Ενόψει της πλήρους απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού LNG από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2027, η Ρωσία επιταχύνει τη συγκρότηση ενός «σκιώδους» στόλου δεξαμενόπλοιων. Αγοράζοντας μεταχειρισμένα σκάφη και εντάσσοντας τα πρώτα πλοία LNG εγχώριας παραγωγής, η Μόσχα επιδιώκει να διατηρήσει τις εξαγωγές της ακέραιες. Με αυτόν τον τρόπο, προσπαθεί να παρακάμψει τους νέους δυτικούς περιορισμούς και τα μέτρα της Ευρώπης για τη μείωση των ενεργειακών της εσόδων που χρηματοδοτούν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ναυτιλιακών αναλύσεων Windward, τα οποία αποκαλύπτουν οι Financial Times, τουλάχιστον οκτώ μεταχειρισμένα δεξαμενόπλοια LNG εντάχθηκαν τους τελευταίους έξι μήνες στον ρωσικό στόλο, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των πλοίων σε 25. Ανάμεσά τους βρίσκονται και τα δύο πρώτα LNG carriers που ναυπηγήθηκαν στη Ρωσία, στα ναυπηγεία Zvezda, γεγονός που σηματοδοτεί μια προσπάθεια της χώρας να μειώσει σταδιακά την εξάρτησή της από ξένους κατασκευαστές. Η στρατηγική αυτή θυμίζει τη δημιουργία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» πετρελαιοφόρων, μέσω του οποίου η Ρωσία κατάφερε να διατηρήσει τις εξαγωγές πετρελαίου παρά τους περιορισμούς της Δύσης.
Ωστόσο, στην περίπτωση του LNG, το εγχείρημα είναι σημαντικά πιο περίπλοκο. Τα πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου αποτελούν από τα πιο εξειδικευμένα εμπορικά πλοία παγκοσμίως, με κόστος κατασκευής που φτάνει τα 300 εκατ. δολάρια και τεχνολογία που επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου σε θερμοκρασία περίπου -162 βαθμών Κελσίου.
Η κινητικότητα της Μόσχας συνδέεται άμεσα με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απαγορεύσει από το 2027 όλες τις εισαγωγές ρωσικού LNG. Μέχρι σήμερα, ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να απορροφούν μεγάλο μέρος της παραγωγής του έργου Yamal στη Σιβηρία, όμως το περιθώριο αυτό σταδιακά κλείνει. Παράλληλα, έργα όπως το Arctic LNG 2 της Novatek βρίσκονται ήδη υπό αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις, γεγονός που έχει περιορίσει σημαντικά την πρόσβασή τους στις διεθνείς αγορές και στις υπηρεσίες δυτικών ναυτιλιακών εταιρειών.
Πώς λειτουργεί ο «σκιώδης» στόλος
Τα περισσότερα από τα πλοία που μεταφέρουν πλέον ρωσικό LNG ανήκουν σε εταιρείες-βιτρίνες με έδρα το Ντουμπάι, το Χονγκ Κονγκ ή τη Σιγκαπούρη και ταξιδεύουν υπό σημαίες ευκαιρίας. Όπως συμβαίνει και με τον σκιώδη στόλο πετρελαίου, χρησιμοποιούν πρακτικές που δυσκολεύουν τον εντοπισμό της προέλευσης των φορτίων, όπως η απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού (AIS) και οι μεταφορτώσεις φορτίων από πλοίο σε πλοίο σε διεθνή ύδατα.
Παρότι οι μέθοδοι είναι παρόμοιες, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εφαρμογή τους στο LNG είναι πολύ πιο απαιτητική. Ο παγκόσμιος στόλος τέτοιων πλοίων είναι περιορισμένος, οι τεχνικές προδιαγραφές ιδιαίτερα αυστηρές και οι απαραίτητες υποδομές υπάρχουν κυρίως σε χώρες που εφαρμόζουν τις δυτικές κυρώσεις.
Η πρόκληση της Αρκτικής
Ένα ακόμη εμπόδιο για τη Ρωσία είναι η γεωγραφία των εγκαταστάσεων παραγωγής της, σύμφωνα με τους FT. Τα σημαντικότερα έργα LNG βρίσκονται στην Αρκτική, όπου για μεγάλο μέρος του χρόνου απαιτούνται ειδικά παγοθραυστικά δεξαμενόπλοια με ενισχυμένο κύτος ώστε να μπορούν να κινούνται μέσα στους πάγους.
Σήμερα, η Κίνα αποτελεί ουσιαστικά τον μοναδικό αγοραστή του LNG που παράγεται από το Arctic LNG 2. Τα φορτία μεταφέρονται αρχικά με πλοία κατηγορίας ice-class σε πλωτούς σταθμούς αποθήκευσης και στη συνέχεια μεταφορτώνονται σε συμβατικά LNG carriers με προορισμό κινεζικά λιμάνια.
Η Μόσχα επενδύει στην ανάπτυξη εγχώριας ναυπηγικής ικανότητας, ωστόσο η πλήρης ανεξαρτησία παραμένει δύσκολη. Η γαλλική εταιρεία GTT κατέχει σχεδόν μονοπωλιακή θέση στην κατασκευή των εξειδικευμένων συστημάτων συγκράτησης του υγροποιημένου φυσικού αερίου και έχει διακόψει κάθε συνεργασία με ρωσικά έργα από το 2023, συμμορφούμενη με τις ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Ακόμη και αν η Ρωσία καταφέρει να αναπτύξει δική της τεχνολογία, θα χρειαστεί χρονοβόρες διεθνείς πιστοποιήσεις και εγκρίσεις, γεγονός που σημαίνει ότι πιθανότατα θα συνεχίσει να αναζητά μεταχειρισμένα πλοία στη διεθνή αγορά.
Η δημιουργία ενός «σκιώδους» στόλου LNG δείχνει ότι η Ρωσία προσαρμόζεται σταδιακά στο νέο περιβάλλον κυρώσεων, αναζητώντας εναλλακτικές διαδρομές για να διατηρήσει τις εξαγωγές της. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να κλείσει ένα ακόμη ενεργειακό κανάλι χρηματοδότησης της ρωσικής οικονομίας, γνωρίζοντας όμως ότι κάθε νέο πακέτο περιορισμών συνοδεύεται από νέους μηχανισμούς παράκαμψης.
