκεψης». «Όπως και οι Κινέζοι φίλοι μας, ενδιαφερόμαστε αυτή η συνάντηση να διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερο», δήλωσε ο Ουσάκοφ.
Η εικόνα παραπέμπει και στην προηγούμενη επίσκεψη Πούτιν στην Κίνα, τον Μάιο του 2024, όταν οι δύο ηγέτες είχαν εμφανιστεί πιο χαλαροί, χωρίς γραβάτες, πίνοντας τσάι σε πρώην αυτοκρατορικό κήπο που σήμερα στεγάζει γραφεία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος.
Στο επίκεντρο ο Power of Siberia 2
Κεντρική θέση στις συνομιλίες Σι–Πούτιν έχει το σχεδιαζόμενο έργο του αγωγού φυσικού αερίου Power of Siberia 2, ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σχέδια που συζητούν εδώ και χρόνια η Ρωσία και η Κίνα. Ο αγωγός προβλέπεται να μεταφέρει έως 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου ετησίως από τα κοιτάσματα της δυτικής Σιβηρίας και της χερσονήσου Γιαμάλ προς τη βόρεια Κίνα, μέσω Μογγολίας. Για τη Μόσχα, το έργο έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τη δραστική μείωση των ενεργειακών δεσμών με την Ευρώπη. Η Ρωσία αναζητά σταθερές αγορές για το φυσικό της αέριο, καθώς οι δυτικές κυρώσεις και η ευρωπαϊκή προσπάθεια απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια έχουν περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητες της Gazprom στις παραδοσιακές της αγορές. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, εμφανίζεται ως ο βασικός προορισμός της ρωσικής ενεργειακής στροφής προς την Ασία, αλλά διαπραγματεύεται από ισχυρή θέση.
O Power of Siberia 2 δεν είναι απλώς ακόμη ένας αγωγός. Εφόσον προχωρήσει, θα επιτρέψει στη Ρωσία να διοχετεύσει στην Κίνα ποσότητες φυσικού αερίου αντίστοιχες με σημαντικό μέρος των όγκων που στο παρελθόν κατευθύνονταν στην Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Μόσχα επιδιώκει επίμονα την οριστικοποίηση του έργου. Για τη ρωσική πλευρά, ο αγωγός θα λειτουργούσε ως μακροπρόθεσμη εγγύηση εσόδων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξαγωγές ενέργειας παραμένουν κρίσιμες για τα δημόσια οικονομικά της χώρας. Η Κίνα, ωστόσο, δεν δείχνει να βιάζεται. Το Πεκίνο έχει ήδη ενισχύσει τις ενεργειακές του εισαγωγές από τη Ρωσία, αλλά επιδιώκει να διατηρήσει ευελιξία στις πηγές προμήθειας. Παράλληλα, αξιοποιεί τη διαπραγματευτική πίεση στην οποία βρίσκεται η Μόσχα, ιδιαίτερα στο ζήτημα της τιμής. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η Κίνα πληρώνει για το ρωσικό φυσικό αέριο χαμηλότερες τιμές σε σχέση με εκείνες που πλήρωναν η Ευρώπη και η Τουρκία, γεγονός που περιορίζει τα ρωσικά έσοδα, ακόμη και όταν αυξάνονται οι εξαγόμενοι όγκοι.
Το βασικό αγκάθι στις διαπραγματεύσεις παραμένει το εμπορικό σκέλος: η τιμή του φυσικού αερίου, η χρηματοδότηση της κατασκευής, οι όροι διέλευσης από τη Μογγολία και η τελική επενδυτική απόφαση. Παρότι έχουν υπάρξει πολιτικές δεσμεύσεις και συμφωνίες-πλαίσιο, κρίσιμες λεπτομέρειες εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Δεν έχει ανακοινωθεί σαφές χρονοδιάγραμμα κατασκευής, ενώ το Πεκίνο αποφεύγει να δεσμευτεί σε όρους που θα περιόριζαν την ενεργειακή του ευελιξία. Η Μόσχα ελπίζει ότι η αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας, σε συνδυασμό με την κρίση στη Μέση Ανατολή και τις πιέσεις στις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς, θα καταστήσουν την Κίνα πιο δεκτική σε μια συμφωνία. Ο Πούτιν παρουσίασε τη Ρωσία ως «αξιόπιστο προμηθευτή πόρων» και την Κίνα ως «υπεύθυνο καταναλωτή» αυτών των πόρων, επιχειρώντας να συνδέσει το έργο με την ενεργειακή ασφάλεια του Πεκίνου.
Η σημασία του αγωγού φαίνεται και από τη σύνθεση της ρωσικής αποστολής στο Πεκίνο. Στις συνομιλίες συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο επικεφαλής της Gazprom Αλεξέι Μίλερ, ο επικεφαλής της Rosneft Ιγκόρ Σετσίν και στελέχη μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η παρουσία τους υπογραμμίζει ότι η επίσκεψη δεν έχει μόνο πολιτικό χαρακτήρα, αλλά συνδέεται άμεσα με συγκεκριμένα οικονομικά και ενεργειακά διακυβεύματα. Για την Κίνα, το Power of Siberia 2 θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετες χερσαίες προμήθειες φυσικού αερίου, μειώνοντας την εξάρτηση από θαλάσσιες μεταφορές και ευάλωτα περάσματα. Ωστόσο, η κινεζική πλευρά έχει λόγους να αποφύγει μια υπερβολική εξάρτηση από έναν προμηθευτή, ακόμη και αν αυτός είναι η Ρωσία. Γι’ αυτό και το Πεκίνο συνδυάζει τις ρωσικές εισαγωγές με άλλες πηγές ενέργειας, διατηρώντας ανοιχτό το πεδίο των διαπραγματεύσεων.
Το έργο εντάσσεται σε μια ευρύτερη εικόνα ενίσχυσης των ρωσοκινεζικών ενεργειακών σχέσεων. Η Ρωσία ήδη προμηθεύει φυσικό αέριο στην Κίνα μέσω του υπάρχοντος αγωγού Power of Siberia, ενώ οι δύο πλευρές εξετάζουν και επιπλέον διαδρομές. Σύμφωνα με το Reuters, οι ρωσικές παραδόσεις φυσικού αερίου προς την Κίνα μέσω υφιστάμενων και νέων οδών αναμένεται να αυξηθούν τα επόμενα χρόνια, αν και η Κίνα εξακολουθεί να λαμβάνει πολύ μικρότερες ποσότητες ρωσικού αερίου από αυτές που λάμβανε η Ευρώπη πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Έτσι, το Power of Siberia 2 παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα τεστ της σχέσης Μόσχας–Πεκίνου. Για τη Ρωσία αποτελεί στρατηγική ανάγκη και οικονομική διέξοδο. Για την Κίνα αποτελεί πιθανή ενεργειακή ενίσχυση, αλλά και διαπραγματευτικό χαρτί. Η τελική μορφή της συμφωνίας, εφόσον υπάρξει, θα δείξει όχι μόνο το βάθος της ενεργειακής συνεργασίας των δύο χωρών, αλλά και την πραγματική ισορροπία ισχύος ανάμεσα στη Μόσχα και το Πεκίνο.
Εμπόριο άνω των 200 δισ. δολαρίων
Οι ενεργειακές προμήθειες από τη Ρωσία έχουν εξελιχθεί σε βασικό πυλώνα του διμερούς εμπορίου. Ο Πούτιν ανέφερε ότι οι εμπορικές συναλλαγές Ρωσίας–Κίνας έχουν ξεπεράσει «με αυτοπεποίθηση» το όριο των 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων για αρκετά συνεχόμενα χρόνια.
Για τη Ρωσία, η ενίσχυση του εμπορίου με την Κίνα θεωρείται κρίσιμη, καθώς η οικονομία της εξακολουθεί να δέχεται πίεση από τις δυτικές κυρώσεις και από το αυξανόμενο κόστος του πολέμου στην Ουκρανία. Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, η Μόσχα έχει στραφεί ακόμη περισσότερο προς το Πεκίνο για να περιορίσει τον αντίκτυπο των περιοριστικών μέτρων.
Σύμφωνα με προηγούμενο ρεπορτάζ του Bloomberg News, περισσότερο από το 90% της τεχνολογίας που υπόκειται σε κυρώσεις εισάγεται στη Ρωσία μέσω Κίνας. Η Κίνα, από την πλευρά της, αρνείται ότι έχει προμηθεύσει όπλα σε οποιαδήποτε πλευρά της σύγκρουσης στην Ουκρανία και επιμένει ότι ελέγχει αυστηρά τις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης.
Περίπου 40 συμφωνίες συνεργασίας
Οι δύο πλευρές αναμένεται να υπογράψουν περίπου 40 έγγραφα συνεργασίας. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, τα έγγραφα αυτά καλύπτουν τομείς όπως το εμπόριο, η ενέργεια, ο πολιτισμός και οι ανταλλαγές μεταξύ των κοινωνιών των δύο χωρών.
Ρωσικά κρατικά μέσα μετέδωσαν ότι στα αποτελέσματα της συνόδου πιθανότατα θα περιλαμβάνεται και κοινή δήλωση για την περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Πεκίνου και Μόσχας.
Τα κινεζικά κρατικά μέσα ανέδειξαν επίσης πιθανούς τομείς συνεργασίας που εκτείνονται από την ενέργεια και τη γεωργία μέχρι την τεχνολογία, το διάστημα και την τεχνητή νοημοσύνη.
Συνάντηση Βλαντιμίρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο © EPA/Maxim Shemetov / POOL
Βαριά ρωσική αποστολή στο Πεκίνο
Η σύνθεση της ρωσικής αποστολής καταδεικνύει το βάρος που αποδίδει η Μόσχα στην οικονομική διάσταση της επίσκεψης. Μαζί με τον Πούτιν ταξίδεψαν στο Πεκίνο ο επικεφαλής της Rosneft Ιγκόρ Σετσίν, ο επικεφαλής της Gazprom Αλεξέι Μίλερ, ο επιχειρηματίας αλουμινίου Όλεγκ Ντεριπάσκα, καθώς και οι επικεφαλής της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας VEB, της Rosatom και της Roscosmos.
Στην αποστολή συμμετέχουν επίσης ο επικεφαλής της Sberbank Γκέρμαν Γκρεφ, ο επικεφαλής της VTB Αντρέι Κόστιν και η διοικήτρια της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας Ελβίρα Ναμπιούλινα, μαζί με πέντε αντιπροέδρους της κυβέρνησης και οκτώ υπουργούς.
Το ρωσικό κρατικό επενδυτικό ταμείο Russian Direct Investment Fund ανακοίνωσε τρία μεγάλα έργα με Κινέζους εταίρους, που αφορούν την ανάπτυξη διαστημικών συμπλεγμάτων, δορυφορικών τεχνολογιών και εμπορικών διαστημικών προγραμμάτων.
Μέση Ανατολή και Ουκρανία στις συνομιλίες
Η κρίση στη Μέση Ανατολή βρέθηκε επίσης στο τραπέζι. Σύμφωνα με τα κινεζικά κρατικά μέσα, ο Σι δήλωσε ότι περαιτέρω εχθροπραξίες στην περιοχή θα ήταν «μη συνετές» και ότι μια «πλήρης κατάπαυση του πυρός είναι άκρως επείγουσα».
Παράλληλα, ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό υπόβαθρο των σχέσεων Ρωσίας–Κίνας. Η Μόσχα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο εμπόριο με την Κίνα για να μετριάσει τις συνέπειες των δυτικών κυρώσεων, ενώ το Πεκίνο επιμένει ότι δεν προμηθεύει όπλα σε καμία πλευρά της σύγκρουσης.
Όπως σημειώνει το Bloomberg Economics, «η διμερής σχέση είναι ζωτικής σημασίας και για τις δύο χώρες, ιδιαίτερα στο εμπόριο και στη συνεργασία για την ασφάλεια. Ωστόσο, η συνεργασία έχει όρια και η Ρωσία λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως ο νεότερος εταίρος».
Η Χενριέτα Λέβιν, ανώτερη ερευνήτρια στο Center for Strategic and International Studies, δήλωσε ότι «ο Πούτιν δεν θα μπορούσε να συνεχίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία χωρίς τη συστηματική στήριξη που παρέχει η Κίνα στη ρωσική πολεμική μηχανή».
«Στο Πεκίνο, θα πρέπει να αναμένουμε ότι ο Πούτιν θα επιδιώξει μεγαλύτερη υλική υποστήριξη για τον ρωσικό στρατό και περισσότερη βοήθεια από κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την παράκαμψη των αμερικανικών και ευρωπαϊκών κυρώσεων», πρόσθεσε.
Πυρηνικές ασκήσεις στη Ρωσία κατά την επίσκεψη Πούτιν
Την ώρα που ο Πούτιν ξεκινούσε το ταξίδι του στην Κίνα, η Ρωσία άρχισε τριήμερη στρατιωτική άσκηση με τη συμμετοχή των πυρηνικών της δυνάμεων.
Σύμφωνα με το ρωσικό υπουργείο Άμυνας, στις ασκήσεις συμμετέχουν περισσότεροι από 64.000 στρατιώτες, 200 εκτοξευτές πυραύλων, 140 αεροσκάφη, 73 πλοία επιφανείας και 13 υποβρύχια. Στις ασκήσεις λαμβάνουν μέρος οι Στρατηγικές Πυραυλικές Δυνάμεις, οι στόλοι του Βορρά και του Ειρηνικού, καθώς και η Διοίκηση Αεροπορίας Μεγάλου Βεληνεκούς.
Οι ασκήσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουκρανία έχει εντείνει σημαντικά τις επιθέσεις με drones κατά ρωσικών στόχων. Τουλάχιστον τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ κτίρια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στα προάστια της Μόσχας υπέστησαν ζημιές σε επίθεση το Σαββατοκύριακο.
