Συζητήσεις στο εσωτερικό της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας για ενδεχόμενες τροποποιήσεις στον φάκελο των προδιαγραφών του εμβληματικού ελληνικού προϊόντος βρίσκονται σε εξέλιξη, προκαλώντας ήδη προβληματισμό σε μερίδα της γαλακτοβιομηχανίας και του κτηνοτροφικού κόσμου. Σύμφωνα με πληροφορίες του powergame.gr από πηγές της αγοράς, το τελευταίο διάστημα έχει συγκεντρωθεί σειρά προτάσεων, οι οποίες αφορούν από επιμέρους τεχνικές προσαρμογές στην παραγωγική διαδικασία έως περισσότερο ουσιαστικές παρεμβάσεις στη σύσταση και στα χαρακτηριστικά της φέτας Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ).
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το σύνολο των προτάσεων δεν φαίνεται να έχει τεθεί υπόψη όλων των εμπλεκόμενων μερών, είτε πρόκειται για τις γαλακτοβιομηχανίες είτε για τους εκπροσώπους των κτηνοτρόφων. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει αντιδράσεις, με μερίδα των συμμετεχόντων στην παραγωγική αλυσίδα να ζητεί τη σύγκληση έκτακτης γενικής συνέλευσης της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης, προκειμένου να παρουσιαστούν αναλυτικά οι προτάσεις και να υπάρξει συλλογική τοποθέτηση.
Πηγές με γνώση των διεργασιών εκτιμούν ότι το θέμα θα βρεθεί στο τραπέζι της Οργάνωσης το επόμενο διάστημα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ληφθεί κάποια απόφαση για αλλαγή του φακέλου.
Από τον εμπλουτισμό του γάλακτος έως τη φέτα light
Μεταξύ των προτάσεων που έχουν διατυπωθεί περιλαμβάνεται, σύμφωνα με πληροφορίες, η δυνατότητα παραγωγής φέτας με διαφοροποιημένη σύσταση, ακόμη και μέσω εμπλουτισμού της πρώτης ύλης, με στόχο την αύξηση της απόδοσης κατά την τυροκόμηση. Η συγκεκριμένη ιδέα προκαλεί τις εντονότερες αντιδράσεις όπως είναι αναμενόμενο, καθώς συνδέεται άμεσα με τον χαρακτήρα της φέτας ΠΟΠ δεδομένου ότι η σύσταση του προϊόντος διέπεται από αυστηρά και συγκεκριμένα κριτήρια. Η αύξηση της ποσότητας τελικού προϊόντος που μπορεί να παραχθεί από συγκεκριμένη ποσότητα γάλακτος θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος των βιομηχανιών, ενδεχομένως όμως να επηρεάσει θεμελιώδη χαρακτηριστικά του προϊόντος.
Στο πλαίσιο των εσωτερικών συζητήσεων έχουν ακουστεί επίσης προτάσεις για τη δημιουργία φέτας με μειωμένα λιπαρά, ακόμη και για τη δυνατότητα διάθεσης προϊόντος που θα χαρακτηρίζεται ως «φέτα light».
Μία ακόμη πρόταση αφορά την αναθεώρηση των προδιαγραφών λιποπεριεκτικότητας του γάλακτος, με την εξέταση ενός εύρους τιμών αντί του σημερινού κατώτατου ορίου 6%. Ενδεικτικά, στις συζητήσεις έχει αναφερθεί εύρος από 5,8% έως 6,1%, χωρίς να πρόκειται για οριστικοποιημένη τεχνική εισήγηση.
Επιπλέον, έχουν διατυπωθεί ιδέες που αγγίζουν τις απαιτήσεις για τις φυλές των αιγοπροβάτων από τις οποίες προέρχεται το γάλα. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο, δεδομένου ότι η σύνδεση της πρώτης ύλης με τις παραδοσιακά εκτρεφόμενες φυλές αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της προστατευόμενης ονομασίας. Η ισχύουσα προδιαγραφή ορίζει ότι η φέτα παράγεται από πρόβειο γάλα ή μείγμα πρόβειου και γίδινου, με το γίδινο να μην υπερβαίνει το 30%, ενώ απαγορεύεται η προσθήκη πρωτεϊνών γάλακτος, συμπυκνωμένου γάλακτος και γάλακτος σε σκόνη.
Οι αλλαγές στις 48 ώρες και στα δοχεία ωρίμανσης
Πέρα από τις προτάσεις που επηρεάζουν τη σύσταση της φέτας, στο τραπέζι έχουν τεθεί και ζητήματα τα οποία ορισμένοι παράγοντες της αγοράς αντιμετωπίζουν ως αναγκαίο εκσυγχρονισμό των παραγωγικών προδιαγραφών.
Ένα από αυτά αφορά το χρονικό όριο των 48 ωρών που προβλέπεται για την πήξη του γάλακτος μετά την άμελξη. Το συγκεκριμένο όριο καθιερώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι δυνατότητες ψύξης, αποθήκευσης και μεταφοράς του γάλακτος ήταν σημαντικά διαφορετικές από τις σημερινές.
Σύμφωνα με συνομιλητές του powergame.gr, έχει τεθεί ως ιδέα η δυνατότητα διεύρυνσης του χρονικού ορίου, ενδεικτικά στις 60 ώρες, με το επιχείρημα ότι οι σύγχρονες παγολεκάνες και οι ψυχόμενες μεταφορές επιτρέπουν πλέον αποτελεσματικότερη διατήρηση της πρώτης ύλης.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η φαινομενικά τεχνική προσαρμογή δημιουργεί διαφορετικές προσεγγίσεις. Από τη μία πλευρά θα μπορούσε να διευκολύνει τη συγκέντρωση γάλακτος από μεγαλύτερες αποστάσεις. Από την άλλη, εκφράζονται προβληματισμοί ότι ενδέχεται να μεταβάλει τις ισορροπίες στη συλλογή της πρώτης ύλης, επηρεάζοντας μικρότερους παραγωγούς και τοπικές ζώνες προμήθειας.
Αντίστοιχη συζήτηση γίνεται για τα δοχεία στα οποία πραγματοποιούνται τα στάδια ωρίμανσης και συντήρησης της φέτας. Παράγοντες της παραγωγής υποστηρίζουν ότι ο υφιστάμενος φάκελος περιλαμβάνει προβλέψεις που αντανακλούν παλαιότερες μεθόδους τυροκόμησης, ενώ σήμερα χρησιμοποιούνται και διαφορετικές τεχνολογικές λύσεις.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η δυνατότητα επικαιροποίησης των σχετικών διατάξεων, ώστε να αποτυπώνονται σαφέστερα σύγχρονες πρακτικές και εξοπλισμός, συμπεριλαμβανομένων κατάλληλων δεξαμενών. Δεν έχει, ωστόσο, αποσαφηνιστεί ποιες ακριβώς χρήσεις θα προταθούν προς έγκριση και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Οι αντιδράσεις και η πρόταση για έκτακτη γενική συνέλευση
Το παρασκήνιο της υπόθεσης συνδέεται και με τον τρόπο που συγκεντρώθηκαν οι προτάσεις. Σύμφωνα με πηγές της αγοράς, η Διεπαγγελματική προχώρησε σε μια πρώτη καταγραφή παρατηρήσεων, ζητώντας από ορισμένους εμπλεκόμενους φορείς να αναφέρουν προβλήματα και σημεία των προδιαγραφών που θεωρούν ότι χρειάζονται επανεξέταση. Το αποτέλεσμα ήταν η συγκέντρωση πολυσέλιδου εσωτερικού υλικού, με ετερόκλητες εισηγήσεις, οι οποίες δεν αποτελούν εγκεκριμένο σχέδιο αλλαγής του φακέλου.
Όπως εξηγούν στο powergame.gr, η ύπαρξη μιας πρότασης στο συγκεκριμένο υλικό δεν σημαίνει ότι έχει υιοθετηθεί από τη Διεπαγγελματική ή ότι πρόκειται να προωθηθεί προς τις αρμόδιες αρχές.
Παρά ταύτα, στελέχη της αγοράς εκφράζουν την ανησυχία ότι μια συζήτηση περιορισμένη σε συγκεκριμένο κύκλο προσώπων θα μπορούσε να δημιουργήσει τετελεσμένα, χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη ενημέρωση και διαβούλευση του συνόλου των εμπλεκόμενων.
Ο ρόλος Χαρουτουνιάν και οι κόκκινες γραμμές
Στις διεργασίες έχει τεθεί και το ζήτημα της επιστημονικής αξιολόγησης των προτάσεων, με αναφορά στον Σέρκο Χαρουτουνιάν, καθηγητή Χημείας στο Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και Διατροφής του Τμήματος Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόσωπο με μακρά εμπειρία στα θέματα αγροδιατροφής και προϊόντων προστατευόμενης ονομασίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες του powergame.gr, έχει υπάρξει επικοινωνία για την εξέταση του σχετικού υλικού, προκειμένου να διαχωριστούν οι παρεμβάσεις που ενδεχομένως μπορούν να θεωρηθούν περιορισμένης σημασίας από εκείνες που θα επηρέαζαν ουσιώδη χαρακτηριστικά του προϊόντος.
Η προσέγγιση που περιγράφεται από πηγές με γνώση των συζητήσεων είναι ότι θα μπορούσαν να επιλεγούν δύο ή τρεις συγκεκριμένες τεχνικές διορθώσεις, εφόσον τεκμηριωθούν επιστημονικά και κριθούν συμβατές με το καθεστώς προστασίας της φέτας.
Αντίθετα, η αλλαγή της αναλογίας των ειδών γάλακτος, η κατάργηση της σύνδεσης με τις παραδοσιακές φυλές ή ο εμπλουτισμός με πρόσθετες πρωτεΐνες αντιμετωπίζονται από σημαντική μερίδα των συνομιλητών ως κόκκινες γραμμές.
Υπάρχει, άλλωστε, ουσιαστική διαφορά μεταξύ μιας περιορισμένης τροποποίησης των προδιαγραφών και μιας αλλαγής που θα επηρέαζε τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της προστατευόμενης ονομασίας. Η κατάταξη και η έγκριση οποιασδήποτε τροποποίησης εξαρτώνται από το περιεχόμενό της και το εφαρμοστέο ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο, επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη η αποδοχή της.
Άνθρωποι που παρακολουθούν τη διαδικασία εκτιμούν ότι μια προσπάθεια ουσιαστικής αναθεώρησης του φακέλου θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές αντιδράσεις, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και σε επίπεδο ευρωπαϊκής αξιολόγησης. Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει πλέον είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο εκσυγχρονισμός της παραγωγής χωρίς να θιγεί η φυσιογνωμία της φέτας ως προϊόντος ΠΟΠ.
