Η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται με ταχύτητα στις δημόσιες υπηρεσίες της Ευρώπης, αλλά η εξάπλωσή της δεν ακολουθεί πάντα οργανωμένους κανόνες.
Από τη Γαλλία μέχρι άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι δημόσιοι υπάλληλοι χρησιμοποιούν καθημερινά εργαλεία ΑΙ για τη σύνταξη εγγράφων, την αναζήτηση πληροφοριών, τη μετάφραση κειμένων και την αυτοματοποίηση εργασιών, συχνά χωρίς κεντρικές οδηγίες, εκπαίδευση ή επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου.
Το φαινόμενο έχει ήδη λάβει διαστάσεις που προκαλούν ανησυχία στις κυβερνήσεις. Στη Γαλλία, έκθεση άνω των 700 σελίδων από τρεις Γενικές Επιθεωρήσεις του Δημοσίου αποκαλύπτει ότι περίπου τέσσερις στους δέκα εργαζομένους στην κεντρική διοίκηση, στις περιφερειακές υπηρεσίες και στα δημόσια νοσοκομεία χρησιμοποιούν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης με προσωπική πρωτοβουλία, χωρίς ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας.
«Σκιώδης Τεχνητή Νοημοσύνη»
Οι Γάλλοι επιθεωρητές χαρακτηρίζουν αυτή την πρακτική «Shadow AI», δηλαδή «σκιώδη Τεχνητή Νοημοσύνη», καθώς πολλές εφαρμογές χρησιμοποιούνται εκτός επίσημων συστημάτων και χωρίς να είναι γνωστό στις διοικήσεις ποια δεδομένα εισάγονται, πώς επεξεργάζονται και ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι.
Οι χρήσεις της ΑΙ στο Δημόσιο είναι πολλές και σε αρκετές περιπτώσεις προσφέρουν σημαντικά οφέλη. Υπάλληλοι χρησιμοποιούν τέτοια εργαλεία για τη δημιουργία αναφορών, την περίληψη μεγάλων εγγράφων, τη μετάφραση, τη σύνταξη διοικητικών κειμένων, την αναζήτηση νομικών πληροφοριών και την αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων διαδικασιών.
Παράλληλα, η τεχνολογία χρησιμοποιείται σε πιο εξειδικευμένους τομείς, όπως οι τελωνειακοί έλεγχοι για τον εντοπισμό παράνομων εμπορευμάτων ή η υποστήριξη υπηρεσιών υγείας.
Σύμφωνα με την έκθεση, περισσότεροι από 700.000 Γάλλοι δημόσιοι υπάλληλοι είτε χρησιμοποιούν συστηματικά είτε επηρεάζονται άμεσα από εφαρμογές ΑΙ στην καθημερινή τους εργασία.
Ζητήματα ασφαλείας δεδομένων που εισάγονται ανεξέλεγκτα
Ωστόσο, η ανεξέλεγκτη χρήση δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα. Όταν ένας δημόσιος υπάλληλος εισάγει σε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης έγγραφα, προσωπικά στοιχεία πολιτών ή εσωτερικές πληροφορίες μιας υπηρεσίας, τίθεται το ζήτημα του ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα αυτά και πώς προστατεύονται.
Η Ευρώπη έχει ήδη ένα παράδειγμα που λειτουργεί ως προειδοποίηση. Στην Ολλανδία, η χρήση αλγοριθμικών συστημάτων για την καταπολέμηση κοινωνικής απάτης οδήγησε σε σοβαρή διοικητική αποτυχία, καθώς χιλιάδες οικογένειες κατηγορήθηκαν λανθασμένα και επιβαρύνθηκαν με μεγάλα ποσά για παροχές που υποτίθεται ότι είχαν λάβει χωρίς δικαίωμα.
Η υπόθεση ανέδειξε τον κίνδυνο όταν οι αποφάσεις του Δημοσίου βασίζονται σε αλγορίθμους χωρίς επαρκή ανθρώπινο έλεγχο.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Γαλλία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη οι δημόσιες διοικήσεις προσπαθούν να αξιοποιήσουν την ΑΙ για να αντιμετωπίσουν τη γραφειοκρατία και την έλλειψη προσωπικού, αλλά ταυτόχρονα καλούνται να διασφαλίσουν ότι η τεχνολογία δεν θα οδηγήσει σε αδιαφανείς αποφάσεις ή σε περιορισμό των δικαιωμάτων των πολιτών.
Το ελληνικό Δημόσιο σε καλό δρόμο αλλά χρειάζεται επαγρύπνιση
Η Ελλάδα βρίσκεται επίσης μπροστά σε αυτή την πρόκληση. Η ελληνική Δημόσια Διοίκηση έχει ήδη προχωρήσει σε ψηφιακές μεταρρυθμίσεις τα τελευταία χρόνια, με υπηρεσίες όπως το gov.gr και την επέκταση ηλεκτρονικών διαδικασιών, όμως η μαζική χρήση εργαλείων ΑΙ από υπαλλήλους δημιουργεί αντίστοιχα ερωτήματα για την εκπαίδευση, την ασφάλεια δεδομένων και τον έλεγχο των αποτελεσμάτων.
Το κρίσιμο ζήτημα για την Ελλάδα, όπως και για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, δεν είναι αν η ΑΙ θα χρησιμοποιηθεί στο Δημόσιο, αλλά με ποιους κανόνες.
Η απουσία κεντρικού σχεδιασμού μπορεί να οδηγήσει σε ένα κατακερματισμένο περιβάλλον, όπου κάθε υπηρεσία ή κάθε υπάλληλος θα επιλέγει διαφορετικά εργαλεία, χωρίς κοινά πρότυπα προστασίας.
Η Γαλλία επιχειρεί ήδη να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με ένα οργανωμένο σχέδιο ύψους 655 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας έναν ψηφιακό βοηθό τεχνητής νοημοσύνης για τις δημόσιες υπηρεσίες και εκπαιδεύοντας τους εργαζομένους στη σωστή χρήση της τεχνολογίας.
Η μεγάλη πρόκληση για την Ευρώπη είναι να πετύχει την ισορροπία ανάμεσα στην αξιοποίηση της ΑΙ ως εργαλείου εκσυγχρονισμού και στην προστασία των πολιτών από μια τεχνολογία που, χωρίς κανόνες και εποπτεία, μπορεί να μετατρέψει τη δημόσια διοίκηση σε ένα σύστημα αποφάσεων που κανείς δεν μπορεί εύκολα να ελέγξει.
