Οι πρώτες αντιδράσεις στον νέο, ιδιαίτερα απαισιόδοξο προβληματισμό του Μπιλ Γκέιτς για την τεχνητή νοημοσύνη δεν αμφισβητούν τόσο την πιθανότητα μεγάλων ανατροπών στην αγορά εργασίας, όσο τις λύσεις που προτείνει ο ίδιος για να αντιμετωπιστούν.
«Περιμένετε μέχρι η ΑΙ να προκαλέσει πραγματικό χάος στην αγορά εργασίας», προειδοποιεί ο Μπιλ Γκέιτς για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, εκφράζοντας πλέον ανοιχτά την ανησυχία του για το πώς η AI μπορεί να ανατρέψει την απασχόληση και να εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Σε συνέντευξή του στο Reuters, αλλά και σε άρθρο του στο Gatesnotes.com, ο συνιδρυτής της Microsoft περιγράφει τους κινδύνους ως αρκετά σοβαρούς ώστε να απαιτούν διεθνή συντονισμό, ενώ επιδιώκει συνάντηση με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ αργότερα μέσα στο έτος, προκειμένου να θέσει στο τραπέζι προτάσεις για τον περιορισμό τους.
Αναλυτές, κυρίως από ξένα, εξειδικευμένα τεχνολογικά ΜΜΕ, προσεγγίζουν το θέμα από διαφορετικές πλευρές, αναδεικνύοντας κυρίως τα πρακτικά και οικονομικά προβλήματα που θα δημιουργούσε η εφαρμογή των ιδεών του.
Ο Γκέιτς υποστηρίζει ότι η ΑΙ θα μπορούσε να ανατρέψει την αγορά εργασίας σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις.
Η βασική διαφορά, σύμφωνα με την ανάλυσή του, είναι ότι αυτή τη φορά η τεχνολογία δεν περιορίζεται στην αντικατάσταση χειρωνακτικών εργασιών, αλλά μπορεί να αναλάβει δραστηριότητες που απαιτούν ανθρώπινη γνώση, κρίση και δημιουργικότητα.
Παράλληλα, θεωρεί ότι η πρόοδος της ρομποτικής θα φέρει σταδιακά την ίδια πίεση και σε επαγγέλματα που σήμερα θεωρούνται περισσότερο προστατευμένα.
Απέναντι σε αυτή την προοπτική ο Γκέιτς προτείνει, μεταξύ άλλων, να δημιουργηθεί μια κατηγορία επαγγελμάτων που θα χαρακτηρίζονται «Human Reserved» (αποκλειστικά για ανθρώπους) και θα παραμένουν για τους ανθρώπους, ακόμη και όταν η ΑΙ ή τα ρομπότ θα μπορούν να τα εκτελούν αποτελεσματικότερα.
Το μεγάλο ερώτημα: ποιος αποφασίζει;
Η ιδέα ακούγεται απλή, αλλά η εφαρμογή της είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Ποια επαγγέλματα θα χαρακτηρίζονται «Human Reserved»; Θα προστατεύονται ολόκληρα επαγγέλματα ή μόνο συγκεκριμένες εργασίες;
Ποιος θα αποφασίζει ότι μια συγκεκριμένη δραστηριότητα πρέπει να παραμείνει ανθρώπινη; Και τι θα συμβαίνει όταν μια επιχείρηση υποστηρίζει ότι η χρήση ΑΙ είναι φθηνότερη και αποτελεσματικότερη;
Εκτός από αυτές τις δυσκολίες υπάρχει και η διάσταση του διεθνούς ανταγωνισμού. Αν μια χώρα απαγορεύσει την αυτοματοποίηση σε ορισμένες εργασίες, ενώ οι ανταγωνιστές της στο εξωτερικό (πχ. Κίνα) δεν κάνουν το ίδιο, οι επιχειρήσεις της μπορεί να βρεθούν σε μειονεκτική θέση.
Παράλληλα, θα απαιτούνταν μηχανισμοί ελέγχου ώστε οι εταιρείες να μην παρακάμπτουν τους κανόνες.
Άλλοι θεωρούν ότι, παρά τη σοβαρότητα των προβλημάτων που περιγράφει ο Γκέιτς, οι προτάσεις του παραμένουν σε μεγάλο βαθμό γενικές και δεν προσφέρουν λεπτομερές σχέδιο για το πώς θα εφαρμοστούν.
Άλλωστε, αρκετά από τα προβλήματα που αναδεικνύει ο Γκέιτς είναι ήδη γνωστά και διαχρονικά από την γενικότερη συζήτηση για τη ρύθμιση της ΑΙ.
Η αμφιλεγόμενη ιδέα του «φόρου στα ρομπότ»
Ακόμη μεγαλύτερη συζήτηση προκαλεί η πρόταση να φορολογούνται η χρήση ΑΙ και τα ρομπότ.
Η λογική του Γκέιτς είναι ότι το σημερινό φορολογικό σύστημα ευνοεί την αντικατάσταση ανθρώπων από μηχανές: μια εταιρεία που απασχολεί εργαζομένους πληρώνει φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, ενώ η επένδυση σε αυτοματισμό μπορεί να μειώνει το κόστος.
Ένας φόρος στην ΑΙ και στα ρομπότ θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να περιορίσει αυτό το κίνητρο και ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει την επανεκπαίδευση εργαζομένων και κοινωνικές πολιτικές.
Αυτό ίσως είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της παρέμβασης του Γκέιτς. Η ιδέα δεν είναι καινούργια — ο ίδιος την είχε υποστηρίξει και στο παρελθόν — αλλά σήμερα αποκτά μεγαλύτερη επικαιρότητα λόγω της ταχύτητας με την οποία η ΑΙ εισέρχεται στις επιχειρήσεις.
Το βασικό πρόβλημα είναι πώς θα σχεδιαζόταν ένας τέτοιος φόρος.
Τι ακριβώς θα φορολογείται; Η ίδια η τεχνολογία, η υπολογιστική ισχύς, η χρήση ΑΙ ή ο αριθμός των εργαζομένων που αντικαθίστανται;
Και πώς θα εφαρμοστεί σε μια παγκόσμια οικονομία όπου οι επιχειρήσεις μπορούν να μεταφέρουν δραστηριότητες σε χώρες με χαμηλότερη φορολογία;
Από την τεχνολογική αισιοδοξία στην προειδοποίηση
Η ουσία της συζήτησης σύμφωνα με άλλη ανάλυση δεν είναι εάν η ΑΙ είναι καλή ή κακή, αλλά πώς οι επιχειρήσεις και η κοινωνία θα προσαρμοστούν σε μια τεχνολογία που αλλάζει ήδη τον τρόπο εργασίας.
Αλλά και η αλλαγή στάσης του Γκέιτς στο πέρασμα του χρόνου έχει, πάντως, ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο άνθρωπος που επί χρόνια αποτελούσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές φωνές τεχνολογικής αισιοδοξίας, εμφανίζεται τώρα πολύ πιο ανήσυχος για τον ρυθμό των εξελίξεων.
Η μεταστροφή είναι εμφανής, καθώς ο Γκέιτς θεωρεί πλέον ότι η κοινωνία και οι κυβερνήσεις δεν προετοιμάζονται αρκετά γρήγορα.
Από την προειδοποίηση σε εφικτές λύσεις
Έτσι, ο πρώτος αντίλογος δεν είναι ότι οι φόβοι του Γκέιτς είναι αβάσιμοι. Είναι κυρίως ότι η αναγνώριση του προβλήματος είναι πολύ ευκολότερη σε θεωρητικό πλαίσιο από την εφαρμογή των λύσεων στην πράξη.
Η ιδέα να προστατευθούν ορισμένες ανθρώπινες εργασίες μπορεί να αποδειχθεί ελκυστική, αλλά απαιτεί δύσκολες αποφάσεις για το τι αξίζει να παραμείνει αποκλειστικά ανθρώπινο.
Και ο «φόρος στα ρομπότ» μπορεί να δημιουργήσει πόρους για την κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα κινδυνεύει να επηρεάσει την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα.
Το κοινό συμπέρασμα των πρώτων αντιδράσεων είναι επομένως πιο σύνθετο από ένα απλό «συμφωνούμε» ή «διαφωνούμε».
Η ΑΙ πιθανότατα θα αλλάξει βαθιά την εργασία, αλλά το πώς θα αποφασίσει η κοινωνία να διαχειριστεί αυτή την αλλαγή είναι ακόμη πολύ μακριά από το να έχει απαντηθεί.
