Οκτώ κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και η Γαλλία, εντείνουν τις προσπάθειες για αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής, με στόχο να αποκτήσει η ΕΕ μεγαλύτερη δυνατότητα να υπερασπίζεται τα συμφέροντα και τις αξίες της.
Η σχετική πρόταση κυκλοφόρησε ενόψει των άτυπων συναντήσεων των υπουργών Άμυνας και Εξωτερικών της ΕΕ που πραγματοποιούνται αυτή την εβδομάδα στην Ιρλανδία, σύμφωνα με το Bloomberg.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ζήτημα της ομοφωνίας. Πολλές αποφάσεις στην εξωτερική πολιτική απαιτούν τη σύμφωνη γνώμη όλων των κρατών-μελών, γεγονός που έχει οδηγήσει επανειλημμένα σε πολυετείς καθυστερήσεις ή ακόμη και σε μπλοκάρισμα ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών.
Η δυνατότητα ή πρόβλημα του βέτο
Η δυνατότητα άσκησης βέτο έγινε ιδιαίτερα εμφανής τα προηγούμενα χρόνια, όταν η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία χρησιμοποιούσε τη θέση της για να καθυστερεί ή να εμποδίζει αποφάσεις σχετικά με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Το νέο κείμενο αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα «θεμελιωδώς αλλαγμένο τοπίο», το οποίο χαρακτηρίζεται από στρατηγικό ανταγωνισμό, αυξανόμενη αστάθεια και προσπάθειες υπονόμευσης της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι οκτώ χώρες θεωρούν ότι η ΕΕ πρέπει να μπορεί να κινητοποιεί γρήγορα και αποτελεσματικά το συλλογικό πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό της βάρος.
Η πρόταση δεν ζητά άμεση κατάργηση της ομοφωνίας ούτε αλλαγή των ευρωπαϊκών Συνθηκών. Αντίθετα, επιδιώκει να εξεταστούν πρακτικοί τρόποι ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται ταχύτερα και να αποφεύγονται τα αδιέξοδα.
Μεταξύ των αρχών που προτείνονται περιλαμβάνονται η ειλικρινής συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών, η αποφυγή σύνδεσης μεταξύ άσχετων θεμάτων κατά τις διαπραγματεύσεις και η εποικοδομητική αποχή.
Η τελευταία επιλογή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα επέτρεπε σε ένα κράτος να διαφωνεί με μια απόφαση χωρίς να την εμποδίζει. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ θα μπορούσε να προχωρά σε κοινή δράση ακόμη και όταν δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία μεταξύ των 27.
Παρόμοια πρόταση είχε γίνει και πέρυσι
Η πρωτοβουλία δεν είναι καινούργια. Μια ομάδα κρατών είχε καταθέσει παρόμοια πρόταση και πέρυσι, όμως το ζήτημα επανέρχεται τώρα σε μια ευρύτερη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ οργανώνει και ασκεί τη διπλωματική της πολιτική.
Παράλληλα, η Γερμανία προωθεί ξεχωριστή πρόταση για την αναδιοργάνωση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, με στόχο την ενσωμάτωσή της στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον εκτελεστικό βραχίονα της ΕΕ.
Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να ενισχύσει τον συντονισμό και να συγκεντρώσει σε μεγαλύτερο βαθμό την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τον πόλεμο στην Ουκρανία, την αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων και την αμφισβήτηση της παραδοσιακής διεθνούς τάξης.
Το βασικό δίλημμα παραμένει, ωστόσο, πολιτικό: πώς μπορεί η ΕΕ να αποκτήσει μεγαλύτερη ταχύτητα και γεωπολιτική ισχύ χωρίς να αποδυναμώσει την αρχή της συναίνεσης μεταξύ των κρατών-μελών.
