Την αδυναμία των ελληνικών οικογενειών να κάνουν πολυημέρες διακοπές στα ελληνικά νησιά, όπως έκανε η προηγούμενη γενιά των Ελλήνων καταγράφει το Bloomberg σε άρθρο με τίτλο του “Οι Έλληνες αποκλείονται λόγω υψηλών τιμών από το καλοκαίρι, παρά την οικονομικά ανάκαμψη”.
Το πρακτορείο σημειώνει ότι η Ελλάδα – που έχασε το 25% του ΑΕΠ της με τη μεγάλη κρίση – πλέον αναπτύσσεται ταχύτερα από πολλούς ευρωπαίους εταίρους της, έχει πλεονασματικό προϋπολογισμό και αναμένεται ως το 2027 να πάψει έτος να είναι η πιο υπερχρεωμένη χώρα της Ευρώπης. Καθώς όμως στην περίοδο 2019 – 2024, ο πληθωρισμός αυξάνονταν στη χώρα με 16% έναντι 12% των πραγματικών μισθών, η Ελλάδα είναι και η χώρα που κατεξοχήν ξεχώριζε πέρσι αρνητικά ως προς το χάσμα ανάμεσα στις επιδόσεις της οικονομίας και την πραγματικότητα που βιώνουν τα νοικοκυριά.
Ολόκληρο το άρθρο του Bloomberg για την Ελλάδα έχει ως εξής:
“Τα καλοκαίρια ήταν κάποτε πολύ διαφορετικά για τη Βέρα Καλογερά. Ως παιδί που μεγάλωνε στην Αθήνα, έφευγε με τους γονείς της από την πόλη για κάποιο νησί. Εκεί συναντούσε και άλλες οικογένειες που έκαναν το ίδιο, με τις ετήσιες διακοπές στο Αιγαίο ή στο Ιόνιο να αποτελεί σχεδόν αυτονόητο κομμάτι της ελληνικής οικογενειακής ζωής.
Σήμερα, μητέρα 35 ετών, η Καλογερά δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά τέτοιες διακοπές. Ακόμη και όταν σχεδιάζει μικρότερα ταξίδια, οι κατεξοχήν ελληνικοί προορισμοί διακοπών είναι εκτός των δυνατοτήτων της. «Η κατάσταση είναι χειρότερη από προηγούμενες χρονιές σε ό,τι αφορά τα τρόφιμα, την ενέργεια, τα ενοίκια», είπε η Καλογερά, εκπαιδευτικός που ζει σε περιοχή των πιο εύπορων βορείων προαστίων της ελληνικής πρωτεύουσας. «Έχουμε πραγματικά περιορίσει όλες μας τις υπόλοιπες δαπάνες».
Η αποκατάσταση της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση της περασμένης δεκαετίας έχει προκαλέσει εγκωμιαστικά σχόλια τόσο από τους εταίρους της Ελλάδας στην ευρωζώνη όσο και από τους επενδυτές. Πίσω όμως από τη νέα εποχή των υγιών δεικτών κρύβεται μια πτώση του βιοτικού επιπέδου, η οποία αποκλείει οικονομικά ακόμη και σχετικά εύπορους Έλληνες από τα οφέλη αυτής της ανάκαμψης.
Το κόστος ζωής πιέζει τους πληθυσμούς σε όλη την Ευρώπη, λόγω της πρόσφατης ανόδου των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων ως συνέπεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Λίγες χώρες, όμως, ξεχωρίζουν όσο η Ελλάδα ως προς το χάσμα ανάμεσα στις επιδόσεις της οικονομίας και την πραγματικότητα που βιώνουν τα νοικοκυριά.
Υψηλός πληθωρισμός χαμηλοί μισθοί
Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα είναι μεταξύ των υψηλότερων της Ευρωζώνης, ενώ ο μέσος ετήσιος μισθός που βρίσκεται στα 18.000 ευρώ (20.850 δολάρια), είναι λιγότερος από το μισό του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μαζί με τη Βουλγαρία, η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ ως προς το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και την αγοραστική δύναμη. Η χώρα έχει επίσης, μετά τη βόρεια γειτονική της χώρα, το μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή οικονομικού αποκλεισμού.
Με τις εκλογές να αναμένονται να γίνουν ως το επόμενο καλοκαίρι και τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι ίσως δεν δώσουν καθαρό αποτέλεσμα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ως κορυφαία προτεραιότητα της κυβέρνησής του την αντιμετώπιση αυτής της αναντιστοιχίας των δεικτών.
Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε φορολογικές περικοπές και πρόσφατα έλαβε αρκετά πακέτα μέτρων για τον περιορισμό των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων. Ωστόσο, μόλις το 7% των ερωτηθέντων σε δημοσκόπηση που μεταδόθηκε από τον τηλεοπτικό σταθμό Alpha στις 16 Ιουνίου δήλωσε ότι η οικονομική του κατάσταση βελτιώθηκε μέσα στο 2025.
Η οικονομική ανάπτυξη, που σήμερα κινείται στο 2% ετησίως, πρέπει να έχει αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των πολιτών, είπε αυτόν τον μήνα ο Κ. Μητσοτάκης. «Η βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών πρέπει να μεταφραστεί σε ακόμη πιο απτό όφελος για όλους», ανέφερε.
Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση λάνσαρε έναν ιστότοπο και μια εφαρμογή με την ονομασία «Πόσο κάνει;», όπου οι πολίτες μπορούν να κάνουν καθημερινά συγκρίσεις τιμών για 8.700 προϊόντα, όπως τρόφιμα και είδη βρεφικής φροντίδας. Αν και τα στοιχεία βρίσκονται ακόμη σε στάδιο επεξεργασίας, ο Μητσοτάκης είπε ότι οι Έλληνες καταναλωτές έχουν πλέον άλλο ένα «όπλο» στη μάχη κατά της ακρίβειας.
Η εφαρμογή δείχνει ωστόσο ότι πολλά προϊόντα είναι ακριβότερα στην Ελλάδα από ό,τι σε πλουσιότερες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ άλλα είναι φθηνότερα. Η χαμηλότερη τιμή για ένα δημοφιλές ανδρικό αποσμητικό roll-on, για παράδειγμα, είναι 2,71 ευρώ στην Ελλάδα, σχεδόν 1 ευρώ ακριβότερα από το ίδιο προϊόν στο Ηνωμένο Βασίλειο, αν και στα ίδια επίπεδα με τη συνήθη τιμή στη Γερμανία. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι ορισμένα τοπικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι, έχουν υψηλότερη τιμή στα ελληνικά σούπερ μάρκετ από ότι στα ευρωπαϊκά.
Το πρόβλημα των ακριβών ακινήτων
Ένας συνδυασμός διαταραχών στις αλυσίδες εφοδιασμού λόγω της πανδημίας και του σοκ από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει τις τιμές παντού. Στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αυτή η πίεση επιτείνεται και από την έλλειψη κατοικιών.
Οι Έλληνες δαπάνησαν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών τους για στέγαση το 2024, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία. Σε σχεδόν ένα τρίτο των νοικοκυριών, το ποσοστό αυτό ξεπέρασε το 40%, πάνω από τρεις φορές τον μέσο όρο της ΕΕ.
Μέρος του προβλήματος είναι ότι υπήρξαν ελάχιστες ή καθόλου κατασκευές και επενδύσεις στην αγορά ακινήτων μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα το 2010, σύμφωνα με τον Νίκο Βέττα, γενικό διευθυντή του ΙΟΒΕ. Αυτό άρχισε να αλλάζει μόνο την τελευταία πενταετία.
«Έχουμε μια υστέρηση στην προσφορά, η οποία γίνεται ακόμη πιο έντονη επειδή η προσφορά δεν έχει προσαρμοστεί στις πληθυσμιακές αλλαγές», είπε ο Βέττας. «Δεν υπάρχει συνολική έλλειψη κατοικιών στη χώρα, αλλά υπάρχει έλλειψη κατοικιών σε ορισμένες περιοχές και με τα κατάλληλα χαρακτηριστικά και μέγεθος».
Στην Αθήνα, η Καλογερά είναι ο τύπος ψηφοφόρου που θα ήθελε να προσελκύσει το κεντροδεξιό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας του Μητσοτάκη. Πρόσφατα γέννησε το πρώτο της παιδί και αποφάσισε με τον σύζυγό της να μετακομίσουν σε μεγαλύτερο σπίτι. Στάθηκαν τυχεροί επειδή μπορούσαν να το αντέξουν οικονομικά, αλλά ο μηνιαίος προϋπολογισμός τους εξακολουθούσε να πιέζεται, είπε.
«Δυσκολευτήκαμε πολύ να βρούμε ένα κανονικό σπίτι κάτω από 1.000 ευρώ», είπε. Αυτό θα ήταν εκτός δυνατοτήτων για πολλούς ανθρώπους. Ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 40% από το 2019, αν και εξακολουθεί να είναι 920 ευρώ τον μήνα.
Η οικονομική κατάρρευση της Ελλάδας στέρησε σχεδόν το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της και ανέτρεψε έναν τρόπο ζωής για ένα έθνος που επί χρόνια ζούσε πέρα από τις δυνατότητές του. Η τακτοποίηση των δημόσιων οικονομικών της χώρας και η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας δεν έγιναν χωρίς θυσίες. Οι πραγματικοί, προσαρμοσμένοι στον πληθωρισμό, μισθοί, παραμένουν σήμερα πολύ χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2009.
Στο 12% η αύξηση των πραγματικών μισθών στο 16% ο πληθωρισμός
Αν και το εισόδημα των νοικοκυριών έχει αυξηθεί χάρη στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην άνοδο των μισθών κατά 12% μεταξύ 2019 και 2024, οι τιμές καταναλωτή έχουν αυξηθεί περισσότερο από 16% την ίδια περίοδο.
«Οι αυξήσεις στις τιμές, μεταξύ άλλων στη στέγαση, στα τρόφιμα και στην ενέργεια, έχουν ασκήσει πίεση σε τμήματα του πληθυσμού, τα οποία δεν βλέπουν πώς αυτή η πίεση θα υποχωρήσει στο ορατό μέλλον», είπε ο Βέττας.
Τούτου λεχθέντος, τα στοιχεία για τις δαπάνες δίνουν μια πιο σύνθετη εικόνα και μπορεί να αντανακλούν ακόμη μία κληρονομιά της ελληνικής κρίσης, την οποία η κυβέρνηση προσπαθεί να αντιμετωπίσει: τη φοροδιαφυγή. Οι Έλληνες δαπανούν περισσότερα από τους πολίτες 6 από τις 27 χώρες της ΕΕ, γεγονός που δηλώνει ότι υπάρχουν χρήματα αλλού. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας είπε ότι η φοροδιαφυγή αντιστοιχεί στο 20%-21% του ΑΕΠ της Ελλάδας, έναντι 15%-17% στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα του πόσο γρήγορα οι επιχειρήσεις αυξάνουν τις τιμές, σύμφωνα με τον δικηγόρο Διονύση Αλευρομάγειρας. Ο 44χρονος διατηρεί το δικό του δικηγορικό γραφείο και επίσης δυσκολεύεται να διατηρήσει τον τρόπο ζωής που είχε, μειώνοντας δαπάνες για πράγματα όπως η ψυχαγωγία και η ένδυση.
«Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικοί έλεγχοι στην αγορά και οι τιμές ανεβαίνουν συνεχώς», είπε ο Αλευρομάγειρας. «Πρέπει να υπάρχουν ελεγκτές στον δρόμο που να κάνουν αυστηρούς ελέγχους στις επιχειρήσεις».
Οι αυξήσεις των τιμών έχουν επιβαρυνθεί περαιτέρω από τον αντίκτυπο ενός ζωτικού ελληνικού κλάδου. Ο τουρισμός αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο του ΑΕΠ και τα έσοδα καταγράφουν σταθερά ρεκόρ. Αυτό έχει ασκήσει πρόσθετες ανοδικές πιέσεις στα ενοίκια και στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, ιδίως στα ελληνικά νησιά.
Για την Καλογερά, αυτό υπογραμμίζει μια ανατροπή στο κοινωνικό συμβόλαιο — πού έλεγε ότι η δική της γενιά θα ζούσε καλύτερα από τους γονείς της και ότι το παιδί της θα ζούσε καλύτερα από την ίδια και τον σύζυγό της – την οποία βιώνουν επίσης πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι.
Το να πάει διακοπές όπως πήγαινε όταν ήταν παιδί είναι μια πολυτέλεια που πλέον δεν συζητείται. Θυμάται ένα καλοκαίρι που πήγε στη Σάμο, στο Αιγαίο, ακριβώς απέναντι από τις τουρκικές ακτές, και μετά επέστρεψε σπίτι, άλλαξε βαλίτσες και έφυγε για τη Ζάκυνθο στο Ιόνιο.
«Θυμάμαι να μένουμε σε ξενοδοχεία που είχαν δύο ή τρεις πισίνες και να κολυμπάμε στη θάλασσα το πρωί και στην πισίνα το απόγευμα», είπε. «Τρώγαμε έξω τρία γεύματα την ημέρα. Τώρα θα επιλέξεις να βγεις έξω μία φορά».
