Νέο καθεστώς για τις «πράσινες» διαφημίσεις, τις περιβαλλοντικές ετικέτες και τους ισχυρισμούς περί κλιματικής ουδετερότητας εισάγει στην Ελλάδα ο Νόμος 5317/2026, ο οποίος ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 8 Ιουλίου. Τα άρθρα 79 έως 90 του νόμου ενσωματώνουν την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/825 για την ενδυνάμωση των καταναλωτών στην πράσινη μετάβαση ώστε να μπει τέλος στην κατάχρηση της εμπιστοσύνης και της ευαισθησίας των καταναλωτών απέναντι σε προϊόντα που εμφανίζονται ως «πράσινα», «φιλικά προς το περιβάλλον», «μηδενικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα» και άλλα ηχηρά, χωρίς στην πραγματικότητα να είναι καθόλου πράσινα ή πολύ λιγότερο από όσο διαφημίζουν οι εταιρείες παραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι περισσότεροι από τους μισούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς που εξέτασε σε ολόκληρη της Ευρώπη ήταν ασαφείς, παραπλανητικοί ή αβάσιμοι.
Ο νόμος προβλέπει πως από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, επιχειρήσεις που πωλούν προϊόντα ή υπηρεσίες στην ελληνική αγορά δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν ανεξέλεγκτα χαρακτηρισμούς όπως «πράσινο», «οικολογικό», «βιώσιμο» ή «φιλικό προς το περιβάλλον». Για να είναι νόμιμος ένας γενικός περιβαλλοντικός ισχυρισμός, ο προμηθευτής θα πρέπει να μπορεί να αποδείξει ότι το προϊόν ή η επιχείρησή του παρουσιάζει αναγνωρισμένη εξαιρετική περιβαλλοντική επίδοση, η οποία συνδέεται άμεσα με τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.
Τι σημαίνει στην πράξη
Στην πράξη, μια εταιρεία δεν θα μπορεί να χαρακτηρίζει συνολικά ένα προϊόν «βιώσιμο» επειδή ένα μικρό τμήμα της συσκευασίας του είναι ανακυκλωμένο. Ούτε θα μπορεί να διαφημίζει ολόκληρη την επιχείρησή της ως «πράσινη», όταν ο ισχυρισμός αφορά μόνο μία δραστηριότητα, ένα εργοστάσιο ή μια περιορισμένη κατηγορία προϊόντων. Το άρθρο 87 διευρύνει τις πρακτικές που θεωρούνται παραπλανητικές ως προς τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, ενώ το άρθρο 89 του νόμου τις εντάσσει στις εμπορικές πρακτικές που απαγορεύονται σε κάθε περίπτωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η απαγόρευση ισχυρισμών όπως «κλιματικά ουδέτερο», «μηδενικών εκπομπών» ή «θετικό για το κλίμα», όταν στηρίζονται στην αντιστάθμιση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η αγορά πιστοποιητικών άνθρακα ή η χρηματοδότηση ενός έργου αναδάσωσης δεν θα αρκεί πλέον για να εμφανίζεται το ίδιο το προϊόν ως κλιματικά ουδέτερο. Η επιχείρηση μπορεί να αναφέρει τη χρηματοδότηση της αντιστάθμισης, δεν μπορεί όμως να την παρουσιάζει ως εγγενές χαρακτηριστικό του προϊόντος.
Τα σήματα βιωσιμότητας
Νέοι περιορισμοί τίθενται και στα σήματα βιωσιμότητας. Ιδιωτικά «πράσινα» λογότυπα ή σήματα ποιότητας θα επιτρέπονται μόνο όταν βασίζονται σε σύστημα πιστοποίησης ή έχουν θεσπιστεί από δημόσια αρχή. Στόχος είναι να περιοριστεί η σημερινή εικόνα μιας αγοράς γεμάτης από αυτοσχέδιες ετικέτες, φύλλα, δέντρα και πράσινα σύμβολα, τα οποία δημιουργούν εντύπωση περιβαλλοντικής υπεροχής χωρίς ανεξάρτητο έλεγχο.
Οι ρυθμίσεις δεν αφορούν μόνο το περιβάλλον. Ο νόμος καλύπτει επίσης παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την ανθεκτικότητα, την επισκευασιμότητα, τη διάρκεια ζωής και την ανακυκλωσιμότητα των προϊόντων. Θα απαγορεύεται, για παράδειγμα, να παρουσιάζεται ένα αγαθό ως επισκευάσιμο όταν δεν υπάρχουν ανταλλακτικά ή να αποκρύπτεται ότι μια ενημέρωση λογισμικού θα επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία του. Το άρθρο 90 προβλέπει, επιπλέον, ότι στις περιλήψεις αποφάσεων επιβολής προστίμων θα δημοσιοποιούνται ο κωδικός και η εμπορική ονομασία του προϊόντος, ενισχύοντας τον κίνδυνο φήμης για τις επιχειρήσεις.
Τι συμβαίνει με τα προϊόντα που βρίσκονται ήδη στις αποθήκες;
Η αντίδραση των επιχειρήσεων αφορά κυρίως τον τρόπο και τον χρόνο εφαρμογής του νέου νόμου, ιδίως για τα προϊόντα που έχουν ήδη παραχθεί και βρίσκονται σε αποθήκες ή στα ράφια. Στην Ελλάδα δε φαίνεται να έγινε μεγάλη συζήτηση, αλλά το πρόβλημα έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στη Γερμανία. Εμπορικές ενώσεις προειδοποιούν ότι από τις 27 Σεπτεμβρίου προϊόντα με παλαιές συσκευασίες μπορεί να θεωρηθούν μη συμβατά, ακόμη και αν κατασκευάστηκαν χρόνια πριν. Σαμπουάν, απορρυπαντικά, τρόφιμα μακράς διάρκειας, προϊόντα κήπου, οικοδομικά υλικά και βιβλία περιλαμβάνονται στις κατηγορίες που κινδυνεύουν περισσότερο. Οι γερμανικές επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι δεν προβλέφθηκε επαρκής περίοδος εξάντλησης των αποθεμάτων.
Κίνδυνος και για τα βιβλία!
Ανάλογη ανησυχία εκφράζει ο γερμανικός εκδοτικός κλάδος. Τα βιβλία παραμένουν στην αγορά για πολλά χρόνια και εκατομμύρια αντίτυπα φέρουν τυπωμένες αναφορές σε περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες. Μόνο ένας μεγάλος εκδοτικός οίκος φέρεται να έχει περίπου έξι εκατομμύρια τέτοια βιβλία σε αποθήκες και βιβλιοπωλεία. Εφόσον θεωρηθούν παράνομα, η επανασήμανσή τους είναι πρακτικά δύσκολη και η επανεκτύπωσή τους συχνά ασύμφορη.
Τι κάνουν στην Ευρώπη
Η Αυστρία επέλεξε να περιορίσει για τρία χρόνια την ιδιωτική επιβολή των νέων κανόνων σε προϊόντα που είχαν ήδη κυκλοφορήσει. Σύμφωνα με τις γερμανικές ενώσεις, ειδικές προστατευτικές ρυθμίσεις έχουν προβλεφθεί και σε άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Σουηδία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία. Στην Ελλάδα, ο νόμος 5317/2026 δεν περιλαμβάνει αντίστοιχη ρητή και γενική περίοδο πώλησης των παλαιών αποθεμάτων. Αυτό είναι και το κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική αγορά. Οι επιχειρήσεις διαθέτουν πλέον λιγότερο από δυόμισι μήνες για να ελέγξουν συσκευασίες, ιστοσελίδες, διαφημίσεις, καταλόγους και σήματα βιωσιμότητας. Ως συνήθως μια υπουργική απόφαση θα λύσει το πρόβλημα…
