Στις 22 Ιουνίου, στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ που λαμβάνουν χώρα στην Ελβετία, η Τεχεράνη πέτυχε μια ιστορική νίκη, αναφέρει σε ανάλυσή του ο Economist. Εκείνη την ημέρα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, ανατρέποντας 40 χρόνια αμερικανικής πολιτικής, ανέστειλε τις αμερικανικές κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο, επιτρέποντας την παραγωγή, πώληση και παράδοσή του για 60 ημέρες. Η κίνηση αυτή θα προσφέρει άμεση ανακούφιση στο ιρανικό καθεστώς και με την πάροδο του χρόνου, ενδέχεται να κάνει ξανά πλούσιο το Ιράν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν απαγορεύσει στις αμερικανικές εταιρείες να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο το 1980, απαντώντας στην κρίση των ομήρων στην αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη τον προηγούμενο χρόνο. Το εμπάργκο αυτό συμπληρώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010 από «δευτερογενείς» κυρώσεις, σε βάρος μη αμερικανικών εταιρειών που αγόραζαν ιρανικό πετρέλαιο. Οι κυρώσεις αυτές ανεστάλησαν στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του Μπαράκ Ομπάμα το 2015 αλλά ο Τραμπ τις επανέφερε, σε αυστηρότερη μορφή, όταν αποχώρησε από τη συμφωνία τρία χρόνια αργότερα.
Η ανατροπή του ιστορικού εμπάργκο του 1979
Η νέα αναστολή των κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο πηγαίνει πολύ πιο μακριά από κάθε προηγούμενη χαλάρωση. Σε αναστολή των κυρώσεων είχε προχωρήσει ξανά η κυβέρνηση Τραμπ ενώ ο πόλεμος μεταξύ των χωρών βρισκόταν σε εξέλιξη, αλλά η εξαίρεση κάλυπτε μόνο το ιρανικό πετρέλαιο που ήταν ήδη φορτωμένο σε πλοία. Οι άδειες που είχαν χορηγηθεί σε τρίτες χώρες επί Ομπάμα απαιτούσαν από αυτές να συνεχίσουν να μειώνουν τις αγορές ιρανικού πετρελαίου, γεγονός που περιόρισε τις εξαγωγές του Ιράν από 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2011 σε 1,5 εκατ. το 2012. Ακόμη και η πυρηνική συμφωνία του Ομπάμα οδήγησε σε άρση μόνο των δευτερογενών κυρώσεων. Η νέα αναστολή κυρώσεων του Ντόναλντ Τραμπ δεν επιβάλλει ωστόσο κανέναν από αυτούς τους περιορισμούς. Τα αμερικανικά διυλιστήρια μπορούν πλέον να αγοράζουν απευθείας ιρανικό αργό, να το πληρώνουν σε δολάρια και να το παραλαμβάνουν από δεξαμενόπλοια που βρίσκονται σε μαύρες λίστες — ανατρέποντας, έστω και προσωρινά, το εμπάργκο του 1979.
Γιατί είναι όμως οι ΗΠΑ τόσο γενναιόδωρες όταν οι συνομιλίες μέχρι στιγμής δεν έχουν αποφέρει καμία σοβαρή παραχώρηση εκ μέρους της Τεχεράνης; Το πρώτο προφανές κίνητρο είναι να διατηρηθούν ζωντανές οι διαπραγματεύσεις — και, κατά συνέπεια, ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ — παρά την ισχυρή ένταση, λόγω των συνεχιζόμενων επιθέσεων του Ισραήλ στον Λίβανο. Πέραν αυτού, σύμφωνα με τη Μισέλ Μπρούχαρντ, πρώην trader που συμβουλεύει το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, η κυβέρνηση Τραμπ ελπίζει ότι η κίνηση αυτή θα οδηγήσει σε πτώση των τιμών του πετρελαίου, θα περιορίσει τις αγορές φθηνού ιρανικού αργού από την Κίνα και θα κάνει το Ιράν να μη θέλει να κλείσει ξανά τα στενά.
Πόσο πιθανό είναι να πέσουν σύντομα οι τιμές
Σε ότι αφορά τις τιμές ωστόσο, η διαφορά που θα κάνει θα είναι στην καλύτερη περίπτωση οριακή. Το ιρανικό αργό ήδη κυκλοφορούσε πιο ελεύθερα τον τελευταίο καιρό, μετά την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών στα μέσα Ιουνίου. Οι εξαγωγές πετρελαίου αυξήθηκαν από σχεδόν μηδενικά επίπεδα όπου βρίσκονταν τον Μάιο σε 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, σημειώνει ο Ντέιβιντ Βεκ της Vortexa, εταιρείας δεδομένων. Οι φορτώσεις από το νησί Χαργκ, τον βασικό εξαγωγικό τερματικό σταθμό του Ιράν, έχουν επίσης αυξηθεί. Το Ιράν έχει ακόμη αρκετό δρόμο να διανύσει μέχρι να φτάσει τον μηνιαίο μέσο όρο των 2 εκατ. βαρελιών την ημέρα που κατέγραφε πριν από τον πόλεμο. Όμως η τιμή του brent, ελάχιστα μειώθηκε μετά την ανακοίνωση της παραχώρησης Τραμπ, δείχνοντας ότι οι αγορές είχαν ήδη προεξοφλήσει αύξηση των ιρανικών αποστολών πριν ακόμη ανακοινωθεί η αναστολή των κυρώσεων.
Για να αυξηθούν πολύ περισσότερο οι εξαγωγές και να υποχωρήσουν περαιτέρω οι τιμές, το Ιράν πρέπει να βρει νέους αγοραστές για το πετρέλαιό του. Τα τελευταία χρόνια, σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου κατευθύνονταν σε μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια, τα λεγόμενα «teapots», στη βορειοανατολική Κίνα. Τα κινέζικα διυλιστήρια είναι «αρκετά ενθουσιασμένα» με την προοπτική αγορών που θα απαιτούν λιγότερο δαπανηρές προσπάθειες συγκάλυψης, έγραψε ο Τομ Ριντ της Argus Media, εταιρείας καταγραφής τιμών. Ωστόσο, τα teapots δεν μπορούν εύκολα να αυξήσουν τις αγορές τους. Το ιρανικό αργό τιμολογείται πλέον στα ίδια επίπεδα με το πετρέλαιο του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, περιορίζοντας το κίνητρο για μαζικές αγορές.
Για να εμφανιστούν άλλοι αγοραστές, οι τραπεζίτες και οι ασφαλιστές πρέπει πρώτα να βεβαιωθούν ότι μπορούν να συναλλάσσονται με το Ιράν για περισσότερο από 60 ημέρες — και ότι ο κ. Τραμπ δεν θα ανακαλέσει ξαφνικά μια μέρα την αναστολή των κυρώσεων. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές και βρετανικές κυρώσεις στο ιρανικό αργό παραμένουν σε ισχύ. Το ίδιο ισχύει και για τον κίνδυνο για τη φήμη των αγοραστών που συνεπάγεται η άμεση διοχέτευση χρημάτων στα ταμεία του ιρανικού καθεστώτος, λέει η Αμρίτα Σεν της συμβουλευτικής εταιρείας Energy Aspects.
Περισσότεροι πελάτες θα εμφανιστούν σταδιακά αν ο Τραμπ δεν πάρει πίσω την αναστολή
Αυτά τα εμπόδια θα αποθαρρύνουν πολλούς πιθανούς πελάτες. Η Ινδία, η οποία στο παρελθόν αγόραζε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου από το Ιράν, ενδέχεται να προχωρήσει σε κάποιες αγορές. Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα — τακτικοί αγοραστές μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2010 — ίσως αρχίσουν να το σκέφτονται εάν η τρέχουσα ρύθμιση διαρκέσει μερικές εβδομάδες, λέει ο Ναντέρ Ιταγίμ της Argus. Οι δυτικές αγορές πιθανότατα δεν θα επανέλθουν πριν σφραγιστεί μια μόνιμη συμφωνία.
Όσο για τη διατήρηση των Στενών του Ορμούζ ανοιχτών, η χαλάρωση των κυρώσεων δεν φαίνεται πιθανό να προσφέρει τη σαφήνεια που ελπίζει η Αμερική. Λίγες ημέρες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε την συμφωνία – μνημόνιο με τον Ιρανό ομόλογό του στις 17 Ιουνίου, το Ιράν ανακοίνωσε και πάλι ότι τα στενά έκλεισαν. Η διέλευση άλλων πλοίων πλην της Τεχεράνης — η οποία είχε αρχίσει να αυξάνεται μετά την υπογραφή του μνημονίου — σταμάτησε αμέσως, ακόμη και καθώς οι ιρανικές αποστολές αυξάνονταν. Τώρα φαίνεται να αυξάνεται εκ νέου, αλλά το ίδιο συμβαίνει και με τις εντάσεις μεταξύ Αμερικής και Ιράν. Μακροπρόθεσμα, παραμένουν οι φόβοι ότι το Ιράν θα επιδιώξει να επιβάλει τέλος διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που θα περιόριζε την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων. Στις 22 Ιουνίου η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι θα «διαχειρίζεται» τη θαλάσσια οδό και θα δημιουργήσει «τηλεφωνική γραμμή» για τον συντονισμό της διέλευσης των πλοίων.
Με άλλα λόγια, η εξαίρεση από τις κυρώσεις μέχρι στιγμής φαίνεται αναποτελεσματική από την οπτική της Αμερικής. Για το Ιράν, είναι ευλογία: επιταχύνει την ανάκαμψη των εξαγωγών και, απελευθερώνοντας χώρο στις σχεδόν γεμάτες δεξαμενές αποθήκευσης, επιτρέπει την επανεκκίνηση της περιορισμένης παραγωγής. Επιπλέον, μειώνοντας τις δυσκολίες στην εφοδιαστική αλυσίδα και στις πληρωμές, επιτρέπει στις ιρανικές πετρελαϊκές εταιρείες — και άρα στο καθεστώς — να κερδίζουν λίγο περισσότερα από κάθε βαρέλι που πωλούν.
Πλήρης συνθηκολόγηση των ΗΠΑ;
Εάν η αναστολή των κυρώσεων ανανεώνεται επ’ αόριστον, όπως αναμένουν ορισμένοι ειδικοί, το Ιράν θα προσελκύσει σταδιακά μεγαλύτερη και πιο διαφοροποιημένη ομάδα αγοραστών. Αν προσθέσουμε στα έσοδα από το πετρέλαιο, τα δισεκατομμύρια δολάρια ετήσια έσοδα από τα τέλη διέλευσης, από την επιστροφή δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων και από το ταμείο αποζημιώσεων ύψους 300 δισ. δολαρίων που έχει υποσχεθεί ο κ. Τραμπ, το Ιράν θα μπορούσε να γίνει μέσα σε μία δεκαετία ένα από τα πλουσιότερα κράτη του Κόλπου — χωρίς να έχει παραχωρήσει πολλά στο πυρηνικό του πρόγραμμα ή στην υποστήριξή του προς προβληματικούς συμμάχους, σύμφωνα με μεγάλο trader με γνώση της περιοχής. Ο κ. Τραμπ μπορεί να αντιμετωπίσει υπερβολικά μεγάλη εσωτερική αντίδραση απέναντι σε κάτι που θα ισοδυναμούσε σχεδόν με πλήρη συνθηκολόγηση των ΗΠΑ.
Όμως οι πιθανότητες για πλήρη συνθηκολόγηση των ΗΠΑ, καταλήγει ο Economist, αυξάνονται σταθερά.
