Η Ευρώπη αναζητεί μεγαλύτερη αυτονομία στο Διάστημα και η Ελέν Ιμπί βλέπει μια ιστορική επιχειρηματική ευκαιρία. Με την The Exploration Company (TEC), η πρώην μάνατζερ της Airbus επιχειρεί να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό ανταγωνιστή της SpaceX, παρά το τεράστιο τεχνολογικό και χρηματοδοτικό ρίσκο.
Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών στο Quai d’Orsay έχει συνδεθεί με μία από τις σημαντικότερες στιγμές της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Εκεί, το 1950, παρουσιάστηκε η Διακήρυξη Schuman, που έθεσε τις βάσεις για τη μετέπειτα δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως μεταδίδει το Der Spiegel, τον περασμένο Ιούνιο, όμως, η συζήτηση στο ίδιο επιβλητικό κτίριο είχε στραφεί πολύ ψηλότερα: προς το Διάστημα. Μπροστά σε χρυσά κηροπήγια και ιστορικούς πίνακες, η Ελέν Ιμπί, ντυμένη στα μαύρα, παρουσίαζε το όραμά της για μια Ευρώπη λιγότερο εξαρτημένη από τις ΗΠΑ.
Η 48χρονη Γαλλίδα ίδρυσε πριν από πέντε χρόνια, κοντά στο Μόναχο, την The Exploration Company (TEC). Σήμερα η εταιρεία έχει ήδη συγκεντρώσει παραγγελίες ύψους 2 δισ. ευρώ και αναπτύσσει επαναχρησιμοποιούμενους πυραυλοκινητήρες, τους μεγαλύτερους που έχουν σχεδιαστεί μέχρι σήμερα στην Ευρώπη.
Η φιλοδοξία της δεν είναι μικρή. Θέλει να δημιουργήσει «έναν παγκόσμιο πρωταθλητή με ευρωπαϊκές ρίζες» και να τον καταστήσει αντίπαλο της SpaceX του Έλον Μασκ, της εταιρείας που έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχη δύναμη της παγκόσμιας διαστημικής οικονομίας.
Η σύγκριση μοιάζει εκ πρώτης όψεως παράδοξη. Ο Μασκ είναι γνωστός για τις θεατρικές δημόσιες εμφανίσεις και τις προκλητικές πολιτικές παρεμβάσεις του, ενώ η Ιμπί μιλά χαμηλόφωνα, μεθοδικά και σχεδόν πάντα επιστρέφει στα τεχνικά δεδομένα. Ωστόσο, πίσω από αυτήν την ήρεμη παρουσία κρύβεται μια εξαιρετικά επιθετική επιχειρηματική στρατηγική.
Διάστημα: Η ευρωπαϊκή ευκαιρία απέναντι στη SpaceX
Η Ιμπί επιχειρεί να αξιοποιήσει ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η Ευρώπη αισθάνεται ότι απειλείται από τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και ότι δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη τη στήριξη των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Παράλληλα, η ανάγκη για τεχνολογική και στρατηγική αυτονομία έχει ενισχυθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε έναν τομέα τόσο κρίσιμο όσο οι διαστημικές μεταφορές.
Η συγκυρία δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία. Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας, Μπόρις Πιστόριους, έχει εξαγγείλει 35 δισ. ευρώ για εξοπλισμό στο Διάστημα, ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) διαθέτει σήμερα περισσότερους πόρους από ποτέ. Η Ιμπί χαρακτηρίζει τη συγκυρία «μοναδική ευκαιρία».
Στο εργαστήριο της TEC στο Oberpfaffenhofen, έξω από το Μόναχο, βρίσκεται το πιο απτό σύμβολο αυτού του σχεδίου: η κωνική διαστημική κάψουλα Nyx. Έχει ύψος περίπου 4,50 μέτρα και διάμετρο 4 μέτρα. Η Ιμπί, φορώντας προστατευτικό εξοπλισμό, εξηγεί τη θερμική ασπίδα και περισσότερες από 1.000 απαιτήσεις ασφαλείας που πρέπει να πληροί το όχημα.
Η συγκεκριμένη κάψουλα αποτελεί σήμερα περισσότερο μια υπόσχεση, παρά ένα ολοκληρωμένο προϊόν. Εφόσον όμως πετύχει, θα μπορούσε να αλλάξει τη θέση της Ευρώπης στις διαστημικές μεταφορές. Η ESA θα μπορούσε, έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία, να μεταφέρει και πάλι αυτόνομα φορτία στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).
Έλον Μασκ – SpaceX © EPA/ALEXANDER BECHER – 123rf – PowerGame
Η Nyx θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί σε ιδιωτικούς διαστημικούς σταθμούς, όπως εκείνοι που σχεδιάζουν η αμερικανική Vast και η κοινοπραξία Starlab, στην οποία συμμετέχει η Airbus. Μακροπρόθεσμα, πιθανός προορισμός είναι και η Σελήνη.
Ακόμη πιο φιλόδοξο είναι το ενδεχόμενο η Ευρώπη να αποκτήσει στο μέλλον δικό της επανδρωμένο διαστημόπλοιο, ώστε να μεταφέρει αστροναύτες χωρίς να εξαρτάται από αμερικανικά ή ρωσικά οχήματα. Η Ιμπί θεωρεί ότι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να ληφθεί στη σύνοδο κορυφής του Σεπτεμβρίου.
Μέχρι σήμερα, όμως, η Ευρώπη έχει ακολουθήσει διαφορετικό μοντέλο. Οι αστροναύτες της ESA ταξίδευαν με ρωσικές και αμερικανικές κάψουλες, ενώ η Ευρώπη συνέβαλλε μέσω ανταλλαγών και τεχνολογικής συνεργασίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ευρωπαϊκό service module, που χρηματοδοτεί η ESA και κατασκευάζεται στη Βρέμη από την Airbus. Παρέχει πρόωση, ενέργεια, αέρα και νερό και αποτελεί απαραίτητο τμήμα των αμερικανικών αποστολών Artemis προς τη Σελήνη.
Η Ιμπί γνωρίζει αυτό το σύστημα από πρώτο χέρι. Στην Airbus είχε την ευθύνη του service module, πριν αποφασίσει το 2021 να εγκαταλείψει τη μεγάλη εταιρεία και να δημιουργήσει τη δική της επιχείρηση.
Ο υπουργός Άμυνας της Γερμανίας, Μπόρις Πιστόριους © EPA/VALDA KALNINA
Διάστημα: Από την Airbus στο μεγάλο στοίχημα της Ιμπί
Η διαδρομή της δεν είναι αυτή μιας τυπικής επιχειρηματία τεχνολογίας. Σπούδασε εφαρμοσμένα μαθηματικά, οικονομικά και δημόσια διοίκηση στις Sciences Po και ENA, όπου για ένα διάστημα ήταν συμφοιτήτρια με τον Εμανουέλ Μακρόν. Εργάστηκε στο γαλλικό υπουργείο Παιδείας και από το 2013 κατείχε διοικητικές θέσεις στην Airbus και την Ariane Group, στην Τουλούζη και τη Βρέμη.
Η ίδια δηλώνει υπερήφανη που είναι «παιδί της Airbus και της Ariane». Ωστόσο, θεωρεί ότι για να επιτύχει «μετασχηματιστικό αντίκτυπο» ήταν προτιμότερο να ξεκινήσει από την αρχή.
Το επιχειρηματικό εγχείρημα, πάντως, απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και υπομονή. Η διαστημική βιομηχανία χρειάζεται συχνά χρόνια και δισεκατομμύρια ευρώ πριν εμφανίσει εμπορική απόδοση. Παράλληλα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από κυβερνητικές αποφάσεις.
Η προσωπική της αποφασιστικότητα συνδέεται και με την οικογενειακή της ιστορία. Η γιαγιά της, Ανίζ Ποστέλ-Βινέ, ήταν μέλος της γαλλικής Αντίστασης και επέζησε από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Ravensbrück. Η Ιμπί θυμάται ότι η γιαγιά της είχε θυμώσει μόνο μία φορά μαζί της, όταν η εγγονή της είπε πως υπό ανάλογες συνθήκες ίσως να μην είχε το ίδιο θάρρος.
Για την Ιμπί η ιστορία αυτή αποτελεί σήμερα πηγή ευθύνης. Στο ντοκιμαντέρ «Her Race to Space», που πρόκειται να μεταδοθεί στα τέλη Οκτωβρίου από το SWR, περιγράφει τη διαστημική βιομηχανία ως «το μέλλον της ανθρωπότητας». Και υποστηρίζει ότι το μέλλον αυτό μπορεί να οικοδομηθεί είτε μέσα από συγκρούσεις είτε μέσα από «συνεργασία, ανθρωπιά και ό,τι καλύτερο έχουμε ως άνθρωποι».
Η TEC έχει πλέον παρουσία σε έξι ευρωπαϊκές χώρες, με το «κέντρο βαρύτητας» της εταιρείας να βρίσκεται στο Μόναχο. Η Ιμπί επιμένει ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα κοινά διακρατικά έργα, καθώς μόνο έτσι μπορεί να αποκτήσει την κλίμακα που απαιτεί ο ανταγωνισμός.
Ένα από τα βασικά επιχειρήματά της αφορά το κόστος της εξάρτησης από τις ΗΠΑ. Υποστηρίζει ότι η Ευρώπη έχει την επιλογή να επενδύσει στις δικές της δυνατότητες ή να συνεχίσει να διοχετεύει περίπου 500 εκατ. ευρώ ετησίως στις ΗΠΑ για διαστημικές μεταφορές. Η ίδια γνωρίζει ότι ο αριθμός αυτός δεν αποτυπώνει με ακρίβεια ολόκληρη την πραγματικότητα των ανταλλαγών, όμως λειτουργεί ως ισχυρό μήνυμα προς πολιτικούς και επενδυτές.
Η Ελέν Ιμπί της Exploration Company (TEC) μετά την υπογραφή της Σύμβασης Υπηρεσίας Επιστροφής Φορτίου LEO σε συνάντηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) σχετικά με το Μέλλον της Ευρώπης στο Διάστημα στις Βρυξέλλες ©ΑΠΕ
Διάστημα: Από την κάψουλα Nyx στον πύραυλο Yrene
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την TEC είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η εταιρεία αναπτύσσει τον επαναχρησιμοποιούμενο πύραυλο Yrene, ο οποίος σχεδιάζεται να μεταφέρει περίπου διπλάσιο φορτίο από τον ευρωπαϊκό Ariane 6.
Το πρώτο βήμα είναι ο κινητήρας Storm. Τον Ιούνιο, στη Διεθνή Έκθεση Αεροδιαστημικής ILA στο Βερολίνο, η TEC παρουσίασε ένα περίπου τριών μέτρων μαύρο μοντέλο του κινητήρα, κατασκευασμένο με τρισδιάστατη εκτύπωση.
Η παρουσία πολιτικών και αστροναυτών στη σχετική εκδήλωση έδειξε το ενδιαφέρον που έχει αρχίσει να προκαλεί η εταιρεία. Οι Γερμανοί αστροναύτες Ματίας Μάουρερ και Αλεξάντερ Γκερστ βρέθηκαν στο περίπτερο, όπως και η υπουργός Διαστήματος, Ντορότι Μπερ. Η τελευταία χαρακτήρισε τον Storm «ένα νέο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας» και την Ιμπί «λαμπρή επιχειρηματία».
Η διαδρομή, ωστόσο, είναι ακόμη μακρά. Ο κινητήρας δεν αναμένεται να είναι έτοιμος πριν από το 2028, ενώ η ανάπτυξη ολόκληρου του πυραύλου θα απαιτήσει αρκετά ακόμη χρόνια και δισεκατομμύρια ευρώ.
Για την ανάπτυξη της Nyx, η TEC έχει ήδη συγκεντρώσει περίπου 350 εκατ. δολάρια, δηλαδή 300 εκατ. ευρώ, από επιχειρηματικά κεφάλαια. Επιπλέον 25 εκατ. ευρώ προήλθαν από την ESA. Ο Οργανισμός εξετάζει σύντομα τη διάθεση ακόμη 400 εκατ. ευρώ για τις διαστημικές μεταφορές, σημαντικό μέρος των οποίων εκτιμάται ότι θα μπορούσε να κατευθυνθεί στην TEC.
Η Ιμπί υπολογίζει ότι ένα επανδρωμένο διαστημόπλοιο θα μπορούσε να κοστίσει έως 4 δισ. ευρώ μέσα σε δέκα χρόνια, με περίπου τα τρία τέταρτα της χρηματοδότησης να προέρχονται πιθανότατα από το κράτος.
Για τον Storm βρίσκεται ήδη σε προετοιμασία νέος γύρος ιδιωτικής χρηματοδότησης. Η διαδικασία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο και να αποφέρει αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
SpaceX ή Boeing; Το κρίσιμο τεστ για την TEC στο Διάστημα
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η TEC μπορεί πράγματι να υλοποιήσει ταυτόχρονα τρία εξαιρετικά σύνθετα έργα: την κάψουλα φορτίου, το επανδρωμένο διαστημόπλοιο και τον βαρύ πύραυλο.
Ο Καλίντ Χελιουί, εταίρος της ευρωπαϊκής εταιρείας venture capital Plural και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της TEC, στηρίζει την Ιμπί από τα πρώτα βήματα. Έχοντας συναντήσει πολλούς ιδρυτές εταιρειών του Διαστήματος, θεωρεί ότι εκείνη συνδυάζει δύο χαρακτηριστικά που σπάνια συναντώνται: γνώση της παραδοσιακής βιομηχανίας και εξαιρετικά υψηλό ρυθμό ανάπτυξης.
Άλλοι επενδυτές, ωστόσο, εκφράζουν επιφυλάξεις. Θεωρούν ότι η TEC μπορεί να διασκορπίζει υπερβολικά τους πόρους της και ότι η ανάπτυξη ενός πυραυλοκινητήρα πριν αποδειχθεί πλήρως η εμπορική και τεχνική επιτυχία της Nyx αυξάνει σημαντικά το ρίσκο.
Η Ιμπί απορρίπτει την κριτική. Υποστηρίζει ότι η τεχνολογία της κάψουλας έχει ήδη αποδειχθεί κατά 90% και ότι οι εναπομείναντες κίνδυνοι είναι διαχειρίσιμοι. «Δεν έχουμε πολύ χρόνο», επιμένει.
Δορυφόρος ©Magnific
Η ίδια η ιστορία της εταιρείας, πάντως, δείχνει πόσο δύσκολος είναι ο δρόμος, σύμφωνα με το Der Spiegel. Η TEC εγκαταστάθηκε πριν από έναν χρόνο στο πρώην κτίριο της Lilium στο Oberpfaffenhofen. Η κατασκευάστρια ιπτάμενων ταξί είχε επενδύσει συνολικά 1,5 δισ. ευρώ μέσα σε σχεδόν μία δεκαετία, πριν χρεοκοπήσει οριστικά το 2025. Η TEC απέκτησε μαζί με το κτίριο ακόμη και υπολογιστές από την πτωχευτική περιουσία.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Boeing. Η αμερικανική εταιρεία και η NASA έχουν επενδύσει περισσότερα από 6 δισ. δολάρια και πάνω από δέκα χρόνια ανάπτυξης στο Starliner, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει επιτευχθεί αποφασιστική επιτυχία.
Σε δοκιμαστική αποστολή προς τον ISS, που αρχικά είχε προγραμματιστεί να διαρκέσει οκτώ ημέρες, οι αστροναύτες Σούνι Γουίλιαμς και Μπουτς Γουίλμορ αντιμετώπισαν τόσο σοβαρά προβλήματα ώστε τελικά επέστρεψαν στη Γη εννέα μήνες αργότερα, με κάψουλα της SpaceX.
Η Ιμπί επιμένει ότι η TEC πρέπει να συγκρίνεται με τη SpaceX και όχι με την Boeing. Η σύγκριση, όμως, αποκαλύπτει και το τεράστιο χάσμα. Η SpaceX πραγματοποίησε την πρώτη εκτόξευση κάψουλας φορτίου το 2010, το πρώτο επαναχρησιμοποιημένο στάδιο πυραύλου το 2017 και την πρώτη επανδρωμένη πτήση το 2020. Μέχρι σήμερα έχει εκτοξεύσει περίπου 700 πυραύλους.
Η TEC βρίσκεται πολύ νωρίτερα στον ίδιο δρόμο. Η μικρή κάψουλα Bikini δεν κατάφερε να απελευθερωθεί όπως προβλεπόταν στην πρώτη πτήση του Ariane 6 το 2024 και εξακολουθεί να βρίσκεται σε τροχιά. Έναν χρόνο αργότερα, η αποστολή Mission Possible απέδειξε ότι η μικρότερη έκδοση της Nyx μπορούσε να πραγματοποιήσει επανείσοδο στην ατμόσφαιρα, όμως κατέληξε στον ωκεανό μετά την αστοχία του συστήματος αλεξίπτωτων.
Η πλήρους μεγέθους Nyx επρόκειτο αρχικά να πετάξει το 2026. Πλέον η εκτόξευση έχει μετατεθεί για το 2028.
Η Ιμπί αντιμετωπίζει τις δύο δοκιμές ως συνδυασμό επιτυχίας και αποτυχίας. Υποστηρίζει ότι όλα τα βασικά τεχνικά εξαρτήματα έχουν δοκιμαστεί είτε στο Διάστημα είτε σε συνθήκες που προσομοιώνουν το Διάστημα στη Γη. Το επόμενο βήμα είναι η ολοκλήρωση του συστήματος.
Ο Μάρτιν Τάγμααρ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Αεροδιαστημικής Τεχνολογίας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης, θεωρεί ότι η Exploration Company είναι ουσιαστικά η μόνη σοβαρή ευρωπαϊκή εναλλακτική απέναντι στη SpaceX. Αναγνωρίζει ότι απομένουν πολλά να γίνουν, αλλά υπενθυμίζει ότι και ο Μασκ ξεκίνησε από μια ιδέα που έμοιαζε παράλογη και στη συνέχεια άρχισε να την υλοποιεί.
Οι πύραυλοι Starship αποτελούν κομβικό εργαλείο του Μασκ για τον εποικισμό του Άρη © SpaceX/ Καλλιτεχνική απεικόνηση
Η Ιμπί δεν συμμερίζεται το όραμα του Μασκ για το Διάστημα
Η Ιμπί αναγνωρίζει το επίτευγμα της SpaceX ως «εξαιρετικό», αλλά δεν συμμερίζεται το όραμα του Μασκ για την κατάκτηση του Άρη. Ο δικός της στόχος είναι διαφορετικός: ένα ειρηνικό μέλλον στο Διάστημα, στο οποίο η Ευρώπη θα έχει τη δική της θέση, αναφέρουν αναλυτές στο Der Spiegel.
Στην TEC εργάζονται σήμερα 200 άνθρωποι. Ο Βίκτορ Μάιερ, επίσης πρώην στέλεχος της Airbus και επικεφαλής των δραστηριοτήτων της εταιρείας στη Γερμανία, περιγράφει μια ομάδα που κατασκευάζει καλωδιώσεις μήκους έως 7 χιλιομέτρων για τη Nyx και πραγματοποιεί δοκιμές σε θαλάμους θερμικού κενού.
Η Ιμπί δίνει ιδιαίτερη σημασία στην κουλτούρα της εταιρείας. Δεν θέλει ανθρώπους που αναζητούν απλώς χρήματα ή καριέρα, αλλά εργαζομένους «που θέλουν να χτίσουν κάτι». Κάθε εβδομάδα πραγματοποιείται εικονική συνάντηση ολόκληρης της ομάδας, όπου παρουσιάζεται με διαφάνεια η πορεία των έργων, ακόμη και η οικονομική κατάσταση.
Το μοντέλο αυτό φαίνεται μέχρι στιγμής να δημιουργεί αφοσίωση. Η τσάντα του τένις που βρίσκεται στο γραφείο της Ιμπί υπενθυμίζει μια προηγούμενη ζωή: ως νεαρή γυναίκα ήταν μέλος της εθνικής ομάδας της Γαλλίας. Στο τένις, όπως και στο Διάστημα, ο αγώνας δεν κρίνεται μέχρι να έρθει το τελευταίο χτύπημα.
Η ίδια γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα ότι το στοίχημα παραμένει τεράστιο. «Πάντα μπορεί κάτι να πάει στραβά», λέει. «Αλλά παλεύουμε κάθε μέρα για να τα καταφέρουμε».
