Η νέα έξαρση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επαναφέρει τη Μέση Ανατολή σε τροχιά έντονης αποσταθεροποίησης, υπονομεύοντας την ήδη εύθραυστη εκεχειρία στον Περσικό Κόλπο και εντείνοντας τις ανησυχίες για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Νέος κύκλος στρατιωτικών επιχειρήσεων καταγράφηκε τα ξημερώματα της Δευτέρας, με τις αμερικανικές δυνάμεις να πλήττουν δεκάδες στόχους στο Ιράν, στον απόηχο της αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.
Την ίδια ώρα, η ένταση επεκτάθηκε στις χώρες του Κόλπου. Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή. Στο Μπαχρέιν, όπου βρίσκεται ο 5ος Στόλος του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, οι σειρήνες προειδοποίησης ενεργοποιήθηκαν δύο φορές, ενώ το Κουβέιτ ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε εχθρικά πυρά. Δεν υπήρξαν άμεσα πληροφορίες για ζημιές στις δύο χώρες.
Οι εξελίξεις βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των χρηματιστηρίων με την έναρξη της νέας εβδομάδας. Η αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα επαναφέρει τους φόβους για διαταραχές στις ενεργειακές ροές, άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου και αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων στις μεγάλες οικονομίες.
Κέρδη άνω του 4% στο πετρέλαιο – Βουτιά σχεδόν 8% στο Χρηματιστήριο της Σεούλ
Οι τιμές του πετρελαίου επέστρεψαν σε έντονα ανοδική τροχιά κατά την έναρξη των συναλλαγών τη Δευτέρα, μετά την προσωρινή αποκλιμάκωση που είχε ακολουθήσει την ανακοίνωση της ενδιάμεσης συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent ενισχύθηκαν κατά 4,08%, φθάνοντας στα 79,11 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κατέγραψε άνοδο 4,11%, στα 74,36 δολάρια. Η αντίδραση της αγοράς αντανακλά τους φόβους ότι η νέα κλιμάκωση μπορεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο τις μεταφορές ενεργειακών φορτίων μέσω του Ορμούζ.
Η νέα κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προκάλεσε ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, καθώς οι επενδυτές περιόρισαν την έκθεσή τους σε πιο επικίνδυνα περιουσιακά στοιχεία, υπό τον φόβο διαταραχών στη ναυσιπλοΐα και περαιτέρω αύξησης του ενεργειακού κόστους.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης της Wall Street κινούνταν πτωτικά, με τα futures του Dow Jones και του S&P 500 να υποχωρούν κατά 0,3% και εκείνα του Nasdaq 100 να χάνουν 0,5%.
Οι ισχυρότερες πιέσεις καταγράφηκαν στη Νότια Κορέα, όπου ο Kospi βυθίστηκε κατά 7,96%, στις 6.880,97 μονάδες, υποχωρώντας κάτω από το επίπεδο των 7.000 μονάδων. Η μετοχή της SK Hynix έχασε περισσότερο από 13%, καθώς οι επενδυτές προχώρησαν σε κατοχύρωση κερδών μετά το ισχυρό ντεμπούτο της εταιρείας στον Nasdaq και επανεξέτασαν τις υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Απώλειες σημειώθηκαν και στις υπόλοιπες ασιατικές αγορές. Ο Nikkei στην Ιαπωνία υποχώρησε κατά 2,21%, ο δείκτης της Σαγκάης έχασε 1,54% και ο Shenzhen 2,61%. Ηπιότερη ήταν η πτώση στην Αυστραλία, με τον S&P/ASX 200 στο -0,13%, ενώ ο ινδικός Nifty 50 υποχωρούσε κατά 0,41%.
Το ενδιαφέρον των αγορών στρέφεται πλέον στα στοιχεία για τον πληθωρισμό των ΗΠΑ και στην έναρξη της περιόδου ανακοίνωσης των εταιρικών αποτελεσμάτων, με τις μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες να δημοσιεύουν οικονομικά μεγέθη μέσα στην εβδομάδα.
Πιέσεις και στα βασικά μέταλλα
Σε πτωτική τροχιά κινήθηκαν και τα βασικά μέταλλα, καθώς η κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ενίσχυσε τις ανησυχίες για την παγκόσμια ανάπτυξη και για νέες πληθωριστικές πιέσεις από την άνοδο του ενεργειακού κόστους.
Το ενδεχόμενο διατήρησης των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα αυξάνει το κόστος δανεισμού για τις βιομηχανίες και περιορίζει τη ζήτηση για πρώτες ύλες. Ο χαλκός υποχώρησε κατά 0,8%, στα 13.378,50 δολάρια ο τόνος στο Χρηματιστήριο Μετάλλων του Λονδίνου. Ο μόλυβδος έχασε 1% και ο ψευδάργυρος 0,9%, ενώ το αλουμίνιο παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητο.
Πτώση 0,8% σημείωσε και το σιδηρομετάλλευμα στο Χρηματιστήριο της Σιγκαπούρης, στα 98,50 δολάρια ο τόνος. Τα συμβόλαια στο Νταλιάν υποχώρησαν κατά 1%, στα 743,5 γουάν ο τόνος, ενώ χαμηλότερα κινήθηκαν και τα συμβόλαια χάλυβα στη Σαγκάη.
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως. Πριν από την έναρξη του πολέμου, από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινούνταν περίπου το 20% των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και LNG.
Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι η διέλευση δεν είναι προς το παρόν δυνατή, επικαλούμενη τις κινήσεις των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή. Η αρμόδια ιρανική αρχή ανέφερε ότι νέες άδειες θα εκδοθούν μόλις αποκατασταθούν η σταθερότητα και η ηρεμία.
Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση, CENTCOM, απέρριψε τους ισχυρισμούς της Τεχεράνης, υποστηρίζοντας ότι τα Στενά παραμένουν διαθέσιμα για τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν νόμιμα. «Το Ιράν δεν ελέγχει τα Στενά. Η κυκλοφορία συνεχίζεται», ανέφερε η αμερικανική πλευρά, προσθέτοντας ότι οι δυνάμεις της βρίσκονται σε ετοιμότητα για να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Ουάσιγκτον, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σημαντικά. Σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων, μόλις έξι σκάφη διήλθαν από τα Στενά την Κυριακή, αριθμός που αποτελεί τον χαμηλότερο των τελευταίων πέντε εβδομάδων. Μια διευρυμένη νότια διαδρομή κοντά στις ακτές του Ομάν εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, ωστόσο οι συνθήκες ασφαλείας παραμένουν εξαιρετικά επιβαρυμένες.
Η ένταση κλιμακώθηκε μετά τις επιθέσεις ιρανικών δυνάμεων εναντίον δύο ακόμη εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Είχαν προηγηθεί, λίγες ημέρες νωρίτερα, πλήγματα εναντίον τριών δεξαμενόπλοιων, ανεβάζοντας σε πέντε τον συνολικό αριθμό των πλοίων που στοχοποιήθηκαν μέσα σε περίπου μία εβδομάδα.
Το τελευταίο περιστατικό αφορούσε το κυπριακής σημαίας πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων GFS Galaxy, το οποίο υπέστη σοβαρές ζημιές κοντά στις ακτές του Ομάν. Οι αρχές του Ομάν ανακοίνωσαν ότι διέσωσαν 23 μέλη του πληρώματος, ενώ ένας Ινδός ναυτικός αγνοείται.
Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι τα πλοία δεν είχαν συμμορφωθεί με τις οδηγίες των ιρανικών ναυτικών αρχών και κινούνταν σε μη εγκεκριμένη διαδρομή. Η αιτιολογία απορρίπτεται από την Ουάσιγκτον, η οποία κατηγορεί το Ιράν ότι επιτίθεται σε εμπορικά πλοία που επιχειρούν να διέλθουν ελεύθερα από τη θαλάσσια οδό.
Νέο κύμα αμερικανικών πληγμάτων
Η αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν άμεση και εκτεταμένη. Η CENTCOM ανακοίνωσε ότι το Σάββατο επλήγησαν περίπου 140 ιρανικοί στρατιωτικοί στόχοι, ενώ περισσότερες από 300 εγκαταστάσεις είχαν χτυπηθεί μέσα σε τρεις νύχτες.
Οι επιχειρήσεις επικεντρώθηκαν σε συστήματα πυραύλων και drones, αποθήκες πυρομαχικών, δίκτυα επικοινωνιών, παράκτιες εγκαταστάσεις επιτήρησης, συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και ταχύπλοα σκάφη των ιρανικών δυνάμεων.
Νέα κύματα επιθέσεων ακολούθησαν την Κυριακή και τα ξημερώματα της Δευτέρας. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι σημειώθηκαν ισχυρές εκρήξεις γύρω από τα λιμάνια του Μπαντάρ Αμπάς και του Σιρίκ, καθώς και στην περιοχή της νήσου Κεσμ, όπου βρίσκονται στρατιωτικές εγκαταστάσεις κοντά στα Στενά.
Η Τεχεράνη απάντησε εξαπολύοντας πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά στόχων σε χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις. Οι ιρανικές επιθέσεις επεκτάθηκαν στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, στο Κατάρ, στην Ιορδανία και στο Ομάν, διευρύνοντας σημαντικά το γεωγραφικό εύρος της κρίσης.
Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι έπληξαν κέντρο διοίκησης και υπόστεγα drones στην Ιορδανία, εγκαταστάσεις ραντάρ και πυραυλικά συστήματα στο Κουβέιτ, πλατφόρμες υποστήριξης και ανεφοδιασμού στο Ομάν, καθώς και εγκαταστάσεις συντήρησης αεροσκαφών και διοίκησης στο Κατάρ.
Οι τοπικές αρχές παρουσίασαν διαφορετική εικόνα ως προς την έκταση των πληγμάτων. Το Κατάρ ανακοίνωσε ότι τρεις άνθρωποι, μεταξύ των οποίων ένα παιδί, τραυματίστηκαν από θραύσματα, ενώ το Κουβέιτ ανέφερε ζημιές και έναν τραυματισμό εργαζομένου σε πετρελαϊκή εγκατάσταση. Το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε αρκετές ιρανικές επιθέσεις, ενώ το Ομάν έκανε λόγο για επιδρομές με drones σε δύο περιοχές.
ΗΠΑ και Ιράν σε τροχιά σύγκρουσης
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι αρκετές από τις χώρες που βρέθηκαν στο στόχαστρο συγκαταλέγονται μεταξύ των αραβικών κρατών που επιχειρούν να διατηρήσουν λειτουργικούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Το Κατάρ και το Ομάν έχουν διαδραματίσει διαμεσολαβητικό ρόλο στις συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ενώ η Μουσκάτ έχει επανειλημμένα φιλοξενήσει επαφές των δύο πλευρών. Μετά τις τελευταίες επιθέσεις, το Ομάν κάλεσε τον Ιρανό πρεσβευτή για εξηγήσεις, διαμαρτυρόμενο για τα πλήγματα στο έδαφός του.
Στο εσωτερικό του Ιράν, η πρώτη δημόσια παρέμβαση του νέου ανώτατου ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, συνοδεύτηκε από σκληρή ρητορική απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Χαμενεΐ δεσμεύθηκε ότι το Ιράν θα εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα και προκατόχου του, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε κατά την έναρξη του πολέμου.
Σκληρό μήνυμα έστειλε και ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, κατηγορώντας την αμερικανική πλευρά ότι δεν τήρησε τις δεσμεύσεις της. Η στάση αυτή περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια επανεκκίνησης των διπλωματικών επαφών.
Σε αμφισβήτηση η προσωρινή συμφωνία
Η επιδείνωση του κλίματος θέτει σε σοβαρή αμφισβήτηση την ενδιάμεση συμφωνία που υπέγραψαν τον προηγούμενο μήνα οι δύο πλευρές. Η συμφωνία προέβλεπε περίοδο 60 ημερών για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων, με στόχο τον οριστικό τερματισμό του πολέμου και την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο επιστροφής στον διάλογο, αν και ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι θεωρεί την κατάπαυση του πυρός λήξασα.
Οι συνεχείς επιθέσεις και οι αλληλοκατηγορίες καθιστούν, πάντως, ολοένα δυσκολότερη οποιαδήποτε προσπάθεια αποκλιμάκωσης. Η Τεχεράνη κατηγορεί τις ΗΠΑ ότι υπονομεύουν τις συμφωνίες για τη διαχείριση των Στενών, ενώ η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει μονομερώς τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας και να εισπράττει τέλη από τα διερχόμενα πλοία.
Στο διπλωματικό πεδίο, ο Τραμπ ανέφερε ότι πριν από τα τελευταία επεισόδια υπήρχε προκαταρκτική συνεννόηση για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας. Οι επιθέσεις στα εμπορικά πλοία ανέτρεψαν, ωστόσο, το κλίμα που είχε διαμορφωθεί στις συνομιλίες για το Ορμούζ.
Διεθνείς εκκλήσεις για αποκλιμάκωση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι διεθνείς εκκλήσεις για αποκλιμάκωση εντείνονται. Το Πακιστάν, το Κατάρ και η Αίγυπτος συνεχίζουν τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες για τη διάσωση της προσωρινής συμφωνίας και την επιστροφή των δύο πλευρών στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν επικοινώνησε με τον Ιρανό ομόλογό του και κάλεσε τις δύο πλευρές να προχωρήσουν σε αποκλιμάκωση, υπογραμμίζοντας ότι ο διάλογος και η διπλωματία παραμένουν η μόνη βιώσιμη διέξοδος από την κρίση.
Παρέμβαση έκανε και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποιώντας ότι η επιστροφή σε γενικευμένες εχθροπραξίες θα είχε καταστροφικές συνέπειες. Ζήτησε να σταματήσουν οι επιθέσεις και να αποκατασταθούν οι διπλωματικές επαφές, πριν η κρίση εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.
