Νέες πιέσεις στους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν δημιουργεί η εκστρατεία «οικονομικής D-Day» που ανακοίνωσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με την Ουάσιγκτον να απειλεί με κυρώσεις όσους εξακολουθούν να διευκολύνουν τις συναλλαγές της Τεχεράνης με την παγκόσμια οικονομία.
Η αμερικανική στρατηγική στοχεύει να περιορίσει τις εμπορικές και χρηματοπιστωτικές διαδρομές που εξακολουθούν να στηρίζουν την ιρανική οικονομία, σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου. Παραμένουν, ωστόσο, ερωτήματα για το κατά πόσο η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να υλοποιήσει τις απειλές της, ιδιαίτερα όταν αυτές αφορούν μεγάλους εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης, όπως η Κίνα.
Ακόμη και η απειλή δευτερογενών κυρώσεων, ωστόσο, μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές αναταράξεις στις σχέσεις των ΗΠΑ με μια σειρά χωρών που αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του εξωτερικού εμπορίου που έχει απομείνει στο Ιράν, αναφέρει το CNBC.
Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα βρίσκεται στην κορυφή της λίστας, καθώς αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και τον σημαντικότερο σύνδεσμο της Τεχεράνης με την παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής κυβέρνησης, περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου κατευθύνεται προς την Κίνα.
Το 2025 το Πεκίνο κατέγραψε διμερές εμπόριο ύψους 9,96 δισ. δολαρίων με το Ιράν, σύμφωνα με την U.S.-China Economic and Security Review Commission. Στο ποσό αυτό δεν περιλαμβάνονται περίπου 31,2 δισ. δολάρια μη δηλωμένων εξαγωγών ιρανικού αργού προς την Κίνα κατά την ίδια χρονιά.
Σύμφωνα με την Kpler, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ποσοτήτων καταλήγει σε ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια, ενώ συχνά το ιρανικό αργό εμφανίζεται ως προερχόμενο από τη Μαλαισία ή την Ινδονησία και οι πληρωμές διεκπεραιώνονται μέσω μεσαζόντων εκτός του συστήματος του δολαρίου.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη επιβάλει φέτος κυρώσεις σε αρκετά από αυτά τα διυλιστήρια για αγορές ιρανικού πετρελαίου, αποφεύγοντας μέχρι στιγμής να στραφεί εναντίον μεγάλων κινεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Το Πεκίνο αντιτίθεται επισήμως στις αμερικανικές κυρώσεις κατά της Τεχεράνης. Τον Μάιο, μάλιστα, οι κινεζικές αρχές κάλεσαν εγχώριες επιχειρήσεις να μην εφαρμόσουν αμερικανικές κυρώσεις που αφορούσαν πέντε διυλιστήρια συνδεδεμένα με το ιρανικό πετρέλαιο.
Η Dan Wang, διευθύντρια για την Κίνα στην Eurasia Group, εκτιμά πάντως ότι πίσω από τη δημόσια αντίθεση το Πεκίνο πιθανότατα θα αυξήσει διακριτικά τη συμμόρφωση κρατικών τραπεζών και ενεργειακών εταιρειών, ώστε να περιορίσει τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων. Όπως σημειώνει, για τις κινεζικές αρχές η πρόσβαση στο δολάριο και στην αμερικανική αγορά εξακολουθεί να έχει μεγάλη σημασία.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Ο εμπορικός κόμβος του Ιράν
Ιδιαίτερα εκτεθειμένα είναι και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που απέχουν μόλις περίπου 50 μίλια από το Ιράν, στην άλλη πλευρά του Περσικού Κόλπου, και αποτελούν εδώ και χρόνια βασικό εμπορικό κόμβο για την ιρανική οικονομία.
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (WTO), το διμερές εμπόριο έφθασε περίπου τα 28 δισ. δολάρια το 2024. Τα ΗΑΕ αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών του Ιράν, καλύπτοντας πάνω από το 30% του συνόλου, ενώ ήταν και ο τρίτος μεγαλύτερος προορισμός των ιρανικών εξαγωγών, με μερίδιο 12% και αξία άνω των 7 δισ. δολαρίων.
Η σχέση αυτή δέχθηκε πλήγμα την περασμένη εβδομάδα, όταν τα Εμιράτα κινήθηκαν για την αναστολή εμπορικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με το Ιράν, μετά την εκτόξευση δύο βαλλιστικών πυραύλων προς εμιρατινό έδαφος, ένας εκ των οποίων είχε στόχο δεξαμενόπλοια ιδιοκτησίας των ΗΑΕ.
Σύμφωνα με το Washington Institute, το Ιράν έχει αξιοποιήσει επί χρόνια τις τράπεζες και το χρηματοπιστωτικό σύστημα των Εμιράτων για την πρόσβασή του στη διεθνή οικονομία, συχνά μέσω αδιαφανών συναλλαγών.
Ο Matthew Levitt, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος των ιρανικών δραστηριοτήτων μεταφόρτωσης, λαθρεμπορίου και «σκιώδους» τραπεζικής πραγματοποιείται στο Ντουμπάι, γεγονός που καθιστά τα Εμιράτα κρίσιμη παράμετρο στην αμερικανική στρατηγική.
Τουρκία: Εμπόριο και φυσικό αέριο
Σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς με την Τεχεράνη διατηρεί και η Τουρκία, η οποία εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και εξάγει προς το Ιράν βιομηχανικά προϊόντα.
Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, το διμερές εμπόριο ανήλθε στα 5,7 δισ. δολάρια το 2024. Η Άγκυρα εξάγει κυρίως μηχανήματα και εξαρτήματα, χημικά και αγροτικά προϊόντα, ενώ από το Ιράν προμηθεύεται κυρίως ενεργειακά προϊόντα.
Οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου αυξήθηκαν φέτος, πριν από τη λήξη στα τέλη Ιουλίου της 25ετούς συμφωνίας προμήθειας μεταξύ των δύο χωρών. Το μερίδιο του Ιράν στις συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου της Τουρκίας έφθασε το 18,6%.
Αν και η Άγκυρα επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας, αυξάνοντας τις ροές μέσω αγωγών από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία, μέχρι στιγμής δεν έχει δώσει σήμα ότι σκοπεύει να διακόψει τις οικονομικές της σχέσεις με την Τεχεράνη.
Ιράκ: Η ενεργειακή εξάρτηση
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πρακτική δυσκολία για το Ιράκ, λόγω της εξάρτησής του από το ιρανικό φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια. Το Ιράν ανανέωσε τον Μάρτιο του 2024 πενταετή συμφωνία για την προμήθεια του Ιράκ με έως σχεδόν 660 δισ. κυβικά πόδια φυσικού αερίου ετησίως. Σύμφωνα με την U.S. Energy Information Administration, οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από το Ιράν αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το 30% της ηλεκτροπαραγωγής του Ιράκ το 2023.
Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, σύμφωνα με το Reuters, με το Ιράν να εξάγει στην ιρακινή αγορά τρόφιμα, καταναλωτικά προϊόντα και άλλα αγαθά. Οι συναλλαγές έχουν περιοριστεί φέτος λόγω των αυξημένων κινδύνων ασφαλείας και των κατά διαστήματα προβλημάτων στα συνοριακά περάσματα.
Η Βαγδάτη φέρεται να καταβάλλει περίπου 4 έως 5 δισ. δολάρια τον χρόνο στο Ιράν για φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή, γεγονός που σημαίνει ότι οι νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο τις πληρωμές.
Ινδία: Στο επίκεντρο και πάλι το ιρανικό πετρέλαιο
Στις χώρες που θα μπορούσαν να επηρεαστούν βρίσκεται και η Ινδία, ένας από τους πέντε σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν.
Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εμπορίου, το διμερές εμπόριο μειώθηκε σε περίπου 1,6 δισ. δολάρια στο οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2026, από 2,3 δισ. δολάρια τρία χρόνια νωρίτερα.
Η Ινδία εξάγει κυρίως ρύζι, τσάι, ζάχαρη και φαρμακευτικά προϊόντα προς το Ιράν, ενώ εισάγει αποξηραμένα και φρέσκα φρούτα.
Τον Απρίλιο, ωστόσο, το Νέο Δελχί επανέλαβε τις εισαγωγές ιρανικού αργού έπειτα από επτά χρόνια διακοπής, αφού οι ΗΠΑ είχαν άρει προσωρινά τις κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου της Τεχεράνης.
Αυτές οι συναλλαγές βρίσκονται πλέον υπό αμφισβήτηση, εφόσον η κυβέρνηση Τραμπ υλοποιήσει την απειλή της να επιβάλει κυρώσεις σε κάθε εταιρεία που αγοράζει ιρανική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των ινδικών διυλιστηρίων.
Η αποτελεσματικότητα της νέας αμερικανικής εκστρατείας θα εξαρτηθεί τελικά από το κατά πόσο η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να μετατρέψει τις απειλές σε πραγματικές κυρώσεις κατά εταιρειών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε χώρες με τις οποίες διατηρεί σημαντικές οικονομικές και στρατηγικές σχέσεις.
