Έντονη αβεβαιότητα επικρατεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ενόψει της ενημέρωσης των πρεσβευτών του ΝΑΤΟ από τον υφυπουργό Άμυνας των ΗΠΑ για θέματα πολιτικής, Έλμπριτζ Κόλμπι, την Πέμπτη 27/8 στις Βρυξέλλες.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η εξάμηνη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, η οποία έχει προκαλέσει ερωτήματα για το εάν η Ουάσινγκτον προετοιμάζει νέες αποχωρήσεις δυνάμεων και ποιο θα είναι τελικά το επίπεδο της αμερικανικής δέσμευσης στο ΝΑΤΟ.
Η διαδικασία ξεκίνησε τον Ιούνιο, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την άμυνα της ηπείρου.
Η αμερικανική στάση έχει προκαλέσει επιπλέον ανησυχία μετά την έντονη δυσαρέσκεια του Ντόναλντ Τραμπ για τη στάση των Ευρωπαίων απέναντι στις ΗΠΑ κατά τον πόλεμο με το Ιράν.
Οι ΗΠΑ διατηρούν σήμερα περίπου 80.000 στρατιώτες στην Ευρώπη. Τους τελευταίους μήνες έχουν ήδη ανακοινωθεί αποχωρήσεις αμερικανικών δυνάμεων, ενώ έχει μειωθεί και η συμμετοχή δυνάμεων των ΗΠΑ στα σχέδια άμυνας του ΝΑΤΟ.
Οι Ευρωπαίοι περιμένουν τώρα να διαπιστώσουν εάν η αναθεώρηση θα οδηγήσει σε περαιτέρω μειώσεις και, κυρίως, σε ποιες χώρες.
Τι ζητούν οι ΗΠΑ από τους Ευρωπαίους
Η Ουάσινγκτον έχει ήδη στείλει στα κράτη-μέλη δύο έγγραφα που αποκαλύπτουν σε μεγάλο βαθμό τι εξετάζει.
Το πρώτο, το οποίο περιγράφει τους όρους και τους στόχους της αναθεώρησης, περιλαμβάνει ζητήματα όπως η πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων σε ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις, τα δικαιώματα χρήσης βάσεων και ο εναέριος χώρος. Παράλληλα, θέτει ως στόχο να ενθαρρύνει και να διασφαλίσει ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα αναλάβουν την ηγετική ευθύνη για την άμυνα της ηπείρου.
Το δεύτερο είναι ένα αναλυτικό ερωτηματολόγιο που έλαβαν οι χώρες του ΝΑΤΟ. Η Ουάσινγκτον ζητά απαντήσεις για τις αμυντικές δαπάνες, τη στρατηγική, τις προμήθειες οπλικών συστημάτων και την υποστήριξη των αμερικανικών προτεραιοτήτων στην εξωτερική πολιτική.
Μεταξύ άλλων, οι ΗΠΑ ρωτούν εάν κάποια χώρα έχει επιβάλει περιορισμούς στην αμερικανική πρόσβαση, τη χρήση βάσεων ή τον εναέριο χώρο και εάν είναι διατεθειμένη να τους μειώσει ή να τους καταργήσει.
Ρωτούν επίσης εάν κάποια κυβέρνηση έχει αντιταχθεί δημόσια σε μέτρα που περιορίζουν την αμυντική βιομηχανική συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ και εάν είναι πρόθυμη να αλλάξει στάση. Ακόμη πιο ευθέως, το ερωτηματολόγιο εξετάζει εάν οι σύμμαχοι έχουν υποστηρίξει την αμερικανική εξωτερική πολιτική στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και το δυτικό ημισφαίριο.
Φόβοι για μια πιο «συναλλακτική» σχέση
Αυτό το τελευταίο στοιχείο έχει προκαλέσει ιδιαίτερο προβληματισμό σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Διπλωμάτες εκτιμούν ότι η σύνδεση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ και των δικαιωμάτων χρήσης βάσεων με την πολιτική στάση κάθε χώρας απέναντι στην Ουάσινγκτον δείχνει μια περισσότερο συναλλακτική αντίληψη της διατλαντικής σχέσης.
Υπάρχει μάλιστα φόβος ότι η διαδικασία θα μετατραπεί σε έναν ανταγωνισμό μεταξύ των Ευρωπαίων για το ποια χώρα θα προσφέρει καλύτερους όρους στις ΗΠΑ προκειμένου να διατηρήσει αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφός της.
Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φέρεται ήδη να κάνουν προτάσεις προς την Ουάσινγκτον για τη βελτίωση των όρων ανάπτυξης αμερικανικών στρατευμάτων και των δικαιωμάτων χρήσης βάσεων.
Η ανησυχία είναι ιδιαίτερα έντονη στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες θεωρούν την αμερικανική στρατιωτική παρουσία κρίσιμο παράγοντα αποτροπής απέναντι στη Ρωσία. Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δηλώνουν ότι συμφωνούν με τη βασική απαίτηση των ΗΠΑ: η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει τις αμυντικές της δυνατότητες και να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος.
Ποιος αποφασίζει τελικά στην Ουάσινγκτον;
Ο Κόλμπι θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στη διαμόρφωση της αμερικανικής αμυντικής στρατηγικής και αναμένεται να παρουσιάσει στους συμμάχους τους βασικούς άξονες της αναθεώρησης.
Ωστόσο, στους Ευρωπαίους διπλωμάτες παραμένει η αίσθηση ότι ούτε ο ίδιος έχει τον τελευταίο λόγο. Η τελική απόφαση ανήκει στην πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ και μπορεί να επηρεαστεί από τον ίδιο τον Τραμπ ή τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ.
Αυτό είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους Ευρωπαίους: δεν γνωρίζουν εάν η διαδικασία αποτελεί πραγματική διαβούλευση πριν από μια απόφαση ή εάν η Ουάσινγκτον έχει ήδη αποφασίσει σε μεγάλο βαθμό για το μέλλον της στρατιωτικής της παρουσίας και χρησιμοποιεί την αναθεώρηση ως μέσο πίεσης προς τους συμμάχους.
Το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα έχει ιδιαίτερη σημασία για το μέλλον του ΝΑΤΟ, καθώς η Ευρώπη καλείται να αυξήσει δραστικά τη δική της αμυντική ικανότητα, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να διασφαλίσει ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία δεν θα μειωθεί απότομα σε μια περίοδο αυξημένης ανησυχίας για τη Ρωσία.
