Σε νέα δημοσιονομική ευελιξία για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα προχωρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του εαρινού πακέτου του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για το 2026. Όπως ανακοίνωσε ο Ευρωπαίος Επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, τα κράτη-μέλη θα μπορούν, κατόπιν αιτήματος, να αξιοποιήσουν μέρος της υφιστάμενης δημοσιονομικής ευελιξίας που έχει προβλεφθεί για τις αμυντικές δαπάνες, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος.
Το νέο περιθώριο θα μπορεί να φτάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για τα έτη 2026, 2027 και 2028, με σωρευτικό ανώτατο όριο 0,6% του ΑΕΠ για ολόκληρη την τριετία. Η ευελιξία αυτή θα εντάσσεται στο πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, η οποία προβλέπει συνολικό περιθώριο έως 1,5% του ΑΕΠ. Ο κ. Ντομπρόβσκις ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η πρόσθετη ευελιξία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οριζόντια μέτρα στήριξης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Η Κομισιόν επιμένει ότι τα μέτρα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και έγκαιρα, χωρίς να αυξάνουν τη συνολική ζήτηση για πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή άλλα ορυκτά καύσιμα.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δεν θα θεωρούνται επιλέξιμες παρεμβάσεις όπως γενικευμένες επιδοτήσεις στην τιμή της ενέργειας ή φορολογικές ελαφρύνσεις στα καύσιμα. Αντίθετα, το δημοσιονομικό περιθώριο θα μπορεί να κατευθυνθεί σε επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, όπως η ενίσχυση των δικτύων, η αποθήκευση ενέργειας, οι αντλίες θερμότητας, τα φωτοβολταϊκά, οι υποδομές μπαταριών και η ηλεκτροκίνηση.
Ντομπρόβσκις: Κρίσιμες για τη μακροοικονομική σταθερότητα οι υγιείς οικονομίες
Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας για την ευρωπαϊκή οικονομία, με την Κομισιόν να αναγνωρίζει την πίεση που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις και το ενεργειακό κόστος, αλλά ταυτόχρονα να επιμένει στη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Όπως ανέφερε ο κ. Ντομπρόβσκις, τα υγιή δημόσια οικονομικά παραμένουν κρίσιμος παράγοντας για τη μακροοικονομική σταθερότητα, ειδικά σε ένα περιβάλλον υψηλού χρέους σε αρκετά κράτη-μέλη και αυξημένων απαιτήσεων για δημόσιες δαπάνες.
Για τις χώρες που έχουν ήδη εξαντλήσει πλήρως το περιθώριο της εθνικής ρήτρας διαφυγής για αμυντικές δαπάνες, η Επιτροπή αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο πρόσθετης ευελιξίας πέραν του 1,5% του ΑΕΠ, υπό την προϋπόθεση ότι θα προηγηθεί νέα αξιολόγηση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους.
Παρουσιάζοντας το εαρινό πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, ο Ευρωπαίος Επίτροπος υπογράμμισε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με «βαθιά γεωπολιτική αβεβαιότητα» και εντεινόμενο διεθνή ανταγωνισμό. Για τον λόγο αυτό, οι φετινές συστάσεις προς τα κράτη-μέλη εστιάζουν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, στη δημοσιονομική σταθερότητα, στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, στην ενεργειακή ασφάλεια και στην αναβάθμιση δεξιοτήτων και εκπαίδευσης.
Κάλεσμα για επιτάχυνση μεταρρυθμίσεων
Η Επιτροπή καλεί τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις, να βελτιώσουν την ποιότητα των δημόσιων δαπανών και να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές στήριξης δεν θα υπονομεύσουν τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Στο πλαίσιο αυτό, οι συστάσεις περιλαμβάνουν παρεμβάσεις για την αναθεώρηση των δαπανών, τη μεταρρύθμιση των φορολογικών συστημάτων και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών και προνοιακών συστημάτων.
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, η Κομισιόν διαπιστώνει ότι και τα δέκα κράτη-μέλη που βρίσκονται σήμερα σε σχετική διαδικασία έλαβαν αποτελεσματική δράση το προηγούμενο έτος, με αποτέλεσμα να μην απαιτούνται σε αυτή τη φάση πρόσθετα βήματα. Παράλληλα, εισηγείται την έξοδο της Μάλτας από τη διαδικασία, καθώς το έλλειμμά της υποχώρησε κάτω από το 3% του ΑΕΠ το 2025 και αναμένεται να παραμείνει κάτω από το όριο και τα επόμενα δύο χρόνια.
Αντίθετα, για τη Βουλγαρία η Επιτροπή καταλήγει ότι το κριτήριο του ελλείμματος δεν πληρούται πλέον, καθώς η υπέρβαση του 3% του ΑΕΠ δεν μπορεί από φέτος να εξηγηθεί από τις πρόσθετες αμυντικές δαπάνες. Το επόμενο βήμα θα είναι η γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής, πριν η Κομισιόν προτείνει επισήμως την έναρξη διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αξιολόγηση των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Η Ελλάδα, μαζί με την Ολλανδία και τη Σουηδία, δεν θεωρείται πλέον ότι αντιμετωπίζει ανισορροπίες, εξέλιξη που καταγράφεται θετικά για τη χώρα. Αντίθετα, η Ιταλία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισορροπίες, ενώ η Ρουμανία παραμένει στην κατηγορία των υπερβολικών ανισορροπιών.
Το μήνυμα της Κομισιόν είναι ότι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η δημοσιονομική βιωσιμότητα δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο όψεις της ίδιας στρατηγικής. Όπως τόνισε ο κ. Ντομπρόβσκις, η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί γρήγορα, ώστε να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη ευημερία, την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική της αυτονομία.
