Τη δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας που θα επιτρέπει στην Ευρώπη να αντιδρά ταχύτερα και πιο συντονισμένα απέναντι στις απειλές προτείνει σήμερα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνονται οι αμφιβολίες για τη στάση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ για την άμυνα της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Σύμφωνα με προσχέδιο που επικαλείται το Bloomberg, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θα παρουσιάσει την πρόταση για τη συγκρότηση ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας» κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο.
Βασικός στόχος του σχεδίου είναι η δημιουργία ενός πολιτικού και επιχειρησιακού μηχανισμού, μέσω του οποίου τα ευρωπαϊκά κράτη θα συντονίζουν άμεσα την αντίδρασή τους σε κρίσεις, υβριδικές επιθέσεις και περιστατικά που απειλούν την ασφάλεια της Ευρώπης.
«Η Ευρώπη χρειάζεται το δικό της εγχειρίδιο αντιμετώπισης υβριδικών απειλών. Χρειαζόμαστε επειγόντως συναίνεση για τον τρόπο με τον οποίο θα απαντάμε σε συγκεκριμένα περιστατικά», αναμένεται να τονίσει η φον ντερ Λάιεν. Όπως θα υπογραμμίσει, «η ασφάλεια της Ευρώπης είναι αδιαίρετη».
Ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός έκτακτης ανάγκης
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ενός πρωτοκόλλου έκτακτης ανάγκης για ζητήματα ασφαλείας. Όταν το πρωτόκολλο ενεργοποιείται από κράτη-μέλη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα καλούνται να συνεδριάσουν άμεσα ώστε να αξιολογήσουν από κοινού την απειλή και να συντονίσουν την ευρωπαϊκή απάντηση.
Η νέα δομή δεν θα περιορίζεται ωστόσο αποκλειστικά στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός ευρύτερου σχήματος συνεργασίας με χώρες που θεωρούνται στρατηγικοί εταίροι της Ευρώπης, όπως η Ουκρανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και ο Καναδάς.
Η επιλογή των συγκεκριμένων χωρών αντανακλά την προσπάθεια των Βρυξελλών να οικοδομήσουν ένα δίκτυο «ομονοούντων συμμάχων», το οποίο θα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στην τρέχουσα ευρωπαϊκή πολιτική άμυνας. Παράλληλα, δίνει το μήνυμα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί στενότερη συνεργασία με το Λονδίνο στον τομέα της ασφάλειας, παρά την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πρωτοβουλία διαμορφώνεται μέσα σε ένα ριζικά μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την αύξηση των υβριδικών επιθέσεων και της κατασκοπείας, τις κυβερνοεπιθέσεις και τις πιέσεις σε κρίσιμες υποδομές. Την ίδια στιγμή η Κίνα διεκδικεί ολοένα σημαντικότερο ρόλο στο διεθνές σύστημα, ενώ η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει επαναφέρει τα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της αμερικανικής στήριξης προς την Ευρώπη.
Οι ενστάσεις του ΝΑΤΟ και ο κίνδυνος επικάλυψης
Η ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας έχει υποστηριχθεί στο παρελθόν από τη Γαλλία και άλλα κράτη-μέλη που επιδιώκουν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία σε θέματα άμυνας. Υπέρ της δημιουργίας ενός τέτοιου σχήματος έχει ταχθεί και ο Ευρωπαίος επίτροπος Άμυνας, Άντριους Κουμπίλιους.
Ωστόσο, η πρόταση αναμένεται να εγείρει συζητήσεις αναφορικά με τη σχέση του νέου μηχανισμού με το ΝΑΤΟ, το οποίο παραμένει ο βασικός πυλώνας συλλογικής άμυνας στην Ευρώπη. Η Βορειοατλαντική Συμμαχία αντιμετωπίζει διαχρονικά με επιφυλακτικότητα ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες που ενδέχεται να οδηγήσουν σε επικάλυψη δομών, αρμοδιοτήτων και διαδικασιών.
Οι ενστάσεις επικεντρώνονται κυρίως στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ακόμη τις στρατιωτικές δυνατότητες, τις δομές διοίκησης και τις επιχειρησιακές διαδικασίες του ΝΑΤΟ. Η συμμετοχή χωρών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς, οι οποίες αποτελούν σημαντικά μέλη της Ατλαντικής Συμμαχίας, θα μπορούσε επίσης να περιπλέξει τα όρια μεταξύ των δύο σχημάτων.
