Οι κεντρικές τράπεζες των μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών ξαναγράφουν το εγχειρίδιο της νομισματικής πολιτικής και εγκαταλείπουν σταδιακά το μοντέλο της εκ των προτέρων καθοδήγησης (forward guidance) των αγορών. Η νέα συζήτηση που άνοιξε στο φόρουμ των κεντρικών τραπεζιτών στη Σίντρα της Πορτογαλίας σηματοδοτεί στροφή σε πιο ευέλικτη νομισματική πολιτική, με έμφαση στα δεδομένα και λιγότερες δεσμεύσεις.
Οι κορυφαίοι κεντρικοί τραπεζίτες των πιο ισχυρών οικονομικά χωρών της Δύσης εμφανίζονται ολοένα και πιο πρόθυμοι να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο ασκείται και κυρίως επικοινωνείται η νομισματική πολιτική, σηματοδοτώντας μια πιθανή ρήξη με πρακτικές που κυριάρχησαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Αντίθετα, κεντρικές τράπεζες όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η Τράπεζα της Αγγλίας και η Τράπεζα του Καναδά συγκλίνουν πλέον στην άποψη ότι η υπερβολικά αναλυτική καθοδήγηση προς τις αγορές σχετικά με τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων ενδέχεται να δημιουργεί περισσότερους περιορισμούς παρά οφέλη.
Στη Σίντρα της Πορτογαλίας οι επικεφαλής των μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών του δυτικού κόσμου παρουσίασαν αξιοσημείωτη σύγκλιση απόψεων για την ανάγκη επανεξέτασης του λεγόμενου «forward guidance» και υιοθέτηση του «framework guidance», την καθοδήγηση πλαισίου, αναφέρουν αναλυτές στο Axios. Αντί να προαναγγέλλει την πορεία των επιτοκίων, θα εξηγεί πλέον το πλαίσιο λήψης αποφάσεων, βάσει τριών κριτηρίων: των προοπτικών του πληθωρισμού, της δυναμικής του υποκείμενου πληθωρισμού και της αποτελεσματικότητας της νομισματικής μετάδοσης.
Το νέο μοντέλο, εξηγούν οι ίδιοι αναλυτές, μεταφέρει μεγαλύτερη ευθύνη στις αγορές, οι οποίες καλούνται να προσαρμόζουν μόνες τους τις χρηματοοικονομικές συνθήκες. Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες συμφωνούν: οι συχνότεροι πληθωριστικοί κραδασμοί απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής.
Κεντρικοί τραπεζίτες και το τέλος του «forward guidance»
Η έννοια του forward guidance — της εκ των προτέρων καθοδήγησης των αγορών για την πιθανή πορεία των επιτοκίων — αποτέλεσε βασικό εργαλείο νομισματικής πολιτικής μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Ωστόσο, πλέον αμφισβητείται από κορυφαίους αξιωματούχους.
Ο επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ παραδέχθηκε ότι η κεντρική τράπεζα εγκλωβίστηκε εν μέρει σε αυτό το πλαίσιο. «Αν έχω μία μετανιώσει, είναι ότι αισθανθήκαμε δεσμευμένοι από τη forward guidance», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη μεγαλύτερης ευελιξίας στη χάραξη πολιτικής.
Αντίστοιχα, ο διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας Άντριου Μπέιλι τόνισε ότι η υπερβολική εξάρτηση από τέτοιες δεσμεύσεις καθιστά δύσκολη την προσαρμογή όταν οι συνθήκες αλλάζουν. «Είναι πολύ πιο εύκολο να εισαγάγεις τη forward guidance παρά να την αφαιρέσεις», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι μπορεί να καταστεί περιοριστική για τη μελλοντική πολιτική.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Τράπεζα του Καναδά, ενισχύοντας την εικόνα μιας άτυπης αλλά σαφούς νέας συναίνεσης.
Κεντρικοί τραπεζίτες και η νέα «φιλοσοφία επικοινωνίας»
Σημαντικό ρόλο στη συζήτηση φαίνεται να διαδραματίζει και η ανάδειξη του Κέβιν Γουόρς στην ηγεσία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve), καθώς αποτελεί εδώ και χρόνια έναν από τους πιο έντονους επικριτές της forward guidance.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να επικεντρώνονται λιγότερο στη διαμόρφωση προσδοκιών και περισσότερο στη λήψη αποφάσεων βάσει δεδομένων. «Είμαστε πρόθυμοι να χαράξουμε μια νέα πορεία», ανέφερε, αφήνοντας να εννοηθεί μια ευρύτερη μετατόπιση στη φιλοσοφία της Fed.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης στη Σίντρα, ο Γουόρς σημείωσε ότι υπάρχει πλέον κοινή βάση με τους Ευρωπαίους ομολόγους του, κάνοντας λόγο για «κοινό έδαφος» μεταξύ των κεντρικών τραπεζών.
Κέβιν Γουόρς πρόεδρος FED © EPA
Αβεβαιότητα για τα επιτόκια και η στάση των αγορών
Παρά τη σύγκλιση απόψεων, η αβεβαιότητα για την πορεία των επιτοκίων παραμένει έντονη. Η ΕΚΤ προχώρησε πρόσφατα σε αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης — την πρώτη από το 2023 — με τις αγορές να προεξοφλούν περαιτέρω κινήσεις, χωρίς ωστόσο σαφή κατεύθυνση.
Ορισμένα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ εμφανίζονται επιφυλακτικά. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας του Βελγίου, Πιερ Βουνς, σημείωσε ότι η ανάγκη για νέα αύξηση επιτοκίων είναι πλέον λιγότερο σαφής, καθώς η αποκλιμάκωση γεωπολιτικών εντάσεων, όπως η προσωρινή ύφεση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, έχει μειώσει ορισμένες πληθωριστικές πιέσεις.
Αντίθετα, ο Ολλανδός αξιωματούχος Όλαφ Σλάιπεν προειδοποίησε ότι οι επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ από τον πόλεμο παραμένουν αβέβαιες, επισημαίνοντας ότι οι αγορές δεν έχουν ακόμη πλήρη εικόνα της εξέλιξης των τιμών.
Από τη μεριά του ο νέος πρόεδρος της Fed Κέβιν Γουόρς δήλωσε ότι οι τιμές των προϊόντων στις ΗΠΑ είναι «υπερβολικά υψηλές», επαναλαμβάνοντας τη δέσμευση της κεντρικής τράπεζας για επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο του 2%, αλλά δεν διευκρίνισε ποια πολιτική θα ακολουθήσει για τα επιτόκια.
Ο Γουόρς προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσδοκία για ανοχή υψηλότερου πληθωρισμού θα διαψευστεί, είτε από νοικοκυριά είτε από επιχειρήσεις και αγορές. Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ εκτινάχθηκε μετά την αύξηση των τιμών ενέργειας λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, φτάνοντας τον Μάιο στο 4,1%, δηλαδή περίπου διπλάσιο από τον στόχο της Fed.
Ο Γουόρς, που διορίστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ, υπογράμμισε την ανεξαρτησία της Fed, ενώ απέφυγε να δώσει ενδείξεις για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων, τονίζοντας ότι η κεντρική τράπεζα παραμένει προσηλωμένη στα οικονομικά δεδομένα.
Κεντρικοί τραπεζίτες, πληθωρισμός και οικονομικά δεδομένα
Τα τελευταία στοιχεία για τον πληθωρισμό στην Ευρώπη ενισχύουν την εικόνα επιβράδυνσης των πιέσεων. Στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία καταγράφηκε μεγαλύτερη του αναμενομένου αποκλιμάκωση, γεγονός που μετριάζει τις προσδοκίες για νέες αυξήσεις επιτοκίων εντός του έτους.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη οδηγήσει τους επενδυτές να αναθεωρήσουν τις εκτιμήσεις τους, με τις αγορές πλέον να μην τιμολογούν πλήρως μια επιπλέον αύξηση μέσα στο έτος.
Η μετατόπιση αυτή υπογραμμίζει τον αυξανόμενο ρόλο των δεδομένων έναντι των προ-ανακοινωμένων πολιτικών δεσμεύσεων, ενισχύοντας τη νέα προσέγγιση των κεντρικών τραπεζών.
Νέο μοντέλο διακυβέρνησης στις κεντρικές τράπεζες
Στο παρασκήνιο, η συζήτηση επεκτείνεται και στη θεσμική λειτουργία των κεντρικών τραπεζών. Ο Κέβιν Γουόρς έχει ήδη δρομολογήσει τη δημιουργία πέντε ειδικών ομάδων εργασίας που θα εξετάσουν ζητήματα όπως η επικοινωνιακή στρατηγική, ο ισολογισμός της Fed, τα μοντέλα πληθωρισμού και η χρήση δεδομένων.
Οι ομάδες αυτές θα περιλαμβάνουν εξωτερικούς ειδικούς και αναμένεται να παρουσιάσουν τα συμπεράσματά τους έως το τέλος του έτους, σε μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της λειτουργίας της Fed.
Παράλληλα, ο πρώην διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας Μέρβιν Κινγκ αναλαμβάνει ρόλο συμπροέδρου σε task force για την επικοινωνία της Fed, προσφέροντας την εμπειρία ενός από τους αρχιτέκτονες της σύγχρονης κεντρικής τραπεζικής.
Από τη διαχείριση προσδοκιών στη διαχείριση αβεβαιότητας
Η ευρύτερη εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι οι κεντρικές τράπεζες εγκαταλείπουν σταδιακά το μοντέλο υπερ-καθοδήγησης των αγορών και επιστρέφουν σε μια πιο ευέλικτη, δεδομενοκεντρική προσέγγιση.
Η μετατόπιση αυτή αντανακλά όχι μόνο τις εμπειρίες της περιόδου μετά την κρίση του 2008, αλλά και τη σημερινή πραγματικότητα έντονων γεωπολιτικών και οικονομικών αβεβαιοτήτων.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες καλούνται πλέον να διαχειριστούν λιγότερο προβλέψιμες οικονομίες, όπου η υπερβολική δέσμευση σε μελλοντικές κινήσεις ενδέχεται να αποδειχθεί περισσότερο βάρος παρά εργαλείο πολιτικής.
