Σε ένα διπλωματικό παρασκήνιο με πολλαπλά κανάλια επικοινωνίας και πολλούς αποδέκτες, η Τουρκία επιχείρησε να διαδραματίσει ρόλο-κλειδί στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σύμφωνα με όσα αποκάλυψε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν κατά την χθεσινή επίσκεψή του στη Μόσχα και τη συνάντησή του με τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ.
Ο Φιντάν εξήγησε πώς επιτεύχθηκε η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, βήμα προς βήμα, και περιέγραψε λεπτομερώς τον ρόλο της Τουρκίας στη διαδικασία.
Τόνισε ότι η Άγκυρα «βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με Ουάσιγκτον και Τεχεράνη», ενώ παράλληλα συντόνιζε κινήσεις με χώρες όπως το Κατάρ και το Πακιστάν.
Το τουρκικό επιχείρημα είναι ότι η δυνατότητα της Άγκυρας να συνομιλεί ταυτόχρονα με διαφορετικά στρατόπεδα της κρίσης της επέτρεψε να λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας σε μια περίοδο κατά την οποία η δυσπιστία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παρέμενε εξαιρετικά υψηλή.
Αλληλουχία επαφών και μηνυμάτων
Κατά τον Φιντάν, η επίτευξη της συμφωνίας δεν ήταν αποτέλεσμα μιας και μόνης διαπραγμάτευσης, αλλά μιας αλληλουχίας επαφών και μηνυμάτων που πραγματοποιούνταν παράλληλα.
Η Τουρκία, το Κατάρ και το Πακιστάν επιχείρησαν να μεταφέρουν στις δύο πλευρές τις θέσεις και τις κόκκινες γραμμές τους, ενώ η Άγκυρα έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην απευθείας πολιτική επικοινωνία με την Ουάσιγκτον.
Ο Τούρκος υπουργός υποστήριξε ότι κρίσιμο σημείο αποτέλεσε η στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, σύμφωνα με την τουρκική εκδοχή, επέλεξε τελικά τη διπλωματική οδό παρά τις αντιρρήσεις που εκφράστηκαν από το Ισραήλ. Ο Φιντάν παρουσίασε την εξέλιξη ως ευκαιρία για να μετατραπεί μια προσωρινή κατάπαυση της έντασης σε μόνιμο μηχανισμό περιφερειακής ασφάλειας.
Την ίδια ώρα, όμως, η Άγκυρα εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική απέναντι στο ενδεχόμενο υπονόμευσης της συμφωνίας.
«Κίνδυνος ισραηλινών ενεργειών»
Ο Φιντάν προειδοποίησε ότι το διάστημα μέχρι την οριστικοποίηση και εφαρμογή των συμφωνηθέντων είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και έκανε ειδική αναφορά στον κίνδυνο ισραηλινών ενεργειών που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν τη διαδικασία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το Στενό του Ορμούζ. Η Άγκυρα θεωρεί ότι η αποκατάσταση της ασφαλούς και απρόσκοπτης ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα για τις χώρες του Κόλπου, αλλά κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και το διεθνές εμπόριο. Η διατάραξη των μεταφορών στην περιοχή έχει ήδη προκαλέσει πιέσεις στις αγορές ενέργειας και στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η ενημέρωση του Λαβρόφ από τον Φιντάν αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία. Η Μόσχα, η οποία διατηρεί στενή στρατηγική σχέση με την Τεχεράνη, είχε κάθε λόγο να γνωρίζει τις λεπτομέρειες μιας συμφωνίας που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η Άγκυρα αξιοποίησε τη συνάντηση για να επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο της ως διαύλου ανάμεσα σε αντίπαλα στρατόπεδα, καθώς συζήτησε με τη ρωσική πλευρά και την Ουκρανία, τη Μαύρη Θάλασσα και την ανάγκη επιστροφής των δύο πλευρών στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Το μήνυμα της Τουρκίας
Το μήνυμα της Τουρκίας είναι σαφές: η Άγκυρα θέλει να βρίσκεται στο κέντρο των περιφερειακών διπλωματικών εξελίξεων, συνομιλώντας ταυτόχρονα με Ουάσιγκτον, Μόσχα και Τεχεράνη.
Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν προσφέρει στην τουρκική κυβέρνηση την ευκαιρία να ενισχύσει ακριβώς αυτόν τον ρόλο, εμφανίζοντας την Τουρκία όχι απλώς ως περιφερειακή δύναμη, αλλά ως έναν από τους βασικούς κόμβους επικοινωνίας σε μια Μέση Ανατολή που παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Ιστορικοί δεσμοί και οικονομικά συμφέροντα
Τονίζοντας ότι «οι σχέσεις Τουρκίας-Ρωσίας βασίζονται σε ένα βαθύ ιστορικό υπόβαθρο, ισχυρά οικονομικά θεμέλια, και πολιτικό διάλογο που έχει καθιερωθεί μεταξύ κορυφαίων ηγετών και αμοιβαίας εμπιστοσύνης», ο Φιντάν δήλωσε σχετικά με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας ότι θα πρέπει να αποτραπούν περιστατικά που θα μπορούσαν «να βλάψουν τα συμφέροντα της χώρας μας στη Μαύρη Θάλασσα».
