Ένας σημαντικός παγκόσμιος μέσος όρος -που μένει σχεδόν αμετακίνητος- μπορεί να κρύβει μια βαθιά ρωγμή στο σύστημα της Δημοκρατίας και της Δικαιοσύνης.
Αυτό είναι το κεντρικό εύρημα της τέταρτης έκδοσης του Atlas of Impunity (Άτλας Ατιμωρησίας), της ετήσιας μελέτης που εκπονούν η ομάδα Geostrategy της Eurasia Group και ο Ντέιβιντ Μίλιμπαντ [πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας], με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Andrew Carnegie.
Η έκθεση, που αναφέρεται στο έτος 2025, δημοσιεύθηκε σήμερα 29/6 και μετρά τον βαθμό στον οποίο η εξουσία ασκείται χωρίς λογοδοσία σε σχεδόν 200 χώρες, αξιοποιώντας 60 δείκτες από 24 ανεξάρτητες πηγές.
Στην τελευταία έκδοση περιλαμβάνονται πλήρεις βαθμολογίες και κατατάξεις για 172 χώρες και ενδεικτικές βαθμολογίες για άλλες 25.
Η σταθερότητα είναι ψευδαίσθηση
Από το 2020, ο παγκόσμιος μέσος όρος ατιμωρησίας μετακινήθηκε ελάχιστα, υποχωρώντας από το 40,04 στο 39,50 στα 100. Οι περισσότερες διαστάσεις παρέμειναν αμετάβλητες ή βελτιώθηκαν οριακά.
Πίσω από αυτή την εικόνα ισορροπίας, όμως, η έκθεση εντοπίζει μια «μεγάλη απόκλιση». Η λογοδοσία βελτιώνεται στο μεσαίο και στο κάτω τμήμα της κατανομής, ενώ επιδεινώνεται ταχύτατα στα πιο κατασταλτικά κράτη και σε εκείνα που πλήττονται από συγκρούσεις.
Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά. Το χάσμα ανάμεσα στο καλύτερο και στο χειρότερο δεκατημόριο διευρύνθηκε από 34,2 μονάδες το 2020 σε 38 μονάδες το 2025. Το χειρότερο 10% των επιδόσεων μετακινήθηκε από το 55 στο 57,5, ενώ το καλύτερο 10% βελτιώθηκε από το 20,8 στο 19,5. Με άλλα λόγια, ο μέσος όρος κρύβει το γεγονός ότι οι ακραίες περιπτώσεις απομακρύνονται μεταξύ τους.
Ακόμη και ο ίδιος ο μέσος όρος αντιστοιχεί σε υψηλό βαθμό ατιμωρησίας. Στις δέκα χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στον μέσο όρο, οι έξι θεωρούνται «εν μέρει ελεύθερες» ή «μη ελεύθερες» κατά το Freedom House, τέσσερις εφάρμοσαν τη θανατική ποινή το 2025 και οκτώ κρίθηκαν περισσότερο διεφθαρμένες παρά καθαρές κατά τον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας.
Η διακυβέρνηση στο επίκεντρο
Από τις πέντε διαστάσεις του Άτλαντα, η μη υπόλογη διακυβέρνηση είναι ο σταθερότερος μοχλός αύξησης της ατιμωρησίας από το 2020. Η βαθμολογία της επιδεινώθηκε κατά 1,6 μονάδα και αυξήθηκε σε όλα τα τμήματα της κατανομής, με εξαίρεση το καλύτερο τέταρτο των χωρών.
Βασικός παράγοντας ήταν η πτώση της ελευθερίας του Τύπου, όπως την αποτυπώνει ο Δείκτης των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα.
Άλλοι συντελεστές ήταν η επιδείνωση των δεικτών του EIU Democracy Index για την εκλογική διαδικασία και τον πλουραλισμό, καθώς και η συνολική βαθμολογία στον δείκτη Freedom in the World.
Η εξασθένηση του Τύπου διαβρώνει τον πυλώνα της πληροφόρησης, καθιστά δυσκολότερο τον εντοπισμό των παραβιάσεων και φτωχαίνει τον δημόσιο διάλογο για το τι θεωρείται αποδεκτή συμπεριφορά.
Η έκθεση συνδέει αυτή τη διάβρωση με τέσσερις δομικές αιτίες: την παγκόσμια οικονομική ανακατανομή που ενισχύει αυταρχικά καθεστώτα και μια τάξη υπερπλούσιων ελίτ, τη ραγδαία τεχνολογική αλλαγή, την προέλαση φαινομένων που πλήττουν τις ατομικές ελευθερίες εντός και εκτός δημοκρατικών κρατών, και την εξάπλωση των συγκρούσεων μέσα σε ένα κενό ηγεσίας που ο Ίαν Μπρέμερ αποκαλεί κόσμο G-Zero.
Το αίνιγμα της σύγκρουσης
Παρότι ο αριθμός των ενεργών συγκρούσεων και των απωλειών αυξήθηκε, ο μέσος όρος της διάστασης «σύγκρουση και βία» βελτιώθηκε κατά 5,5% από το 2020. Η εξήγηση βρίσκεται στη συγκέντρωση του πόνου.
Το 79% των μαχών καταγράφηκε στις δέκα χώρες με την υψηλότερη βαθμολογία στον δείκτη, με την Ουκρανία να αντιστοιχεί μόνη της στο 46%. Το 73% της βίας κρατικών δυνάμεων κατά αμάχων σημειώθηκε σε δέκα χώρες, με τη Μιανμάρ να ευθύνεται για το 31%. Αντίστοιχα, το 74% της βίας μη κρατικών δρώντων κατά αμάχων εκδηλώθηκε στις δέκα χώρες με τις υψηλότερες βαθμολογίες.
Στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται κράτη με χρόνιες συγκρούσεις και εδραιωμένο αυταρχισμό. Η Συρία (Πίνακας 1) παραμένει η χειρότερη επίδοση με 68,48, ακολουθούμενη από το Νότιο Σουδάν, το Αφγανιστάν, τη Μιανμάρ και την Υεμένη. Στον αντίποδα, η Φινλανδία είναι η κορυφαία επίδοση με 10,91, μπροστά από τη Δανία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία.
Οι ΗΠΑ ως αιτία και αποτέλεσμα
Η έκθεση αφιερώνει ιδιαίτερο κεφάλαιο στις Ηνωμένες Πολιτείες, τις οποίες χαρακτηρίζει ταυτόχρονα μοχλό και συνέπεια της παγκόσμιας ατιμωρησίας. Η βαθμολογία τους αυξήθηκε από 32,11 σε 33,17 και η χώρα υποχώρησε έξι θέσεις, στην 117η, εξέλιξη που η Eurasia Group αποδίδει στην «πολιτική επανάσταση» της δεύτερης κυβέρνησης Τραμπ. Η αύξηση προήλθε κυρίως από τις διαστάσεις της μη υπόλογης διακυβέρνησης και της οικονομικής εκμετάλλευσης.
Δύο δείκτες από το σύνολο δεδομένων Varieties of Democracy παρουσίασαν απότομες μεταβολές. Ο δείκτης για την απουσία πολιτικών δολοφονιών εκτινάχθηκε από 5,55 σε 18,75, ενώ ο δείκτης για την αμερόληπτη δημόσια διοίκηση ανέβηκε από 25 σε 34,37. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αποδόμηση της αμερικανικής αναπτυξιακής βοήθειας είχε άμεσες συνέπειες.
Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία του ΟΟΣΑ, η διεθνής βοήθεια μειώθηκε κατά 23,1% το 2025, τη μεγαλύτερη ετήσια πτώση στην ιστορία της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας. Η DOGE ακύρωσε περισσότερες από 5.400 από τις 6.200 χορηγίες της USAID, δηλαδή περίπου το 86% του προγραμματισμού, αξίας 27,7 δισ. δολαρίων.
Η ευρωπαϊκή εικόνα και η θέση της Ελλάδας
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εμφανίζει τα χαμηλότερα επίπεδα ατιμωρησίας, με εννέα από τις δέκα χαμηλότερες βαθμολογίες παγκοσμίως. Ο περιφερειακός μέσος όρος βελτιώθηκε κατά 1,19 μονάδα από το 2020, αλλά σταθεροποιήθηκε μεταξύ 2024 και 2025 λόγω της απόκλισης ανάμεσα στους ισχυρότερους επιδότες και σε μια ομάδα χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η Τουρκία παραμένει η χειρότερη επίδοση της περιοχής με 48,34, με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη δεύτερη σε σχετική απόσταση.
Στον πιο κάτω Πίνακα 2 η Ελλάδα κατατάσσεται 134η στις 172 χώρες, με συνολική βαθμολογία 27,72.
Η θέση αυτή την τοποθετεί στην ομάδα των ασθενέστερων επιδόσεων της Ένωσης, κοντά στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία και πίσω από χώρες της Νότιας και Δυτικής Ευρώπης όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Κύπρος και η Κροατία.
Η ανάλυση ανά διάσταση δείχνει ανομοιόμορφη εικόνα. Η Ελλάδα εμφανίζει την υψηλότερη σχετική θέση της στην περιβαλλοντική υποβάθμιση, όπου με βαθμό 33,80 κατατάσσεται 173η, δηλαδή στις χώρες με τη χαμηλότερη ατιμωρησία σε αυτή τη διάσταση.
Αντίθετα, η πιο αδύναμη σχετική επίδοσή της είναι στη διάσταση «σύγκρουση και βία», όπου με βαθμό 28,80 βρίσκεται μόλις στην 89η θέση, αρκετά υψηλότερα από τις περισσότερες δυτικοευρωπαϊκές χώρες.
Στη μη υπόλογη διακυβέρνηση η βαθμολογία της είναι 32,44 (127η θέση), στην οικονομική εκμετάλλευση 23,96 (127η) και στην παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων 19,61 (130ή). Σημειώνεται ότι η έκθεση δεν αφιερώνει χωριστή αναφορά στην Ελλάδα στο αφηγηματικό μέρος για την Ευρώπη, και τα παραπάνω προκύπτουν αποκλειστικά από τους πίνακες κατάταξης.
Ανερχόμενοι, καθοδικοί και η αντοχή των μικρών κρατών
Σε ετήσια βάση, το Μπαχρέιν κατέγραψε τη μεγαλύτερη βελτίωση, ανεβαίνοντας εννέα θέσεις, ενώ το Τουρκμενιστάν σημείωσε την απότομη επιδείνωση, υποχωρώντας δέκα θέσεις. Σε ορίζοντα πενταετίας, τα Φίτζι κατέγραψαν τη μεγαλύτερη βελτίωση συνολικά, ανεβαίνοντας 27 θέσεις, με τη βαθμολογία τους να υποχωρεί κατά 6,65 μονάδες χάρη στην αποκατάσταση μετά το πραξικόπημα του 2006.
Στον αντίποδα, ο Ισημερινός υπέστη τη δραματικότερη πτώση, με 59 θέσεις και αύξηση 11,14 μονάδων, εξαιτίας της εκτίναξης της βίας που συνδέεται με το διεθνές εμπόριο ναρκωτικών. Η χώρα κατέγραψε ιστορικό υψηλό 9.216 ανθρωποκτονιών το 2025.
Η έκθεση επιμένει ότι η ατιμωρησία δεν είναι αναπόφευκτη. Το Μαυροβούνιο σημείωσε τη μεγαλύτερη πρόοδο στη διακυβέρνηση καθώς πορεύεται προς την ένταξη στην ΕΕ, ενώ το Σουρινάμ ξεχώρισε στον περιορισμό της οικονομικής εκμετάλλευσης.
Παράλληλα, μετρά και η οικονομική διάσταση του φαινομένου. Συγκρίνοντας τις βαθμολογίες με τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας της S&P, τον δείκτη ελέγχου διαφθοράς της Παγκόσμιας Τράπεζας και τον Global Political Risk Index της Eurasia Group, η μελέτη διαπιστώνει ότι όπου ανθεί η ατιμωρησία επιδεινώνονται οι συνθήκες για τις επιχειρήσεις, με υψηλότερο κίνδυνο αντισυμβαλλομένου, μεγαλύτερη πιθανότητα αθέτησης και αυξημένη έκθεση των αλυσίδων εφοδιασμού.
Με το πρώτο εξάμηνο του 2026 πίσω της, η έκθεση καταλήγει σε μια προειδοποίηση: Η πιο ύπουλη συνέπεια της παγκόσμιας ατιμωρησίας είναι η δυνατότητά της να καθιστά κανονικό το μη κανονικό.
Όταν οι ισχυρότεροι δρώντες αντιμετωπίζουν το διεθνές δίκαιο ως προαιρετικό και τους εσωτερικούς ελέγχους ως ενόχληση, προσκαλούν παρόμοιες συμπεριφορές από άλλες δυνάμεις.
Η συστηματική υπεράσπιση των κανόνων, της πληροφόρησης, της διαβούλευσης και των συνεπειών παραμένει, κατά τους συντάκτες της έρευνας, ο μόνος δρόμος προς μια σταθερή και δίκαιη διεθνή τάξη.
