Καμπανάκια για τη μεγάλη υστέρηση της Ευρώπης στην υιοθέτηση και παραγωγή Τεχνητής Νοημοσύνης σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα, με άμεση επίπτωση στην ανταγωνιστικότητά της και στη χρηματοδότηση αναγκαίων στρατηγικών επενδύσεων, χτυπά η ΕΚΤ. Το τεχνολογικό χάσμα που παρουσιάζει η Ευρώπη εντείνει την αρνητική του επίπτωση στην Ευρώπη, δεδομένης της γήρανσης του πληθυσμού και καθιστά μείζονα ανάγκη την αξιοποίηση των αποταμιεύσεων των ευρωπαϊκών νοικοκυριών που φτάνουν ετησίως σε περίπου 1,4 τρις. ευρώ για να χρηματοδοτήσουν το αναγκαίο τεχνολογικό άλμα. Το κόστος για την κάλυψη του χάσματος της Ευρώπης μόνο στον τομέα των κέντρων δεδομένων κατά την επόμενη δεκαετία ενδέχεται να φτάσει τα 600 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των τσιπ. Την ώρα που στις Ηνωμένες Πολιτείες, ολόκληρη η κεφαλαιαγορά έχει κινητοποιηθεί για να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη των υποδομών στην Τεχνητή Νοημοσύνη – ομόλογα, ιδιωτικές πιστώσεις και τιτλοποιήσεις, παράλληλα με τον παραδοσιακό τραπεζικό δανεισμό -, η Ευρώπη εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις τράπεζές της.
Τα μηνύματα έστειλε από τη Βιέννη, μιλώντας στο “Hofburg im Dialog – Economy, Europe, Resilience”, η επικεφαλής της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Όπως είπε, το 2026, οι επιχειρήσεις της ζώνης του ευρώ θα διαθέσουν περίπου το 10% των συνολικών επενδύσεών τους στην Τεχνητή Νοημοσύνη(ΤΝ), ενώ τα στελέχη της ΕΚΤ εκτιμούν ότι ο δανεισμός που σχετίζεται με την ΤΝ αντιστοιχούσε σε περίπου το ένα τέταρτο της αύξησης της πίστωσης προς τις επιχειρήσεις κατά το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Παράλληλα, και το ποσοστό των εργαζομένων στη ζώνη του ευρώ που χρησιμοποιούν την ΤΝ στην εργασία τους έχει διπλασιαστεί μέσα σε δύο χρόνια και πλέον υπερβαίνει το 50%, επίπεδο που το διαδίκτυο χρειάστηκε περίπου μία δεκαετία για να φτάσει. Ωστόσο, η πρόοδος δεν είναι τόσο ταχεία όσο θα μπορούσε να είναι, όπως καταδεικνύει το χάσμα σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Την τελευταία διετία, οι επενδύσεις στον ψηφιακό τομέα στις ΗΠΑ αυξήθηκαν με διπλάσιο ρυθμό σε σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ. Οι εργαζόμενοι στις ΗΠΑ αφιερώνουν δύο έως τρεις φορές περισσότερο χρόνο της εργάσιμης εβδομάδας στη χρήση της ΤΝ σε σχέση με τους εργαζομένους στις μεγαλύτερες οικονομίες της ζώνης του ευρώ.
Το ΑΙ χάσμα Ευρώπης – ΗΠΑ και το αντίκρυσμα στην ανάπτυξη
Το ΑΙ χάσμα μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ έχει αντίκρυσμα στην ανάπτυξη. Όπως εξήγησε η Πρόεδρος της ΕΚΤ, η γήρανση του πληθυσμού ασκεί πιέσεις στο κοινωνικό μοντέλο της ΕΕ, ενώ οι νέες ανάγκες για στρατηγικές επενδύσεις αυξάνουν το κόστος: η ανάλυση της ΕΚΤ δείχνει ότι οι υφιστάμενοι προϋπολογισμοί και τα μέσα της ΕΕ αφήνουν ακάλυπτο ποσό άνω των 100 δισ. ευρώ ετησίως, το οποίο αντιστοιχεί στο δημόσιο σκέλος αυτών των επενδυτικών αναγκών. Δεδομένου ότι το εργατικό δυναμικό θα συρρικνωθεί κατά περισσότερο από ένα εκατομμύριο άτομα ετησίως τα επόμενα 25 έτη, δεν υπάρχει τρόπος να καλυφθεί αυτό το κόστος χωρίς ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας. Συνεπώς, η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται την κατάλληλη στιγμή. «Μετά από χρόνια στασιμότητας της παραγωγικότητας, αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία που διαθέτουμε για να καταστήσουμε τα οικονομικά μεγέθη βιώσιμα», είπε χαρακτηριστικά η Κριστίν Λαγκάρντ.
Εκτιμήσεις της ΕΚΤ υποδεικνύουν ότι, εάν υιοθετηθεί ταχέως, η ΤΝ θα μπορούσε να αυξήσει το επίπεδο της παραγωγικότητας έως και κατά 4% μέσα σε μια δεκαετία, γεγονός που θα είχε μετασχηματιστικό αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά. Για να δοθεί μια τάξη μεγέθους, η έκθεση Ντράγκι εκτιμούσε ότι μια αύξηση της παραγωγικότητας κατά 2% σε αντίστοιχο χρονικό ορίζοντα, θα κάλυπτε έως και το ένα τρίτο του δημοσιονομικού κόστους των στρατηγικών επενδύσεων της Ευρώπης.
Ωστόσο, τα επιχειρήματα υπέρ της ταχείας δράσης ενδέχεται να είναι ακόμη πιο ισχυρά απ’ ό,τι υποδηλώνουν αυτές οι εκτιμήσεις, διότι η Ευρώπη θα κληθεί να πληρώσει το τίμημα αυτής της ραγδαίας εξέλιξης, είτε συμμετέχει στην ανάπτυξη είτε όχι.
Οι επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη αυξάνονται πλέον με τόσο ταχείς ρυθμούς —ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες— ώστε οι ταμειακές ροές των ίδιων των εταιρειών τεχνολογίας δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψή τους. Οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους μεγάλης κλίμακας (hyperscalers) εξέδωσαν πέρυσι ομόλογα αξίας άνω των 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ —στην πλειονότητά τους μακροπρόθεσμης λήξης— και πλέον αντιστοιχούν σε ποσοστό που πλησιάζει το ένα δέκατο των νέων εκδόσεων ομολόγων σε ευρώ από μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Σε σύγκριση με το μέγεθος της οικονομίας, η εν λόγω ανάπτυξη υποδομών δεν είναι πρωτοφανής, καθώς αντιστοιχεί περίπου στο μισό της έκρηξης που είχε σημειώσει ο κλάδος της πληροφορικής στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, λαμβάνει χώρα σε μια συγκυρία κατά την οποία τα κρατικά ελλείμματα και το δημόσιο χρέος βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι συμμετέχοντες στην αγορά αποδίδουν ήδη μέρος της ανόδου των πραγματικών αποδόσεων των μακροπρόθεσμων αμερικανικών ομολόγων στον δανεισμό που σχετίζεται με την ΤΝ.
Δεδομένου ότι τα μακροπρόθεσμα επιτόκια στη ζώνη του ευρώ κινούνται παράλληλα με τις αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων, η Ευρώπη θα επωμιστεί μέρος του κόστους αυτής της άνθησης μέσω της επιβάρυνσης του δικού της κόστους δανεισμού, όπως είπε η Κριστίν Λαγκάρντ. Το ερώτημα είναι η αν η Ευρώπη θα αποκομίσει επίσης την οικονομική ανάπτυξη που τη συνοδεύει.
Γιατί η εισαγωγή ΑΙ ενέχει κινδύνους για την Ευρώπη
Η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης από την Ευρώπη, σημαίνει ουσιαστικά εισαγωγή της. Πέρυσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρήγαγαν 59 αξιόλογα μοντέλα ΑΙ, ενώ η Κίνα παρήγαγε 35. Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο παρήγαγαν από ένα. Στα υπόλοιπα στάδια της αλυσίδας αξίας της Τεχνητής Νοημοσύνης, η εικόνα είναι ίδια: οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος για την ΤΝ, ενώ η Ευρώπη διαθέτει το 5%.
«Δεν υπάρχει τίποτα εγγενώς αρνητικό στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών αντί για την παραγωγή τους. Ιστορικά, τα οφέλη από τις σπουδαίες τεχνολογίες έχουν καρπωθεί κυρίως όσοι τις υιοθέτησαν, και η Ευρώπη επωφελείται από τις αμερικανικές επενδύσεις στην ΤΝ. Ωστόσο, υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους η ΤΝ αποτελεί ειδική περίπτωση», σημείωσε η επικεφαλής της ΕΚΤ.
- Ο πρώτος αφορά τα δεδομένα. Μεγάλο μέρος της γνώσης μιας επιχείρησης εμπεριέχεται πλέον στα δεδομένα της. Αυτή η γνώση είναι που την διαφοροποιεί από τους ανταγωνιστές της, και οι οικονομολόγοι έχουν αρχίσει να την αποτιμούν ως περιουσιακό στοιχείο αυτό καθαυτό. Η υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης συνεπάγεται τη διοχέτευση δεδομένων σε ένα σύστημα που ανήκει σε τρίτους και διέπεται από τη νομοθεσία τρίτων. Οι ίδιες συνθήκες ίσχυαν και με το υπολογιστικό νέφος (cloud computing), ωστόσο το νέφος περιορίζεται στην αποθήκευση δεδομένων, ενώ ένα μοντέλο ΤΝ τα «διαβάζει» και τα επεξεργάζεται. Αυτό δίνει στον πάροχο του μοντέλου τη δυνατότητα να αντλεί γνώση από τα δεδομένα ενός κλάδου και, εν τέλει, να ανταγωνιστεί τον ίδιο τον κλάδο. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις το αντιλαμβάνονται αυτό και, ελλείψει εγχώριων εναλλακτικών λύσεων, πολλές από αυτές διστάζουν να προχωρήσουν στην υιοθέτησή της. Η Eurostat ρώτησε επιχειρήσεις που εξέτασαν το ενδεχόμενο χρήσης ΤΝ αλλά αποφάσισαν να μην το πράξουν, ποιοι ήταν οι λόγοι της απόφασής τους. Σχεδόν οι μισές επικαλέστηκαν ανησυχίες σχετικά με την προστασία των δεδομένων.
- Ο δεύτερος λόγος αφορά την πρόσβαση. Οι παλαιότερες τεχνολογίες, άπαξ και υιοθετούνταν, παρέμεναν στην κατοχή εκείνων που τις χρησιμοποιούσαν. Οι σιδηροδρομικές γραμμές που χρηματοδοτήθηκαν από αποταμιευτές τη δεκαετία του 1870 δεν θα μπορούσαν να ξηλωθούν και να απομακρυνθούν από το Λονδίνο ή το Βερολίνο. Στις περιπτώσεις που η Ευρώπη εξαρτάται από τρίτους για εισροές ή υπηρεσίες, η ζημία που θα προκαλούσε μια ενδεχόμενη διακοπή της παροχής τους θα ήταν μεν επώδυνη, αλλά περιορισμένη. Για παράδειγμα, η μείωση στο μισό των εισαγωγών κρίσιμων εισροών από την Κίνα θα κόστιζε στην Ευρώπη το 2% -3% της προστιθέμενης αξίας του μεταποιητικού τομέα. Στην περίπτωση της ΤΝ, ωστόσο, η απώλεια θα ήταν διαφορετικής φύσης. Μέσα σε λίγα χρόνια, η τεχνολογία αυτή θα διενεργεί ελέγχους εμπορευμάτων στα σύνορα, θα αποφασίζει ποιες φορολογικές δηλώσεις θα ελέγχονται, θα διαχειρίζεται τη δρομολόγηση τρένων, θα παρακολουθεί ασθενείς σε νοσοκομειακές πτέρυγες και θα διεκπεραιώνει τραπεζικές πληρωμές. Μια διακοπή της πρόσβασης —ή μια μεταβολή των όρων της— θα επηρέαζε άμεσα και ταυτόχρονα όλους τους τομείς της οικονομίας. Πρόκειται για ένα μέσο άσκησης πίεσης που κανένας εμπορικός εταίρος δεν διέθετε ποτέ έναντι της Ευρώπης, και το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση, για παράδειγμα σχετικά με τους δασμούς ή τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας.
- Ο τρίτος λόγος αφορά την τεχνολογική αιχμή. Αν μεταβούμε σε έναν κόσμο με πολλά μοντέλα, συμπεριλαμβανομένων των μοντέλων ανοιχτού κώδικα, η απειλή του αποκλεισμού θα μειωθεί. Για το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας, ένα μοντέλο που υπολείπεται κατά ένα έτος από το κορυφαίο επαρκεί. Ωστόσο, ακόμη και τότε, η τεχνολογική αιχμή θα παραμείνει καθοριστικής σημασίας στους πιο καινοτόμους τομείς. Εκεί όπου ο ανταγωνισμός είναι ανελέητος, ένα μικρό πλεονέκτημα στις δυνατότητες μπορεί να αποφέρει τεράστια οφέλη. Οι κλάδοι της φαρμακοβιομηχανίας, των χρηματοοικονομικών και της άμυνας, για παράδειγμα, λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει δυναμικές τύπου «ο νικητής τα παίρνει όλα»: η εταιρεία με το καλύτερο μοντέλο αποκομίζει τα μεγαλύτερα κέρδη και μπορεί να επενδύσει τα περισσότερα κεφάλαια στο επόμενο μοντέλο, εδραιώνοντας έτσι οριστικά το προβάδισμά της.
Αντιμέτωπη με αυτά τα χαρακτηριστικά της Τεχνητής Νοημοσύνης, η Ευρώπη καλείται να κάνει μια δύσκολη επιλογή. Είτε θα καθυστερήσει την υιοθέτησή της, επειδή δεν μπορεί να προστατεύσει τα δεδομένα της, χάνοντας έτσι τις προοπτικές ανάπτυξης. Είτε θα υιοθετήσει άμεσα την τεχνητή νοημοσύνη, καθιστάμενη σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη, με τον κίνδυνο να χάσει την ελευθερία να οργανώσει την οικονομία της σύμφωνα με τις δικές της αξίες.
Όπως είπε η Πρόεδρος της ΕΚΤ, το ΑΙ συνιστά ένα project, το οποίο πρέπει να κινητοποιήσει τις κεφαλαιαγορές της Ευρώπης και την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων για την οποία έχει γίνει πολύς λόγος, καθώς τα διακυβεύματα για την Ευρώπη στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι πολύ μεγάλα.
