Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο χωριό Σίντελεγκι της Ελβετίας, όπου βρίσκεται η έδρα του ομίλου logistics Kühne+Nagel. Ωστόσο, η τελευταία κατοικία του Κλάους-Μίχαελ Κύνε βρίσκεται από τις 28 Αυγούστου —σύμφωνα με ρητή επιθυμία του ίδιου του επιχειρηματία— στο Αμβούργο, την αγαπημένη του γενέτειρα, στον οικογενειακό τάφο στο κοιμητήριο Όλσντορφ. Στην τελετή αποχαιρετισμού έδωσαν το «παρών» περίπου 140 προσκεκλημένοι. Το φέρετρο μετέφεραν οι σημαντικότεροι συνοδοιπόροι του Κύνε από τις επιχειρήσεις και το ίδρυμά του. Το ότι η πάστορας Ούλρικε Μούρμαν, αν και ήδη συνταξιούχος, εκφώνησε τον επικήδειο ανταποκρινόταν επίσης σε προσωπική επιθυμία του Κύνε.
Στον κύκλο των περίπου 200.000 εργαζομένων που απασχολούνται στις επιχειρήσεις υπό την ομπρέλα της Kühne Holding επικρατεί αναστάτωση. Πολλοί αναρωτιούνται ανήσυχοι τι μέλλει γενέσθαι για τους ίδιους και για τις εταιρείες. Εξάλλου, οι Kühne+Nagel, Hapag-Lloyd και Lufthansa —για να αναφέρουμε μόνο τις τρεις μεγαλύτερες συμμετοχές— αποτελούν επιχειρήσεις δισεκατομμυρίων με τεράστιο αντίκτυπο στους κλάδους τους.
Ωστόσο, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας, σημειώνει η FAZ. Όπως ακριβώς σχεδίασε την τελευταία του αποχώρηση στο Αμβούργο, έτσι προνοητικά ρύθμισε και τη διαδοχή του. Για τον άτεκνο δισεκατομμυριούχο ήταν ζωτικής σημασίας οι επιχειρήσεις του να διατηρήσουν τη θέση τους και να συνεχίσουν να ανθίζουν. Η πικρή διαμάχη για την κληρονομιά του κροίσου των οίκων ευγηρίας και άλλοτε μεγαλομετόχου της Lufthansa Χάιντς-Χέρμαν Τίλε αποτελούσε για τον ίδιο αποτρεπτικό παράδειγμα.
Ο Κύνε είχε συγκεντρώσει την περιουσία του στην ιδιωτική εταιρεία συμμετοχών Kühne Holding AG με έδρα το Σίντελεγκι, η οποία διοικείται ανεξάρτητα από το ομώνυμο ίδρυμα. Ξενοδοχεία και ακίνητα που βρίσκονταν στην κατοχή του ιδρύματος οικογενειακής πρόνοιας που είχε συστήσει ο πατέρας του μεταβιβάστηκαν επίσης. Έτσι, το σύνολο της μεταβιβασθείσας επιχειρηματικής περιουσίας παραμένει ενιαίο στον πυρήνα του.
Όσο ζούσε ο Κύνε, ένωνε τα διαφορετικά συμφέροντα του ιδρύματος (αγαθοεργίες) και των συμμετοχών του (παραγωγή κέρδους) σε ένα πρόσωπο. Ο ίδιος αποφάσιζε απλώς πόσα εκατομμύρια θα διέθετε ετησίως από τα μερίσματα της Holding για να τα δωρίσει στο ίδρυμα. Για το τρέχον έτος προβλέπονταν 65 εκατομμύρια φράγκα. Όμως, μετά τον θάνατό του κανένα πρόσωπο δεν μπορεί πλέον να το πράξει αυτό.
Οι δύο «εκ δεξιών» διευθυντές
Ο Κύνε κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξουσία διαφθείρει και ότι η υπερβολική συγκέντρωσή της ενέχει κινδύνους. Ήθελε να αποτρέψει πάση θυσία εσωτερικές μάχες εξουσίας μετά τον θάνατό του. Γι’ αυτό ενίσχυσε εκ των προτέρων τη διοίκηση της Kühne Holding και διόρισε δύο έμπιστους συνεργάτες: τον Καρλ Γκέρναντ και τον Γεργκ Βόλε.
Ο Γκέρναντ είναι από το 2008 ο στενότερος σύμβουλος, τραπεζίτης και διαχειριστής της περιουσίας του Κύνε. Για λογαριασμό του προϊσταμένου του δεν διαχειριζόταν μόνο κρίσιμες θέσεις στα εποπτικά συμβούλια —μεταξύ των οποίων στη Hapag-Lloyd, τη Lufthansa και την Kühne + Nagel—, αλλά φρόντιζε και για πλήθος ιδιωτικών υποθέσεων. Ως εκτελεστικός πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Kühne Holding, ο 64χρονος Γερμανός κρατά στα χέρια του τα ηνία μιας περιουσίας που αποτιμάται σε 35 έως 38 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ο Βόλε, με διεθνή εμπειρία και καταξίωση κυρίως στην Ασία, συνδέεται στενά με τον Κύνε από τη μακρά θητεία του ως επικεφαλής της ελβετικής εμπορικής εταιρείας DKSH. Ο γεννημένος στη Γερμανία 70χρονος είναι από το 2016 πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Kühne+Nagel και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Kühne Holding, καθώς και του συμβουλίου του Ιδρύματος Κύνε.
Και οι δύο διευθυντές είναι εξαιρετικά φιλόδοξοι και θα ήθελαν να αναλάβουν την προεδρία της Kühne Holding, μιας από τις ισχυρότερες και πλουσιότερες συμμετοχικές εταιρείες της Ευρώπης. Εξίσου διάσημη και ισχυρή είναι η θέση του επικεφαλής του Ιδρύματος Κύνε. Ο εκλιπών είχε ορίσει ότι μετά τον θάνατό του ο επί σειρά ετών δικηγόρος του Τόμας Στέχελιν θα τον διαδεχόταν ως πρόεδρος του συμβουλίου του ιδρύματος. Ο Ελβετός θεωρείται εκτελεστής της διαθήκης και πιστός σύμμαχος του Κύνε.
Ο ισχυρός Ελβετός
Παρ’ όλα αυτά, ο Στέχελιν δεν βλέπει τον εαυτό του απλώς ως μεταβατικό πρόεδρο. Δίνει την εντύπωση ότι επιθυμεί να διατηρήσει το αξίωμα όσο μπορεί. Όπως όρισε ο Κύνε. Και είναι πρόθυμος να αποφασίσει αν το ίδρυμα δεν θα πρέπει να διευθύνεται από δύο ή τρία πρόσωπα. Θεωρεί καθήκον του να εφαρμόσει τη βούληση του Κύνε, όπως δήλωσε εμφατικά στην τελετή αποχαιρετισμού στο Αμβούργο.
Ωστόσο, ο δικηγόρος από τη Βασιλεία είναι ήδη 78 ετών. Επομένως, σύντομα τίθεται το ερώτημα αν και πότε πρέπει να παραδώσει τα σκήπτρα. Ο Κύνε δεν είχε δώσει οριστική απάντηση σ’ αυτό. Σε σχετικό ερώτημα, ο Στέχελιν παραπέμπει σε αρκετούς υποψηφίους. Σε προηγούμενη συνομιλία του με τη FAZ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι, κατά τη βούληση του Κύνε, δεν πρέπει να υπάρξει σύγκρουση για εξουσία και δισεκατομμύρια. Λίγο πριν από τον θάνατό του, ο Κύνε είχε δεσμεύσει τους εκπροσώπους του σε γραπτή ειρηνευτική συμφωνία.
Ο προστάτης των τεχνών θεωρούσε ωστόσο ότι δύο απόψεις είναι προτιμότερες από μία. Ύφανε ένα περίπλοκο δίκτυο αλληλεξαρτήσεων προκειμένου να εξισορροπήσει την εξουσία μεταξύ των μερών. Στη συνεργασία τους, κάθε ένας από τους πρωταγωνιστές κρατά ένα χαρτί στο χέρι για να διασφαλίσει ότι κανένας άλλος δεν μπορεί να επιβάλει μόνος του ιδέες και κατευθύνσεις. Διακύβευμα, από τη μια, η κατανομή των ρόλων μεταξύ του Ιδρύματος Κύνε και της Kühne Holding και από την άλλη η στρατηγική συμμετοχών και επενδύσεων. Και τα δύο είναι στενά συνδεδεμένα.
Άλλο ίδρυμα, άλλο επιχειρήσεις…
Για τον μεγιστάνα Κύνε ήταν σημαντικό να διαχωρίσει αυστηρά τις σφαίρες του ιδρύματός του και των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων. Οι δεύτερες πρέπει, σύμφωνα με την επιθυμία του, να διοικούνται ανεξάρτητα από την Kühne Holding. Παρότι αυτή ανήκει εξ ολοκλήρου στο ίδρυμα, το ίδρυμα δεν πρέπει να ασκεί επιχειρηματική επιρροή και σε καμία περίπτωση να επεμβαίνει στις επιχειρησιακές λειτουργίες. Εντούτοις, το ίδρυμα διαθέτει έναν σημαντικό μοχλό πίεσης: αποφασίζει για το ποιος προεδρεύει στη Holding και, μέσω των μερισμάτων, για το ύψος των κεφαλαίων που εισρέουν από τη Holding στο ίδρυμα.
Ανάλογα με την πορεία των εργασιών στις συμμετοχές της Holding, τα μερίσματα αυτά θα μπορούσαν θεωρητικά να ανέλθουν σε έως και ένα δισεκατομμύριο φράγκα. Αυτό όμως δεν ήταν στις προθέσεις του Κύνε. Για εκείνον ήταν αυτονόητο ότι η Holding έχει ως επιχειρηματικό ρόλο μια συμμετοχική λειτουργία και ότι συνεπώς τα απαιτούμενα κεφάλαια πρέπει να τίθενται στη διάθεσή της.
Το ίδρυμα δεν θα πρέπει να επιβαρύνεται με το μέγιστο δυνατό ποσό. Θα πρέπει απλώς να λαμβάνει επαρκή μερίσματα για τη χρηματοδότηση των έργων του. Σ’ αυτά περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η κατασκευή μιας νέας όπερας στο Αμβούργο. Γι’ αυτό το κορυφαίο έργο του Κλάους-Μίχαελ Κύνε, το ίδρυμα αναμένεται να διαθέσει τα επόμενα χρόνια ποσό ύψους 340 εκατομμυρίων ευρώ.
Το σταυρόλεξο των επιχειρήσεων
Η Holding, σύμφωνα με τη βούληση του Κύνε, αναμένεται να αποτελέσει σταθερό και οικονομικά ισχυρό προπύργιο. Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο επιχειρήσεις: οι Kühne+Nagel και η Hapag-Lloyd. Οι συμμετοχές στον κολοσσό των logistics (55%) και στη ναυτιλιακή εταιρεία (30%) δεν επιτρέπεται, σύμφωνα με τη βούληση του Κύνε, να υποχωρήσουν κάτω από αυτό το όριο· αντίθετα, πρέπει να προστατεύονται από τυχόν εξαγορές. Εάν τα δισεκατομμύρια των επιχειρήσεων απαιτούνταν για μια εξαγορά, η Holding θα έπρεπε να αναζητήσει τα απαραίτητα κεφάλαια αλλού. Τυχόν αύξηση κεφαλαίου που θα χρηματοδοτούνταν αποκλειστικά από άλλους μετόχους θα απομείωνε τις συμμετοχές της Holding – και αυτό ακριβώς ήθελε πάση θυσία να το αποτρέψει ο Κύνε.
Ακόμη και στην περίπτωση που κάποια μέρα η χιλιανή ναυτιλιακή εταιρεία CSAV πουλήσει τη συμμετοχή της στη Hapag-Lloyd (30%), η Holding θα πρέπει να παρέμβει και να ασκήσει το δικαίωμα προαίρεσης αγοράς. Γι’ αυτό το μερίδιο θα έπρεπε, με βάση την τρέχουσα χρηματιστηριακή αξία της Hapag-Lloyd, να καταβάλει πάνω από επτά δισεκατομμύρια ευρώ.
Για έναν τέτοιο ελιγμό θα μπορούσαν θεωρητικά να ρευστοποιηθούν κι άλλα εταιρικά μερίδια, τα οποία ο Κύνε θεωρούσε λιγότερο σημαντικά. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται ο όμιλος logistics Aenova, η πάροχος χημικών υπηρεσιών Brenntag, καθώς και η γερμανικός αεροπορική Lufthansa. Η Aenova μέχρι στιγμής δεν αποτελεί μέρος της στρατηγικής logistics του ομίλου. Στη Lufthansa ο Κύνε δεν ήταν ευχαριστημένος από τη διοίκηση. Ο επί σειρά ετών σύμβουλός του Βόλφγκανγκ Πάιερ, πρώην οικονομικός σύμβουλος στο Αμβούργο, είχε εμπλακεί με μεγάλο πάθος στη διαμόρφωση πολυτελών ξενοδοχείων — όχι πάντοτε προς τέρψη των αρχιτεκτόνων. Η 98χρονη χήρα Κριστίν Κύνε συνήθως δεν αναμειγνύεται στις επιχειρηματικές υποθέσεις. Το βαθύ ενδιαφέρον της εστιάζεται στη διατήρηση της μνήμης του «Μίσα» της. Διατηρεί τη θέση της στο συμβούλιο του ιδρύματος, στο οποίο ασχολείται κυρίως με το Ινστιτούτο Έρευνας Αλλεργιών (CK-Care) στο Νταβός.
Και το παζλ των φιλοδοξιών
Το προσωπικό παζλ που σχεδίασε ο Κύνε για το ίδρυμα και τη Holding ακολουθεί την αρχή των θεσμικών αντίβαρων («checks and balances») και επιδιώκει να αποτρέψει τις υπερβολικές φιλοδοξίες για την προεδρία: Στο ίδρυμα δεν θα πρέπει να υπάρχει δεσπόζουσα θέση· όλοι οφείλουν να γνωρίζουν τι σχεδιάζει και πράττει ο άλλος. Έτσι, ο Στέχελιν και ο Βόλε συμμετέχουν στο συμβούλιο του ιδρύματος. Ο Βόλε κατέχει επίσης μια θέση στο διοικητικό συμβούλιο της Kühne Holding, όπου πρόεδρος είναι ο Γκέρναντ, ενώ ο Γκέρναντ είναι αντιπρόεδρος υπό τον Βόλε στο διοικητικό συμβούλιο της Kühne+Nagel. Έτσι διασφαλίζεται η κατανόηση των διαφορετικών συμφερόντων του ιδρύματος και της Holding.
Στα χαρτιά, ο Γκέρναντ φαίνεται να έχει ελαφρώς καλύτερη θέση από τον Βόλε: στην πανίσχυρη Kühne Holding κατέχει την πλειοψηφία. Απ’ αυτή τη θέση θα μπορούσε να παραμερίσει τον Βόλε από την προεδρία της Kühne+Nagel – γι’ αυτό ωστόσο απαιτείται η συγκατάθεση του Στέχελιν, ο οποίος ως πρόεδρος του ιδρύματος εκπροσωπεί τον μοναδικό μέτοχο της Holding.
Αντιστρόφως, ο επί πέντε δεκαετίες συνεργάτης του Κύνε γνωρίζει καλά τόσο τον Γκέρναντ όσο και τον Βόλε. Εκτιμά και τους δύο και γνωρίζει ταυτόχρονα τον ανταγωνισμό τους. Κατά την άποψή του, ανταποκρίνεται πλήρως στο πνεύμα του Κύνε να αναλάβει ο ίδιος τον ρόλο του διαμεσολαβητή για την όσο το δυνατόν πιο αρμονική συνεργασία των δύο πλευρών.
Ο Στέχελιν είναι το κρίσιμο πρόσωπο όταν θα τεθεί το ζήτημα ορισμού διαδόχου. Κατόπιν πρότασής του, το συμβούλιο του ιδρύματος διορίζει νέο πρόσωπο σ’ αυτή τη θέση. Λόγω του τεράστιου βάρους των συμμετοχών του ιδρύματος και του ρόλου του στην Ελβετία, ο Κύνε είχε υποδείξει ότι ένας διεθνώς έμπειρος Ελβετός θα έπρεπε να διαδεχθεί τον Στέχελιν. Με βάση αυτό το προφίλ, ο Βόλε φαίνεται να έχει το προβάδισμα: παρότι γεννήθηκε στη Γερμανία, ζει εδώ και δεκαετίες στην Ελβετία και έχει αποκτήσει την ελβετική υπηκοότητα. Ο Γκέρναντ ζει στο Αμβούργο.
Ο απαιτούμενος χρόνος και το ναζιστικό παρελθόν
Σύμφωνα με πληροφορίες της FAZ, θα χρειαστούν περίπου έξι μήνες μέχρι να απογραφεί και να διευθετηθεί πλήρως η περιουσία του Κύνε από τον εκτελεστή της διαθήκης. Φόροι δεν επιβάλλονται για τη μεταβίβαση της περιουσίας των δισεκατομμυρίων. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα της ελβετικής έδρας.
Αλλαγές στη δομή, τη σύνθεση και τον καταμερισμό του ιδρύματος και της Holding δεν αναμένονται προς το παρόν. Πληροφορίες της FAZ αναφέρουν πάντως ότι το συμβούλιο του ιδρύματος ενδεχομένως θα επανεξετάσει το παρελθόν της εταιρείας logistics κατά την περίοδο του ναζιστικού καθεστώτος. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ το 1933, ο Άντολφ Μάας, Εβραίος συνιδρυτής της Kühne+Nagel, αναγκάστηκε να παραχωρήσει τις μετοχές του στην εταιρεία. Τα αποτελέσματα της ιστορικής έρευνας έδειξαν ότι η Kühne+Nagel μετέφερε λεηλατημένα έπιπλα και οικιακά αντικείμενα εκτοπισμένων Εβραίων από τη Δυτική Ευρώπη στο Γερμανικό Ράιχ. Ο Κλάους-Μίχαελ Κύνε είχε απορρίψει επανειλημμένα μια ανεξάρτητη ιστορική έρευνα, θεωρώντας ότι το παρελθόν δεν θα έπρεπε να επιβαρύνει την εταιρεία. Ήταν άλλωστε μόλις οκτώ ετών όταν τελείωσε ο πόλεμος.
