Ένα ακόμη σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της εμπορικής ελκυστικότητας του Κάθετου Διαδρόμου πραγματοποιείται από την 1η Οκτωβρίου, καθώς τίθενται σε εφαρμογή οι νέες ανταγωνιστικές χρεώσεις διαμετακόμισης, που συμφωνήθηκαν τον περασμένο Μάρτιο μεταξύ των εμπλεκόμενων Διαχειριστών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η αλλαγή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη αξιοποίηση της ενεργειακής αρτηρίας που ξεκινά από την Ελλάδα και καταλήγει στην Ουκρανία, ενισχύοντας τον ρόλο της στην τροφοδοσία της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης με LNG.
Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η έναρξη του νέου έτους αερίου, την προσεχή Πέμπτη, θα αποτελέσει ουσιαστικά απτή ευκαιρία να αποτυπωθεί στην πράξη το αποτύπωμα του νέου μοντέλου τιμολόγησης. Εφόσον η μείωση του κόστους μεταφοράς μεταφραστεί σε μεγαλύτερη ζήτηση από traders και προμηθευτές, αναμένεται να δώσει άμεσα ώθηση στις ροές φυσικού αερίου από Νότο προς Βορρά, μέσω των διασυνδεδεμένων εθνικών συστημάτων μεταφοράς.
Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία με την Κομισιόν αντιμετώπισε ένα από τα βασικότερα μειονεκτήματα του Vertical Corridor, δηλαδή το υψηλό κόστος διαμετακόμισης έναντι των εναλλακτικών οδεύσεων που καταλήγουν στην Ουκρανία. Το μέγεθος της βελτίωσης είχε αναδείξει ανάλυση του ICIS, με βάση τα στοιχεία των κατά τόπους Διαχειριστών. Ειδικότερα, για τη διαδρομή μέσω Σιδηροκάστρου, το συνολικό κόστος μεταφοράς προς την Ουκρανία καταγράφει μείωση της τάξης του 40%.
Μόνιμα ανταγωνιστικά τέλη διέλευσης
Με τα νέα δεδομένα, η συγκεκριμένη όδευση συγκαταλέγεται στις πλέον ανταγωνιστικές για την τροφοδοσία του Κιέβου, καθώς χαμηλότερο κόστος εμφανίζουν ουσιαστικά μόνο οι άξονες Πολωνίας-Ουκρανίας, Κροατίας-Ουγγαρίας-Ουκρανίας και Λιθουανίας-Πολωνίας-Ουκρανίας. Αντίθετα, ακριβότερη είναι η διαδρομή μέσω Ιταλίας, Αυστρίας και Ουγγαρίας, με κόστος το οποίο προσεγγίζει αυτό της εναλλακτικής διαδρομής του Κάθετου Διαδρόμου μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB.
Υψηλότερες χρεώσεις εμφανίζουν επίσης οι οδεύσεις με αφετηρία τη Γερμανία. Επίσης, στην κορυφή της σχετικής κατάταξης βρίσκεται πλέον ο άξονας Ιταλίας-Αυστρίας-Σλοβακίας-Ουκρανίας.
Το σημαντικότερο, πάντως, είναι ότι η νέα τιμολόγηση δεν βασίζεται σε προσωρινές εκπτώσεις και εξαιρέσεις από το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, όπως συνέβαινε προηγουμένως. Αντίθετα, αποκτά μόνιμο χαρακτήρα, προσφέροντας μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στους χρήστες. Εξίσου σημαντικό είναι πως οι ποσότητες μπορούν πλέον να κατευθύνονται σε οποιαδήποτε από τις αγορές κατά μήκος του Διαδρόμου και όχι υποχρεωτικά μέχρι την Ουκρανία. Έτσι, ενισχύεται η ευελιξία του εγχειρήματος, καθώς ένας trader μπορεί να αξιοποιεί την όδευση και για την τροφοδοσία ενδιάμεσων προορισμών.
Τα πρώτα θετικά μηνύματα από τις ετήσιες δημοπρασίες
Παράλληλα, η εναρμόνιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες επέτρεψε να διευρυνθεί και η διάρκεια των προσφερόμενων προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας. Έτσι, έχουν πλέον προστεθεί ετήσια και τριμηνιαία προϊόντα, επιτρέποντας στις εταιρείες να σχεδιάζουν σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα τις εισαγωγές και τις πωλήσεις τους. Πρόκειται για μία αλλαγή η οποία αποκτά ιδιαίτερη αξία για τις μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας αμερικανικού LNG.
Μάλιστα, οι πρώτες ετήσιες δημοπρασίες, που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούλιο, έδωσαν ήδη ενθαρρυντικά μηνύματα. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στο αρχικό τμήμα της όδευσης, από το ελληνικό Σιδηρόκαστρο προς τη βουλγαρική Kulata. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, τόσο για το έτος αερίου 2026-2027 όσο και για τα επόμενα τέσσερα έτη, δεσμεύθηκε συνολικά πάνω από το 45% της διαθέσιμης δυναμικότητας που είχε προσφερθεί.
Καθοριστική για το αποτέλεσμα της δημοπρασίας του πρώτου έτους ήταν η συμμετοχή της ΔΕΠΑ Εμπορίας, σε συντονισμό με την Atlantic SEE LNG Trade (της κοινοπραξίας με τον Όμιλο Aktor) η οποία δέσμευσε περίπου 13.000 MWh ημερησίως για διάστημα ενός έτους. Η συγκεκριμένη ποσότητα αντιστοιχεί περίπου στο 13% της ετήσιας δυναμικότητας της εν λόγω πύλης. Πρόκειται για μία κίνηση που αποτελεί έμπρακτο δείγμα του σχεδιασμού της Atlantic SEE LNG Trade για τη σύναψη εμπορικών συμφωνιών τροφοδοσίας της ευρύτερης περιοχής με αμερικανικό LNG την περίοδο 2026-2030, πριν ενεργοποιηθούν οι 20ετείς συμβάσεις που έχει συνάψει.
Ο ρόλος των ημερήσιων προϊόντων και οι αναβαθμίσεις στη Βουλγαρία
Παράγοντες του κλάδου σημειώνουν, πάντως, ότι η πραγματική δυναμική του νέου πλαισίου δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί πλήρως. Κι αυτό γιατί η έντονη γεωπολιτική αβεβαιότητα λειτουργεί αποτρεπτικά για αρκετούς χρήστες, που δεν επιθυμούν να αναλάβουν μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Κατά συνέπεια, η διάθεση από τις αρχές Οκτωβρίου των ημερήσιων προϊόντων με τις νέες μειωμένες χρεώσεις εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετος καταλύτης για την ενίσχυση των ροών.
Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργούν οι επενδύσεις της Βουλγαρίας για την αναβάθμιση του συστήματος μεταφοράς της. Οι παρεμβάσεις αυξάνουν σημαντικά τη δυνατότητα υποδοχής πρόσθετων ποσοτήτων από την Ελλάδα και προώθησής τους προς Βορρά. Μάλιστα, η Bulgartransgaz έχει ήδη διαθέσει μέρος της αυξημένης δυναμικότητας στις ετήσιες δημοπρασίες.
Πρόκειται για «σύμμαχο» ενισχυμένων εξαγωγικών δυνατοτήτων της Ελλάδας, αφού για ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες καύσιμου από τη χώρα μας θα μπορεί να αξιοποιηθεί η Βουλγαρία ως διαμετακομιστικός κόμβος. Υπενθυμίζεται πως με την πλήρη εμπορική αξιοποίηση των νέων σταθμών συμπίεσης του ΔΕΣΦΑ σε Κομοτηνή και Αμπελιά Φαρσάλων, από τα τέλη του έτους, οι ροές αερίου εκτός συνόρων θα αυξηθούν στα 8,5 bcm.
Οι εξαγωγές και το ορόσημο του 2027
Οι παραπάνω εξελίξεις διαμορφώνουν ευνοϊκότερο περιβάλλον για την περαιτέρω ενίσχυση του εξαγωγικού ρόλου της Ελλάδας, η οποία έχει ήδη καταγράψει αισθητή αύξηση των διασυνοριακών ροών. Είναι ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι εξαγωγές φυσικού αερίου σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε σχέση με το αντίστοιχο περυσινό διάστημα.
Ωστόσο, η αύξηση της μεταφορικής ικανότητας και η μείωση των χρεώσεων αποτελούν μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης. Η εμπορική αξιοποίηση των υποδομών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από την εφαρμογή της ευρωπαϊκής απόφασης για την πλήρη απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Με βάση τον ευρωπαϊκό Κανονισμό, το φθινόπωρο του 2027 αποτελεί οριστικό ορόσημο για το «στοπ» στις εισαγωγές από τη Μόσχα.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, ένα από τα ζητήματα που ανακύπτουν αφορά τη Σερβία, η οποία, καθώς δεν αποτελεί μέλος της ΕΕ, δεν δεσμεύεται από την ευρωπαϊκή απαγόρευση. Ενδεικτική είναι η πρόσφατη τοποθέτηση του πρώην Προέδρου της Σερβικής Δημοκρατίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος μετά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Βλαντίμιρ Πούτιν εξέφρασε την πεποίθηση ότι θα ανανεωθεί η υφιστάμενη συμφωνία προμήθειας ρωσικού αερίου. Πρόκειται για συμφωνία η οποία έχει ήδη παραταθεί επανειλημμένα, καθώς οι δύο χώρες δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε νέο μακροχρόνιο συμβόλαιο.
Το «αγκάθι» του ρωσικού αερίου μέσω Τουρκίας
Τα ίδια στελέχη σημειώνουν στο powergame.gr πως η συνέχιση της τροφοδοσίας της Σερβίας από την Gazprom δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις ελέγχου των ποσοτήτων που διακινούνται μέσω του TurkStream. Κι αυτό γιατί θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι ο αγωγός μεταφέρει ρωσικό αέριο που προορίζεται αποκλειστικά για τη σερβική αγορά. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις υφιστάμενες ροές προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες εξακολουθούν να προμηθεύονται ρωσικό καύσιμο μέσω της συγκεκριμένης όδευσης.
Για την αποτροπή τέτοιων φαινομένων, ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός περιλαμβάνει ειδικές προβλέψεις ιχνηλασιμότητας, προβλέποντας ότι ποσότητες που εισέρχονται μέσω συγκεκριμένων διασυνδέσεων με τη Ρωσία, ή μέσω αγωγών όπως ο TurkStream, θεωρείται a priori ότι είναι ρωσικής προέλευσης, εκτός κι αν προσκομιστούν σαφή αποδεικτικά στοιχεία για το αντίθετο.
Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας θα προϋπέθετε την παροχή από την Άγκυρα real time στοιχείων για τις ροές καυσίμου σε όλες τις πύλες εισόδου-εξόδου, κάτι που η ίδια απορρίπτει τουλάχιστον προσώρας. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ανησυχία για το λεγόμενο «Turkish blend», δηλαδή την πιθανότητα εισαγωγής ποσοτήτων μέσω Τουρκίας, στις οποίες θα έχει αναμειχθεί ρωσικό αέριο χωρίς να πιστοποιείται η πραγματική προέλευσή του.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο, καθώς η Βουλγαρία θεωρεί αναγκαία τη συμπληρωματική αξιοποίηση και τουρκικών υποδομών LNG για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της περιοχής. Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του Βούλγαρου πρωθυπουργού, Ρούμεν Ράντεφ, στις 16 Σεπτεμβρίου, κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Τσέχο ομόλογό του, Αντρέι Μπάμπις. Ο Ράντεφ επισήμανε ότι η Βουλγαρία διαθέτει, βάσει συμφωνιών, πρόσβαση στα δύο ελληνικά και σε πέντε τουρκικά τερματικά LNG, υπογραμμίζοντας ότι οι δεσμευμένες δυναμικότητες επιτρέπουν στη χώρα του να συνδράμει στον εφοδιασμό των εταίρων της στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
