Κλιμακώνεται η κρίση στην κυβέρνηση των Εργατικών στη Βρετανία, με τον Άντι Μπέρναμ να αναδεικνύεται σε πιθανό διεκδικητή της ηγεσίας του κόμματος απέναντι στον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, εν μέσω πολιτικής αστάθειας, αμφισβήτησης και αυξανόμενης θεσμικής ρευστότητας στο Λονδίνο.
Ο Κιρ Στάρμερ φαίνεται πως έχει μπροστά του μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικές αναμετρήσεις της καριέρας του, καθώς ο Άντι Μπέρναμ επιστρέφει στο κοινοβούλιο και ενισχύει τα σενάρια περί διεκδίκησης της ηγεσίας των Εργατικών μετά τις βαριές εκλογικές απώλειες του κόμματος.
Βρετανία: Η άνοδος Μπέρναμ και το σχέδιο εξουσίας απέναντι στο Στάρμερ
Ο Στάρμερ ξεκαθάρισε ότι δεν προτίθεται να αποχωρήσει, δηλώνοντας πως θα είναι υποψήφιος σε περίπτωση εσωκομματικής αναμέτρησης. Όπως τόνισε, μια μάχη ηγεσίας θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε πολιτική αστάθεια.
Λίγες ημέρες πριν από τη σαρωτική νίκη του σε εκλογική αναμέτρηση, ο Άντι Μπέρναμ ανέφερε το έργο του Τζορτζ Όργουελ «Ο Δρόμος για το Γουίγκαν Πιρ» ως το βιβλίο που διαμόρφωσε την πολιτική του σκέψη.
Σήμερα, η πορεία του — από την περιοχή κοντά στο Γουίγκαν στη βόρεια Αγγλία έως την Ντάουνινγκ Στριτ — φαίνεται να έχει ήδη ξεκινήσει, σηματοδοτώντας νέα φάση στην εσωτερική μάχη των Εργατικών.
Ο δήμαρχος του Μητροπολιτικού Μάντσεστερ, που εδώ και χρόνια έχει φιλοδοξίες για ανώτερα αξιώματα, εξασφάλισε άνετα κοινοβουλευτική έδρα. Η εξέλιξη αυτή του επιτρέπει να αμφισβητήσει τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, ανοίγοντας τον δρόμο για την πέμπτη αλλαγή πρωθυπουργού στη Βρετανία μέσα σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια.
Η επίδοσή του, που ξεπέρασε όλα τα υπόλοιπα κόμματα και νίκησε το λαϊκιστικό δεξιό Reform του Νάιτζελ Φάρατζ, ενισχύει τη δυναμική του.
Βρετανία: Σύγκρουση με Στάρμερ και μηχανισμός αμφισβήτησης
Η άνοδος του Μπέρναμ αναδεικνύει τη δυνατότητά του να αναστρέψει την πτώση της υποστήριξης προς τους Εργατικούς τον τελευταίο χρόνο, κάτι που αρκετοί στο κυβερνών κόμμα θεωρούν ότι μπορεί να επαναληφθεί σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, ο δρόμος προς την ηγεσία παραμένει περίπλοκος.
Ο Μπέρναμ προσδοκά ότι κορυφαίοι υπουργοί θα πιέσουν τον Στάρμερ να ορίσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης, πυροδοτώντας διαδικασία διαδοχής. Ο πρωθυπουργός όμως έχει δεσμευθεί να παραμείνει, γεγονός που θα απαιτούσε στήριξη τουλάχιστον 81 βουλευτών για ανατροπή.
Από την άλλη πλευρά, ο Μπέρναμ, με το παρατσούκλι «Βασιλιάς του Βορρά», ιδιαίτερα δημοφιλής στον βιομηχανικό Βορρά της Αγγλίας, εμφανίζεται ως ο βασικός εκφραστής της δυσαρέσκειας στην ηγεσία. Κάλεσε σε «αλλαγή πορείας» για το Εργατικό Κόμμα, με μήνυμα ενότητας και ανανέωσης.
Υποστηρικτής ενός οικονομικού μοντέλου μεγαλύτερης κρατικής παρέμβασης σε βασικούς κοινωνικούς τομείς και επικριτής ορισμένων «δεξιών επιλογών» του Στάρμερ, ο Μπέρναμ θεωρείται από πολλούς φαβορί για μια πιθανή κούρσα διαδοχής.
Η ομάδα του Μπέρναμ εκφράζει βεβαιότητα ότι διαθέτει επαρκή στήριξη για να οδηγήσει τον Στάρμερ σε εσωκομματική αναμέτρηση, την οποία ο πρωθυπουργός δικαιούται αυτομάτως ως εν ενεργεία επικεφαλής. Όποια κι αν είναι η κατάληξη, η διαδικασία αναμένεται χαοτική για μια χώρα που έχει εθιστεί στην πολιτική αστάθεια.
Οι Εργατικοί είχαν υποσχεθεί να βάλουν τέλος στη συνεχή εναλλαγή υπουργών των τελευταίων ετών των Συντηρητικών. Για τους συμμάχους της Βρετανίας, η εξέλιξη δημιουργεί αμφιβολίες για πολιτικές από το Brexit έως τη δημοσιονομική αξιοπιστία.
Σύνοδος Κορυφής ΕΕ-Βρετανίας: Επαναπροσέγγιση μετά το Brexit
Οι κρίσιμες πολιτικές διαδικασίες που κλονίζουν το Λονδίνο πραγματοποιούνται την ώρα που η ΕΕ και η Βρετανία προγραμματίζουν σύνοδο κορυφής σε έναν μήνα, στις 22 Ιουλίου, για την επαναπροσέγγιση των διμερών σχέσεων μετά το Brexit, με βασικά ζητήματα τη νεανική κινητικότητα, το εμπόριο και τη μείωση γραφειοκρατικών εμποδίων.
Η συνάντηση έχει καθυστερήσει επανειλημμένα, κυρίως λόγω διαφωνιών γύρω από ένα πρόγραμμα νεανικής κινητικότητας που θα επέτρεπε σε άτομα κάτω των 30 ετών να εργάζονται, να ταξιδεύουν και να σπουδάζουν εκατέρωθεν.
Το ζήτημα έχει οδηγήσει σε αδιέξοδο τις τελευταίες εβδομάδες, προκαλώντας εικασίες για περαιτέρω αναβολή έως το φθινόπωρο. Η αδυναμία συμφωνίας ανέδειξε τις δυσκολίες στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου σχέσεων, παρά τις πολιτικές δεσμεύσεις για «επανεκκίνηση» των επαφών.
Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας με τον Κιρ Στάρμερ με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ©ΑΠΕ
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιβεβαίωσε την ημερομηνία στη σύνοδο της G7 στην Εβιάν. Τόνισε ότι η στενή συνεργασία ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου είναι «ουσιαστική για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την ευημερία», υπογραμμίζοντας την ανάγκη επιτυχίας της συνόδου.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι η κυβέρνησή του «υλοποιεί τη δέσμευση για επαναφορά των σχέσεων» και για την τοποθέτηση της Βρετανίας «στο επίκεντρο της Ευρώπης». Ωστόσο, πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό αυξάνονται, καθώς δεν αποκλείεται πρόκληση ηγεσίας μετά τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
Στην ατζέντα της συνόδου περιλαμβάνεται επίσης μια πιθανή συμφωνία για τρόφιμα και αγροτικά προϊόντα, η οποία θα μειώσει τους ελέγχους και τη γραφειοκρατία στις εξαγωγές προς την ΕΕ, με αντάλλαγμα την ευθυγράμμιση του Ηνωμένου Βασιλείου με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Πίεση για «συμμαχία χάλυβα» Βρετανίας-ΕΕ στο πλαίσιο του reset
Σε αυτή τη φάση, πάντως, η Βρετανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται σε αγώνα δρόμου προκειμένου να αποφύγουν μια νέα ρήξη στο εμπόριο χάλυβα πριν από την 1η Ιουλίου, ημερομηνία κατά την οποία αναμένεται να τεθούν σε ισχύ αυξημένοι δασμοί και μειωμένες ποσοστώσεις και στις δύο πλευρές.
Στο πλαίσιο των συνομιλιών επαναπροσέγγισης Βρετανίας–ΕΕ, ο υφυπουργός Εμπορίου Κρις Μπράιαντ πιέζει τις Βρυξέλλες να προχωρήσουν πέρα από τις τεχνικές ρυθμίσεις και να στηρίξουν μια προκαταρκτική «συμμαχία χάλυβα» στη σύνοδο της 22ας Ιουλίου. Ωστόσο, ευρωπαϊκές πηγές εμφανίζονται επιφυλακτικές, σημειώνοντας ότι οι διαπραγματεύσεις παραμένουν διερευνητικές και δεν έχει διαμορφωθεί κοινό έδαφος για άμεση συμφωνία.
Η βρετανική πλευρά επιδιώκει ευρύτερες ποσοστώσεις, ενώ η ΕΕ εξετάζει μείωση της βρετανικής συμμετοχής στους 980.000 τόνους, έναντι 1,2 εκατ. που ζητά το Λονδίνο. Η ΕΕ επιδιώκει να οριστικοποιήσει τις κατανομές εντός της εβδομάδας, ώστε να τεθούν σε εφαρμογή οι νέοι κανόνες την 1η Ιουλίου, ενώ η Βρετανία προειδοποιεί για τον κίνδυνο σοβαρών οικονομικών επιπτώσεων.
Παράγοντες της βρετανικής χαλυβουργίας εκφράζουν ανησυχίες για την πρακτική εφαρμογή μιας ενδεχόμενης συμμαχίας, επισημαίνοντας ότι η υπερπροσφορά κινεζικού χάλυβα περιορίζει την αποτελεσματικότητά της. Επιπλέον, εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου προειδοποιούν για «οικονομική απότομη πτώση» εάν δεν υπάρξει συμφωνία, καθώς η ΕΕ παραμένει ο βασικός εξαγωγικός προορισμός της Βρετανίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, επιχειρεί να ισορροπήσει τις συνομιλίες με το Ηνωμένο Βασίλειο έναντι άλλων εμπορικών εταίρων, όπως η Ιαπωνία, η Τουρκία και η Νότια Κορέα. Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, η Βρετανία δεν αποτελεί τη μοναδική προτεραιότητα στις διαπραγματεύσεις, γεγονός που καθιστά την επίτευξη συμφωνίας πιο σύνθετη.
Βρετανία: Brexit και το παράδοξο της αλληλεξάρτησης
Όπως σημειώνει η Δρ. Βέρα Σπυράκου, Επισκέπτρια Ερευνήτρια στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο του London School of Economics και Επίκουρη Λέκτορας στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ένα από τα βαθύτερα παράδοξα του Brexit είναι ότι, αντί να επιβεβαιώσει την απομάκρυνση της Βρετανίας από την Ευρώπη, ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια την αμοιβαία αλληλεξάρτηση των δύο πλευρών.
Η συζήτηση για το αποτύπωμα της αποχώρησης από την ΕΕ δεν αφορά μόνο θεσμικές αλλαγές, αλλά κυρίως τη μετατόπιση πολιτικών ταυτοτήτων.
Σύμφωνα με την ίδια, το Brexit παρουσιάστηκε αρχικά ως πράξη δημοκρατικής οριστικοποίησης. Το σύνθημα της «ανάκτησης του ελέγχου» υποσχόταν στη Βρετανία κυριαρχία και επανακαθορισμό των σχέσεών της με την Ευρώπη. Ωστόσο, μια δεκαετία αργότερα, το αποτέλεσμα εμφανίζεται περισσότερο ως αφετηρία μιας βαθύτερης πολιτικής μετάβασης παρά ως καθαρή ρήξη.
Από το δημοψήφισμα στη νέα πολιτική πραγματικότητα
Επισημαίνει ότι η σημαντικότερη κληρονομιά του Brexit δεν είναι θεσμική αλλά ταυτοτική. Η αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ το 2020 αποκάλυψε ερωτήματα για το πού εδράζονται η πολιτική κυριαρχία, η δημοκρατική νομιμοποίηση και η αίσθηση πολιτικής «συγκατοίκησης» σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο.
Το Brexit, υπό αυτή την οπτική, δεν ήταν απλώς οικονομική διαφωνία αλλά σύγκρουση διαφορετικών αντιλήψεων πολιτικής κοινότητας.
Το παράδοξο της κυριαρχίας και η ευρωπαϊκή αλληλεξάρτηση
Όπως υπογραμμίζεται, η περίοδος μετά το δημοψήφισμα κατέδειξε τα όρια της απόλυτης εθνικής κυριαρχίας. Παρά τη θεσμική αποχώρηση, η Βρετανία παρέμεινε βαθιά συνδεδεμένη με την Ευρώπη μέσω εμπορίου, ενέργειας, ασφάλειας και γεωπολιτικής συνεργασίας. Η πραγματικότητα της αλληλεξάρτησης κατέστησε σαφές ότι η αποσύνδεση δεν μπορεί να είναι πλήρης.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Δρ. Βέρα Σπυράκου τονίζει ότι η δεκαετία μετά το Brexit αναδιαμόρφωσε τόσο τη βρετανική όσο και την ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Στη Βρετανία, η συζήτηση για τη δημοκρατία και την ταυτότητα έγινε πιο πολωμένη, ενώ στην ΕΕ η αποχώρηση λειτούργησε ως υπενθύμιση της ανάγκης εμβάθυνσης της συνοχής.
Έτσι, η Βρετανία και η Ευρώπη δεν απομακρύνθηκαν πραγματικά, αλλά επαναδιαπραγματεύτηκαν τη μεταξύ τους σχέση μέσα από το πρίσμα της αλληλεξάρτησης και της πολιτικής επανατοποθέτησης.
