Μπορεί ένα δίκτυο αγωγών αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων να αφαιρέσει από το Ιράν ένα από τα ισχυρότερα γεωπολιτικά όπλα του και να καταστήσει τα Στενά του Ορμούζ λιγότερο σημαντικά για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου;
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα που αρχίζει να αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα στην Ουάσιγκτον και στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Μέσης Ανατολής, καθώς ο πόλεμος ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο την εξάρτηση του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος από ένα θαλάσσιο πέρασμα πλάτους λίγων δεκάδων χιλιομέτρων.
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει υποστηρίξει ότι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια το Ορμούζ θα μπορούσε να μετατραπεί ουσιαστικά σε ένα «άχρηστο κομμάτι νερού», καθώς νέοι αγωγοί θα επιτρέψουν στις χώρες του Κόλπου να στέλνουν το πετρέλαιό τους στις διεθνείς αγορές χωρίς να χρειάζεται να περάσουν από τα Στενά.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο περίπλοκη. Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters Breakingviews, τα σχεδιαζόμενα έργα θα μπορούσαν δυνητικά να εκτρέψουν έως και 8 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως από το Ορμούζ. Ακόμη και αυτό, όμως, δεν αρκεί για να αντικαταστήσει πλήρως τον σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο διάδρομο του πλανήτη.
Το project των 15 δισ. δολαρίων
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα φιλόδοξο σχέδιο του Ιράκ για τη δημιουργία νέας εξαγωγικής οδού μέσω της Συρίας προς τη Μεσόγειο.
Το project προβλέπει τη δημιουργία διαδρόμου που θα επιτρέπει στο ιρακινό πετρέλαιο να κατευθύνεται προς τη Συρία και από εκεί στις διεθνείς αγορές, περιορίζοντας την εξάρτηση της Βαγδάτης από τις εξαγωγές μέσω του Περσικού Κόλπου.
Το κόστος μόνο του συγκεκριμένου σχεδίου εκτιμάται σε τουλάχιστον 15 δισ. δολάρια, ενώ πηγές που επικαλείται το Reuters έχουν υπολογίσει ότι η κατασκευή του θα μπορούσε να απαιτήσει περίπου τέσσερα χρόνια. Στις προκαταρκτικές μελέτες συμμετέχει κοινοπραξία στην οποία περιλαμβάνονται η Chevron, η TI Capital και η UCC Holding.
Παράλληλα, το Ιράκ εξετάζει περισσότερες από μία εναλλακτικές διαδρομές. Στα σχέδια περιλαμβάνονται αγωγοί προς τη Συρία αλλά και προς την Τουρκία και το λιμάνι Τσεϊχάν στη Μεσόγειο, ώστε η χώρα να αποκτήσει περισσότερες εξόδους για το πετρέλαιό της.
Οι υπάρχουσες παρακάμψεις
Η ιδέα της παράκαμψης του Ορμούζ δεν είναι καινούργια. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ήδη τον East-West Pipeline, ο οποίος συνδέει τις πετρελαιοπαραγωγές περιοχές στα ανατολικά με το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και έχει δυναμικότητα περίπου 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν επίσης τον αγωγό Habshan-Fujairah, ο οποίος επιτρέπει στο πετρέλαιο να καταλήγει στο λιμάνι Fujairah, έξω από τα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, ακόμη και οι δύο αυτές υποδομές μαζί δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις ποσότητες που υπό φυσιολογικές συνθήκες περνούν από το Ορμούζ. Περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως διέρχονται κανονικά από την περιοχή, σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς.
Και υπάρχει ακόμη ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα, το LNG.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ, κυρίως λόγω των τεράστιων εξαγωγών του Κατάρ. Σε αντίθεση με το αργό πετρέλαιο, δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχο δίκτυο αγωγών που να μπορεί να μεταφέρει γρήγορα αυτές τις ποσότητες LNG σε άλλους εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς. Η κρίση έχει ήδη αφαιρέσει περίπου 36 εκατ. τόνους LNG από τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με τη Shell.
Το χτύπημα που αποκάλυψε την αδυναμία
Το μεγαλύτερο επιχείρημα εναντίον της ιδέας ότι οι αγωγοί μπορούν να λύσουν οριστικά το πρόβλημα του Ορμούζ ήρθε, όμως, από την ίδια τη Σαουδική Αραβία.
Ο East-West Pipeline, η σημαντικότερη υφιστάμενη παράκαμψη των Στενών, τέθηκε εκτός λειτουργίας μετά τις επιθέσεις με drones.
Μέσω του αγωγού μεταφέρονταν το τελευταίο διάστημα περίπου 2,6 έως 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως προς το Yanbu. Η διακοπή έδειξε ότι η μεταφορά του ενεργειακού εμπορίου από τη θάλασσα στην ξηρά δεν εξαφανίζει απαραίτητα το γεωπολιτικό ρίσκο. Απλώς το μεταφέρει σε διαφορετική υποδομή.
Ένας αγωγός εκατοντάδων ή χιλιάδων χιλιομέτρων που διασχίζει τη Μέση Ανατολή μπορεί να παρακάμπτει ένα επικίνδυνο θαλάσσιο chokepoint, αλλά παραμένει εκτεθειμένος σε drones, πυραύλους, σαμποτάζ και πολιτικές αναταράξεις.
Τι σημαίνει για τη ναυτιλία
Για τη διεθνή και ιδιαίτερα για την ελληνική ναυτιλία, η συζήτηση έχει ακόμη μία διάσταση.
Μια πραγματική μείωση της εξάρτησης από το Ορμούζ θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να αλλάξει τις διαδρομές των δεξαμενόπλοιων και να μετακινήσει σημαντικό μέρος των φορτίων σε νέα σημεία φόρτωσης, όπως η Ερυθρά Θάλασσα και η Ανατολική Μεσόγειος.
Αυτό θα άλλαζε τα tonne-miles, τη διαθεσιμότητα των πλοίων ανά περιοχή και τελικά τη διαμόρφωση των ναύλων – παράγοντες ιδιαίτερα σημαντικούς για τον ελληνόκτητο στόλο, ο οποίος έχει πολύ μεγάλη έκθεση στα δεξαμενόπλοια.
Για την ώρα, πάντως, το Ορμούζ απέχει πολύ από το να καταστεί περιττό. Τα σχεδιαζόμενα projects απαιτούν χρόνια, τεράστια κεφάλαια και, κυρίως, πολιτική σταθερότητα σε μία από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου.
Η ειρωνεία είναι ότι το χτύπημα στον σαουδαραβικό East-West Pipeline ήρθε ακριβώς τη στιγμή που η Ουάσιγκτον υποστήριζε ότι οι αγωγοί μπορούν να λύσουν το πρόβλημα.
Το Ορμούζ μπορεί επομένως να γίνει λιγότερο απαραίτητο. Το να γίνει όμως «άχρηστο» μέσα σε δύο χρόνια, όπως υποστηρίζει ο Μπέσεντ, είναι ένα πολύ πιο δύσκολο στοίχημα.
