Η σταδιακή αναδιάταξη της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη δεν έχει αποδυναμώσει τη στρατιωτική ετοιμότητα του ΝΑΤΟ.
Αντίθετα, σύμφωνα με την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία της Συμμαχίας, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των δυνατοτήτων που οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να περιορίσουν, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή στην κατανομή των αμυντικών βαρών μεταξύ των συμμάχων.
Το μήνυμα αυτό έστειλε ο Αναπληρωτής Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης (Deputy Supreme Allied Commander Europe – DSACEUR), πτέραρχος σερ Τζον Στρίνγκερ, λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου ένα από τα βασικά ζητήματα θα είναι η προσαρμογή της Συμμαχίας στη νέα αμερικανική στρατηγική και η ανάληψη μεγαλύτερων ευθυνών από τους Ευρωπαίους συμμάχους.
«Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν αναμφίβολα καλύψει το μεγαλύτερο μέρος της προσαρμογής που προκύπτει από τη μείωση των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη», δήλωσε ο Στρίνγκερ, υπογραμμίζοντας ότι η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει στην πράξη πως δημιουργείται «μια ισχυρότερη Ευρώπη μέσα σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ».
Οι δηλώσεις του αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς έρχονται μετά την απόφαση της κυβέρνησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να επανεξετάσει συνολικά τη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Περικοπές με εξαγγελίες Χέγκσεθ
Ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είχε ανακοινώσει τον Ιούνιο την έναρξη εξάμηνης αξιολόγησης των αμερικανικών δυνάμεων που σταθμεύουν στην Ευρώπη, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο περαιτέρω περικοπών, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της στρατηγικής της προσοχής προς την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και την αντιμετώπιση της Κίνας.
Η ανακοίνωση προκάλεσε ανησυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες αποτελούν εδώ και δεκαετίες τον βασικό πυλώνα αποτροπής του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία. Η Συμμαχία ζήτησε από τα κράτη-μέλη να γνωστοποιήσουν ποιες πρόσθετες δυνάμεις και μέσα μπορούν να διαθέσουν ώστε να καλυφθούν τα επιχειρησιακά κενά που ενδέχεται να δημιουργηθούν.
Σύμφωνα με τον Στρίνγκερ, η ανταπόκριση των Ευρωπαίων ήταν άμεση. Όπως εξήγησε, στις περισσότερες επιχειρησιακές κατηγορίες οι ευρωπαϊκές χώρες κατάφεραν να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές δυνατότητες, ενώ σε τομείς όπου δεν διαθέτουν ακριβώς τα ίδια μέσα, η κάλυψη γίνεται μέσω διαφορετικών οπλικών συστημάτων που επιτυγχάνουν το ίδιο επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία του ΝΑΤΟ
Η νέα αυτή προσέγγιση αντικατοπτρίζει μια σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία του ΝΑΤΟ. Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλάμβαναν το μεγαλύτερο μέρος των στρατηγικών δυνατοτήτων της Συμμαχίας, από τις αεροπορικές επιχειρήσεις και τις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων έως την αντιαεροπορική άμυνα, την επιμελητεία, τις πληροφορίες και τη διοίκηση επιχειρήσεων. Σήμερα, η Ευρώπη καλείται να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία, χωρίς όμως να αμφισβητείται ο διατλαντικός χαρακτήρας του ΝΑΤΟ.
Ο ίδιος ο Στρίνγκερ χαρακτήρισε τη διαδικασία αυτή ως μια «λογική και αναλογική ανακατανομή των βαρών», διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για πολιτική επιλογή αλλά για καθαρά στρατιωτική αναγκαιότητα. Όπως σημείωσε, η ανάγκη εξισορρόπησης των ευθυνών είχε γίνει αντιληπτή εδώ και αρκετά χρόνια και οι ευρωπαϊκές χώρες προετοιμάζονταν σταδιακά για αυτή τη μετάβαση.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο εκπρόσωπος της στρατιωτικής διοίκησης του ΝΑΤΟ, συνταγματάρχης Μάρτιν Ο’Ντόνελ, ο οποίος επισήμανε ότι στους τομείς της αεροπορίας και των ναυτικών επιχειρήσεων οι Ευρωπαίοι όχι μόνο έχουν καλύψει το κενό αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν υπερβεί το επίπεδο συμμετοχής που ζητήθηκε.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι σε συγκεκριμένα οπλικά συστήματα οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν εξοπλισμό αντίστοιχο ή ακόμη και πιο σύγχρονο από εκείνον των αμερικανικών δυνάμεων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τα νέα μαχητικά F-16 τελευταίας διαμόρφωσης που πρόκειται να ενταχθούν στην Πολεμική Αεροπορία της Βουλγαρίας, επισημαίνοντας ότι σε ορισμένους τομείς οι ευρωπαϊκές δυνατότητες όχι μόνο δεν υστερούν αλλά ενισχύονται σημαντικά.
Μεγάλη αύξηση των αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη
Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με τη μεγάλη αύξηση των αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Γαλλία, η Ιταλία, οι Σκανδιναβικές χώρες αλλά και κράτη της Ανατολικής Ευρώπης επενδύουν πλέον δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε νέα μαχητικά αεροσκάφη, συστήματα αεράμυνας, πυραυλικά όπλα μεγάλου βεληνεκούς, μη επανδρωμένα συστήματα και τεθωρακισμένα οχήματα, αλλάζοντας σταδιακά την εικόνα των ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται και ο νέος στόχος του ΝΑΤΟ για αύξηση των αμυντικών δαπανών. Οι 32 χώρες-μέλη έχουν συμφωνήσει ότι έως το 2035 θα διαθέτουν τουλάχιστον το 3,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος τους για βασικές αμυντικές ανάγκες, ενώ επιπλέον ποσοστό θα κατευθύνεται σε υποδομές και επενδύσεις που ενισχύουν τη συνολική ασφάλεια.
Ο Στρίνγκερ ήταν ιδιαίτερα σαφής ως προς την τήρηση αυτής της δέσμευσης. Ερωτηθείς για τις πολιτικές εξελίξεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις συζητήσεις γύρω από τις αμυντικές δαπάνες, υπογράμμισε ότι «κανένα κράτος δεν εξαιρείται από αυτή την υποχρέωση». Όπως είπε χαρακτηριστικά, όλες οι χώρες συμφώνησαν στον στόχο και όλες θα πρέπει να παρουσιάσουν αξιόπιστο σχέδιο για την επίτευξή του.
Μήνυμα ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Άγκυρας
Οι δηλώσεις αυτές αποτελούν ένα ακόμη μήνυμα ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Άγκυρας, όπου οι σύμμαχοι θα επιχειρήσουν να παρουσιάσουν μια εικόνα ενότητας απέναντι στη Ρωσία αλλά και να καθησυχάσουν τις ανησυχίες που προκάλεσε η αλλαγή των αμερικανικών προτεραιοτήτων.
Το βασικό συμπέρασμα που επιχειρεί να εκπέμψει η στρατιωτική ηγεσία του ΝΑΤΟ είναι ότι η μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας δεν ισοδυναμεί με αποδυνάμωση της Συμμαχίας.
Αντίθετα, παρουσιάζεται ως μέρος μιας ευρύτερης αναδιάρθρωσης, όπου η Ευρώπη αναλαμβάνει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την άμυνά της, διατηρώντας παράλληλα την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα και τη στρατηγική συνοχή της διατλαντικής συμμαχίας.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή ενός ΝΑΤΟ που επιχειρεί να προσαρμοστεί στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες: με τις Ηνωμένες Πολιτείες να στρέφουν σταδιακά την προσοχή τους προς την Ασία και την Ευρώπη να μετατρέπεται από καθαρός καταναλωτής ασφάλειας σε πολύ πιο ενεργό παραγωγό της δικής της άμυνας.
