Με το Ταμείο Ανάκαμψης να ολοκληρώνει τον κύκλο του, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας περνά πλέον στη διαχείριση μιας νέας γενιάς ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων, που αναμένεται να προωθήσουν το επόμενο «κύμα» ενεργειακών επενδύσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται τρία μεγάλα Ταμεία -το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού- ενώ την ίδια στιγμή προστίθενται και περίπου 1 δισ. ευρώ δημοσιονομικών πόρων, μέσω της ευρωπαϊκής ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια.
Το αποτέλεσμα είναι πως το ΥΠΕΝ αποκτά μια νέα επενδυτική «φαρέτρα» που ξεπερνά τα 3,7 δισ. ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη μόνο τα δύο πρώτα Ταμεία. Συγκριτικά, το ενεργειακό σκέλος του RRF ανερχόταν σε 3,5 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για μια μετάβαση που δεν έγινε αυτόματα. Για να οριστικοποιηθούν οι ενεργειακές δράσεις, μέσα στο καλοκαίρι εντατικοποιήθηκαν και ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε να πάρει το «πράσινο φως» τόσο το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο όσο και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών. Παράλληλα, το ΥΠΕΝ έδωσε «μάχη με τον χρόνο», για να εξασφαλίσει την πλήρη απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, κάτι που πέτυχε.
1,7 δισ. από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο
Το πρώτο μεγάλο εργαλείο της νέας περιόδου είναι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, μέσω του οποίου θα διοχετευθούν περίπου 1,7 δισ. ευρώ σε δράσεις που στοχεύουν κυρίως στη μείωση του ενεργειακού κόστους για ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.
Μεγάλο μέρος των πόρων θα κατευθυνθεί στις ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην επιδότηση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, τεχνολογίες που θεωρούνται κρίσιμες για τη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και των εκπομπών. Συγκεκριμένα προβλέπονται 1,748 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, μέσω των οποίων θα υποστηριχθούν περίπου 62.000 κατοικίες και η εγκατάσταση τουλάχιστον 200.000 ενεργειακά αποδοτικών συστημάτων.
Επιλέξιμη επίσης δράση είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών για αυτοπαραγωγή και περιορισμό του ενεργειακού κόστους. Ταυτόχρονα, προβλέπεται η δημιουργία 13 One-Stop Shops –ένα σε κάθε Περιφέρεια– που θα λειτουργούν ως κέντρα ενημέρωσης και υποστήριξης των πολιτών για τα διαθέσιμα προγράμματα, τις αιτήσεις και την υλοποίηση των παρεμβάσεων.
Φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται και η πρόβλεψη για δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης σε περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν χωρίς πρόσθετο οικονομικό βάρος στα προγράμματα αναβάθμισης. Παράλληλα δημιουργείται Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης, μέσω του οποίου θα καταγράφονται οι δικαιούχοι και θα παρακολουθείται η εφαρμογή των μέτρων, επιχειρώντας να δημιουργηθεί μια πιο στοχευμένη κοινωνική πολιτική στην ενέργεια.
Στο ίδιο Ταμείο εντάσσεται και ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα ανάπτυξης δημόσιων φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων. Σχεδιάζεται η εγκατάσταση 4.400 δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης, συνολικού προϋπολογισμού 135 εκατ. ευρώ, με έμφαση στις περιοχές όπου η ιδιωτική αγορά δεν έχει ακόμη αναπτύξει επαρκές δίκτυο υποδομών.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση στοχεύει να καλύψει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τη διείσδυση της ηλεκτροκίνησης εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
Στα 2,3 δισ. το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών
Εξίσου σημαντικό αποτύπωμα θα έχει το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, το οποίο εξελίσσεται στο μεγαλύτερο χρηματοδοτικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί ποτέ αποκλειστικά για τον ενεργειακό μετασχηματισμό της νησιωτικής Ελλάδας. Όταν σχεδιάστηκαν οι πρώτες δράσεις, ο προϋπολογισμός του υπολογιζόταν στα 1,9 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η σημαντική άνοδος της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 αύξησε την εκτιμώμενη αξία των δικαιωμάτων που θα δημοπρατηθούν το 2027.
Έτσι, ο σημερινός σχεδιασμός οδηγεί τον συνολικό προϋπολογισμό ακόμη και στα 2,3 δισ. ευρώ, αν και το τελικό ποσό θα καθοριστεί όταν πραγματοποιηθούν οι δημοπρασίες. Το μεγαλύτερο κονδύλι του Ταμείου αφορά τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, καθώς περίπου 1,1 δισ. ευρώ προορίζονται για έργα στα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες και τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου, επιταχύνοντας την απεξάρτηση από τους πετρελαϊκούς σταθμούς παραγωγής.
Σχεδόν ισόποσο είναι και το δεύτερο μεγάλο πακέτο, καθώς 977 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας με αποθήκευση, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αυτοκατανάλωση. Το πρόγραμμα αφορά κατοικίες, ξενοδοχεία, εστιατόρια, καταστήματα, γραφεία, νοσοκομεία, σχολεία, δημόσια κτίρια, αγροτικές εγκαταστάσεις και καλλιεργήσιμες εκτάσεις, επιδιώκοντας να μειώσει δραστικά την εξάρτηση των νησιών από το ακριβό συμβατικό ρεύμα.
Παράλληλα προβλέπονται 200 εκατ. ευρώ για φράγματα και ταμιευτήρες πολλαπλού σκοπού, καθώς και 56 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Σε εξέλιξη το Ταμείο Εκσυγχρονισμού
Σε αντίθεση με τα δύο νέα Ταμεία, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού έχει ήδη αρχίσει να ενεργοποιεί χρηματοδοτήσεις. Μεταξύ των πρώτων προγραμμάτων που έχουν εγκριθεί βρίσκεται δράση ύψους 100 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της θέρμανσης και ψύξης θερμοκηπίων, μέσω αντλιών θερμότητας και φωτοβολταϊκών.
Παράλληλα, έχει εγκριθεί πρόγραμμα 15 εκατ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση περίπου 80 δημοτικών κολυμβητηρίων, αντικαθιστώντας λέβητες πετρελαίου και φυσικού αερίου με αντλίες θερμότητας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το κονδύλι ύψους 200 εκατ. ευρώ για έργα ενεργειακής εξοικονόμησης στη βιομηχανία, καθώς θεωρείται κρίσιμο για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού παραγωγικού τομέα, σε μια περίοδο υψηλού ενεργειακού κόστους.
Η ρήτρα διαφυγής φέρνει νέο «πακέτο» στήριξης
Στο επενδυτικό παζλ προστίθεται πλέον και η ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια. Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα ενδείξεις, περίπου 1 δισ. ευρώ δημοσιονομικών πόρων θα μπορούν να κατευθυνθούν σε νέες ενεργειακές παρεμβάσεις κατά την επόμενη διετία.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι σημαντικό μέρος των πόρων θα κατευθυνθεί στην ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης για επιχειρήσεις και δήμους, ενώ εξετάζεται και η επέκταση αντίστοιχων κινήτρων σε ιδιώτες. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως έχει γράψει το powergame, στα σκαριά βρίσκεται η επιδότηση εγκατάστασης μπαταριών, μια παρέμβαση που θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα στην αξιοποίηση του μεριδίου των ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα, αυξάνοντας το όφελος στο ενεργειακό κόστος από την «πράσινη στροφή» του μίγματος.
Μάλιστα, η ρήτρα διαφυγής αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της δέσμης μέτρων που θα παρουσιάσει το ΥΠΕΝ αύριο, Τρίτη, εξειδικεύοντας το κυβερνητικό σχέδιο μείωσης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε τρία χρόνια, όπως εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ.
Η επόμενη ημέρα
Η συγκέντρωση των παραπάνω χρηματοδοτικών εργαλείων διασφαλίζει τις επόμενες φάσεις επενδύσεων. Αν το Ταμείο Ανάκαμψης λειτούργησε ως καταλύτης για την επιτάχυνση έργων που βρίσκονταν για χρόνια σε αναμονή, η επόμενη περίοδος φαίνεται να εστιάζει περισσότερο στη μόνιμη αναδιάρθρωση της ενεργειακής οικονομίας.
Οι πόροι κατευθύνονται πλέον ταυτόχρονα σε ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ΑΠΕ, αποθήκευση, ενεργειακή εξοικονόμηση, ηλεκτροκίνηση και αυτοκατανάλωση, συνθέτοντας ένα νέο επενδυτικό οικοσύστημα που φιλοδοξεί να μειώσει το ενεργειακό κόστος, να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση με ορίζοντα την επόμενη δεκαετία.
