Δύο «γραμμές άμυνας» για την ενεργειακή ασφάλεια της Κρήτης, σε περίπτωση απρόοπτου προβλήματος στη διασύνδεση Κρήτη-Αττική, δρομολογεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με το πρώτο να αφορά την άμεση αξιοποίηση των υφιστάμενων πετρελαϊκών μονάδων και το δεύτερο να «βλέπει» στην ανάπτυξη ενός χαρτοφυλακίου μπαταριών στο νησί.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η έγκριση από την Κομισιόν ενός σχήματος αποζημίωσης των τοπικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής της ΔΕΗ, ώστε να βρίσκονται σε καθεστώς «ψυχρής εφεδρείας». Παράλληλα, το ΥΠΕΝ θα προωθήσει την εγκατάσταση μονάδων αποθήκευσης στην Κρήτη, ώστε το νησί να αποκτήσει στην πορεία ένα πρόσθετο «μαξιλάρι» σε περίπτωση απώλειας της ηλεκτρικής «επικοινωνίας» του με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα.
Η ανάγκη για ένα τέτοιο σχέδιο προκύπτει ακριβώς επειδή τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η διπλή πλέον διασύνδεση της Κρήτης δεν αναιρούν την ανάγκη ύπαρξης δικλίδων ασφαλείας. Μέσω των διασυνδέσεων Κρήτη-Αττική και Κρήτη-Πελοπόννησος, το νησί μπορεί πλέον να καλύπτει το σύνολο της ζήτησής του από το ηπειρωτικό σύστημα, γεγονός που έχει αναβαθμίσει κατακόρυφα την ποιότητα και την αξιοπιστία της ηλεκτροδότησης.
Στο τραπέζι η ψυχρή εφεδρεία
Το πρώτο μέτρο είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού αποζημίωσης των τοπικών συμβατικών μονάδων, ώστε να διατηρούνται διαθέσιμες χωρίς να χρειάζεται να λειτουργούν σε καθημερινή βάση. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα καθεστώς «ψυχρής εφεδρείας», στο πλαίσιο του οποίου οι μονάδες θα παραμένουν τεχνικά έτοιμες να τεθούν σε λειτουργία σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής ή απώλειας της διασύνδεσης. Έτσι, θα ενισχυθεί η ασφάλεια εφοδιασμού του νησιού.
Για να ενεργοποιηθεί το μέτρο, ωστόσο, απαιτείται η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς πρόκειται για σχήμα κρατικής στήριξης. Για τον λόγο αυτό, το ΥΠΕΝ έχει ανοικτούς διαύλους με την Κομισιόν, με στόχο να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες συνεννοήσεις και ο μηχανισμός να θεσπιστεί με νομοθετική ρύθμιση πριν από την 1η Οκτωβρίου 2026. Η ημερομηνία αυτή αποτελεί ορόσημο, καθώς τότε λήγει η παράταση του υβριδικού μοντέλου συμμετοχής της Κρήτης στις αγορές του Target Model.
Η παράταση είχε δοθεί ακριβώς επειδή το νέο καθεστώς ψυχρής εφεδρείας δεν ήταν έτοιμο να τεθεί σε εφαρμογή στο τέλος του 2025, όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί. Επομένως, παρόλο που το Κρήτη-Αττική ήταν τεχνικά έτοιμο να περάσει σε εμπορική λειτουργία από την 1η Ιανουαρίου 2026, η πλήρης ένταξη της Κρήτης στο διασυνδεδεμένο σύστημα δημιουργούσε ένα κρίσιμο κενό. Οι τοπικές πετρελαϊκές μονάδες έπρεπε να παραμείνουν διαθέσιμες για λόγους επάρκειας, χωρίς όμως να υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο πλαίσιο που θα εξασφάλιζε την αποζημίωσή τους.
Έρχονται και στις μπαταρίες
Η λύση της ψυχρής εφεδρείας αντιμετωπίζεται ως μεταβατική. Ο στρατηγικός στόχος είναι να αποκτήσει η Κρήτη πιο σύγχρονους μηχανισμούς ευελιξίας, ώστε στην πορεία να μπορεί να καλυφθεί άμεσα μέρος των αναγκών της, και στην περίπτωση ενός έκτακτου περιστατικού. Προς αυτή την κατεύθυνση, σχεδιάζεται η εγκατάσταση standalone μονάδων αποθήκευσης στο νησί, με συνολική ισχύ άνω των 100 MW.
Οι μπαταρίες μπορούν να λειτουργήσουν ως «τείχος» προστασίας. Σε περίπτωση απώλειας της διασύνδεσης, θα μπορούν να εγχέουν άμεσα ισχύ στο σύστημα, δίνοντας πολύτιμο χρόνο στον Διαχειριστή μέχρι να αποκατασταθεί η τροφοδότηση. Η αξία τους βρίσκεται ακριβώς στην ταχύτητα απόκρισης, αλλά και στη δυνατότητα να χρησιμοποιούνται καθημερινά για υπηρεσίες ευελιξίας και εξισορρόπησης, όχι μόνο σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.
Η ανάπτυξη αποθήκευσης αποκτά, άλλωστε, ολοένα μεγαλύτερη σημασία για το ηλεκτρικό σύστημα, καθώς το ΥΠΕΝ έχει θέσει ως στόχο την ένταξη σημαντικής ισχύος μπαταριών έως το 2030. Η αποθήκευση περιορίζει την ανάγκη για ακριβότερες συμβατικές μονάδες και μπορεί να ενισχύσει την αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ, ιδιαίτερα σε ένα σύστημα όπως της Κρήτης, όπου η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών αναμένεται να συνεχιστεί.
Ραγδαία πτώση της πετρελαϊκής παραγωγής
Η ανάγκη για των παραπάνω δικλείδων ασφαλείας δεν αναιρεί το γεγονός ότι η μεγάλη διασύνδεση έχει αλλάξει ριζικά το ενεργειακό ισοζύγιο της Κρήτης. Το 2026 θα είναι το πρώτο έτος κατά το οποίο το νησί τροφοδοτείται ουσιαστικά από το ηπειρωτικό σύστημα μέσω των δύο διασυνδέσεων, με την τοπική συμβατική παραγωγή να περιορίζεται σε ελάχιστες ώρες υψηλής ζήτησης ή έκτακτης ανάγκης.
Με βάση τις εκτιμήσεις για τη φετινή λειτουργία, η παραγωγή των πετρελαϊκών μονάδων αναμένεται να υποχωρήσει δραστικά, περίπου στις 100 MWh, έναντι περίπου 1.550 MWh κατά την προηγούμενη τριετία, μειώνοντας επομένως τη συμμετοχή τους κατά περίπου 94%. Η μεταβολή αυτή μεταφράζεται και σε μεγάλη μείωση του κόστους διατήρησης των μονάδων. Από περίπου 550 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο την τελευταία τριετία, εκτιμάται ότι θα περιοριστεί περίπου στα 100 εκατ. ευρώ.
Κατ’ επέκταση, περιορίζεται αισθητά και ο «λογαριασμός» για Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), καθώς η πλειονότητα των σχετικών χρεώσεων αφορά την αποζημίωση της ακριβής τοπικής ηλεκτροπαραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα νησιά. Ο ΑΔΜΗΕ εκτιμά ότι η διπλή διασύνδεση της Κρήτης μπορεί να δημιουργεί συνολικό οικονομικό όφελος της τάξης των 400-600 εκατ. ευρώ ετησίως, ακόμη και συνυπολογίζοντας το κόστος παραμονής μονάδων σε ψυχρή εφεδρεία.
Απόσβεση σε λιγότερο από τρία χρόνια
Η τάξη μεγέθους της εξοικονόμησης εξηγεί και γιατί η διασύνδεση Κρήτη-Αττική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα των τελευταίων δεκαετιών. Με κόστος που διαμορφώθηκε περίπου στα 1,15 δισ. ευρώ και με την εξοικονόμηση από τις ΥΚΩ να ξεκινά από επίπεδα της τάξης των 400 εκατ. ευρώ ετησίως, το έργο μπορεί, με βάση τις συγκεκριμένες εκτιμήσεις, να αποσβεστεί σε λιγότερο από τρία χρόνια.
Πέρα από την οικονομική διάσταση, πρόκειται για έργο με ιδιαίτερα υψηλό τεχνολογικό αποτύπωμα. Η Κρήτη-Αττική έχει μεταφορική ικανότητα 1.000 MW και αποτελεί, μαζί με τη διασύνδεση της Σαρδηνίας, τη νησιωτική διασύνδεση με τη μεγαλύτερη ισχύ παγκοσμίως. Περιλαμβάνει δύο υποβρύχια καλώδια HVDC τάσης 500 kV και μήκους περίπου 336 χιλιομέτρων, τα οποία ποντίστηκαν σε βάθη έως 1.200 μέτρων στον πυθμένα του Αιγαίου.
Το έργο υλοποιήθηκε από την Ariadne Interconnection, θυγατρική του ΑΔΜΗΕ (80%) και της κινεζικής State Grid (20%). Η σημασία του αποτυπώνεται πλέον και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς η διασύνδεση Κρήτης-Αττικής έχει προκριθεί στις 25 τελικές υποψηφιότητες των «Regiostars 2026» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ανάμεσα σε 274 υποψηφιότητες από τα 27 κράτη-μέλη. Το έργο της διαγωνίζεται στην κατηγορία «Green Europe», ενώ η τελική φάση θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες τον Οκτώβριο.
