Ανάμεσα στην πίεση των αγορών και στην κοινωνική οργή βρίσκεται η Γαλλία, καθώς η προσπάθεια της κυβέρνησης να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα συναντά ισχυρές αντιδράσεις στους δρόμους, την ώρα που οι επενδυτές ανεβάζουν όλο και περισσότερο το κόστος δανεισμού της χώρας.
Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους την περασμένη εβδομάδα διαμαρτυρόμενοι για τις σχεδιαζόμενες περικοπές στον προϋπολογισμό. Την ίδια στιγμή, το ξεπούλημα στα γαλλικά κρατικά ομόλογα έφερε το κόστος δανεισμού κοντά στο 5%, στο υψηλότερο επίπεδο σχεδόν ενός τετάρτου του αιώνα. Η αντίφαση είναι έντονη: εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές και δημόσιοι υπάλληλοι ζητούν περισσότερους πόρους, ενώ οι αγορές τιμωρούν αυτό που θεωρούν δημοσιονομική χαλαρότητα. Η χώρα βρίσκεται έτσι, όπως περιγράφουν οι FT, ανάμεσα στους διαδηλωτές και στους λεγόμενους «bond vigilantes», τους επενδυτές που στοιχηματίζουν εναντίον του χρέους όταν θεωρούν ότι μια κυβέρνηση χάνει τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών της.
Η Γαλλία δανείζεται ακριβότερα από Ελλάδα και Ιταλία
Η ανατροπή στην ευρωπαϊκή αγορά ομολόγων είναι εντυπωσιακή. Η Γαλλία δανείζεται πλέον ακριβότερα από την Ελλάδα και την Ιταλία, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των μεγάλων γαλλικών επιχειρήσεων που έχουν χαμηλότερο κόστος δανεισμού από το ίδιο το γαλλικό Δημόσιο.Από όλες τις χώρες της G7, η Γαλλία έχει δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα από το sell-off των ομολόγων που ακολούθησε την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Πιερ Μοσκοβισί περιγράφει την κατάσταση ως μια «αργή, βαθιά και διαρθρωτική κρίση», τονίζοντας ότι η Γαλλία μπορεί να είναι υπερβολικά μεγάλη για να καταρρεύσει, όχι όμως και υπερβολικά μεγάλη για να τιμωρηθεί από τις αγορές. Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στη Γαλλία. Οι επενδυτές φοβούνται ότι μια πλήρης κρίση χρέους στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης θα μπορούσε να προκαλέσει αναταράξεις σε ολόκληρη τη νομισματική ένωση. Τη Δευτέρα, το ευρώ υποχώρησε σε χαμηλό 17 μηνών έναντι του δολαρίου, καθώς εντάθηκαν οι φόβοι για τις συνέπειες του γαλλικού sell-off.
Χρέος 3,5 τρισ. ευρώ
Το γαλλικό δημόσιο χρέος έχει φθάσει τα 3,5 τρισ. ευρώ, σχεδόν στο 120% του ΑΕΠ, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Παράλληλα, οι πληρωμές τόκων αυξάνονται με μεγάλη ταχύτητα και έχουν μετατραπεί στη μεγαλύτερη μεμονωμένη δαπάνη του κράτους, ξεπερνώντας ακόμη και την εκπαίδευση ή την άμυνα.
Μέσα σε μόλις έναν μήνα, το επιπλέον επιτόκιο που πληρώνει η Γαλλία σε σχέση με τη Γερμανία για δεκαετή δανεισμό αυξήθηκε σχεδόν κατά δύο τρίτα, φθάνοντας περίπου στις 1,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Το sell-off συνεχίστηκε ακόμη και μετά την παρουσίαση του νέου προϋπολογισμού για το 2027, γεγονός που δείχνει ότι οι επενδυτές δεν έχουν ακόμη πειστεί πως η κυβέρνηση μπορεί να βάλει τα δημόσια οικονομικά σε βιώσιμη τροχιά.
Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί παρουσίασε πακέτο 43 δισ. ευρώ σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων για το 2027. Στα μέτρα περιλαμβάνονται περιορισμοί στις αυξήσεις των συντάξεων και μερικό πάγωμα των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων. Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει πιέσει για φιλόδοξες περικοπές, με στόχο να σταλεί μήνυμα αποφασιστικότητας στις αγορές.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι ότι όσο αυξάνεται η ένταση των περικοπών τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος να ανατραπεί η κυβέρνηση μειοψηφίας του Λεκορνί από το κοινοβούλιο.
Μια νέα κυβερνητική κρίση κατά τη διάρκεια της συζήτησης του προϋπολογισμού, η οποία μπορεί να διαρκέσει μέχρι το τέλος του έτους, θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα πωλήσεων στα γαλλικά ομόλογα. Το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται φέτος να αυξηθεί στο 5,4% του ΑΕΠ, αντί να παραμείνει σταθερό, εξαιτίας της οικονομικής επιβράδυνσης και των υψηλότερων επιτοκίων. Ο στόχος της κυβέρνησης είναι να το μειώσει στο 5% το 2027, όμως οι αγορές αμφισβητούν εάν οι προβλεπόμενες περικοπές μπορούν πράγματι να υλοποιηθούν. Επικολλημένο κείμενο
Από «ημιπυρήνας» της Ευρωζώνης στη «νέα περιφέρεια»
Η μεγαλύτερη αλλαγή φαίνεται στην ίδια την αντίληψη των επενδυτών για τη Γαλλία. Για χρόνια το Παρίσι θεωρούνταν μέρος του «ημιπυρήνα» της Ευρωζώνης, με τα γαλλικά ομόλογα να διαπραγματεύονται με μικρή μόνο διαφορά έναντι των γερμανικών. Αντίθετα, Ελλάδα και Ιταλία χαρακτηρίζονταν ως μέρος της «περιφέρειας», λόγω του υψηλότερου κινδύνου χρέους.
Πλέον, η πολιτική παράλυση, η αύξηση του χρέους και οι υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης έχουν αλλάξει αυτή την εικόνα. Το κόστος δανεισμού της Γαλλίας ξεπέρασε εκείνο της Ελλάδας στα τέλη του 2024 και της Ιταλίας το 2025.
Οι επενδυτές έχουν αρχίσει μάλιστα να χαρακτηρίζουν τη Γαλλία «νέα περιφέρεια» της Ευρωζώνης. Επικολλημένο κείμενο
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι επιχειρηματικοί κολοσσοί όπως η LVMH και η Sanofi δανείζονται φθηνότερα από το γαλλικό κράτος. Σύμφωνα με στοιχεία της Goldman Sachs που επικαλούνται οι FT, περισσότερο από το ένα τέταρτο των γαλλικών εταιρειών επενδυτικής βαθμίδας είχαν στα τέλη Σεπτεμβρίου χαμηλότερη απόδοση στα ομόλογά τους από αντίστοιχους γαλλικούς κρατικούς τίτλους. Επικολλημένο κείμενο
Στα 91 δισ. οι τόκοι το 2027
Οι συνέπειες των υψηλότερων επιτοκίων περνούν σταδιακά στον κρατικό προϋπολογισμό. Η γαλλική κυβέρνηση προβλέπει ότι οι πληρωμές τόκων θα ανέλθουν στα 79 δισ. ευρώ φέτος και στα 91 δισ. ευρώ το 2027, ή 2,9% του ΑΕΠ. Οι υπολογισμοί αυτοί, ωστόσο, βασίζονται σε μέση απόδοση του δεκαετούς ομολόγου 4,3% από το 2027 και μετά. Η απόδοση έχει ήδη ξεπεράσει το 4,8%.
Η Morgan Stanley προειδοποιεί ότι η παραμονή των αποδόσεων πάνω από τις κυβερνητικές προβλέψεις δημιουργεί σημαντικό ανοδικό κίνδυνο για τις πληρωμές τόκων τα επόμενα χρόνια. Επικολλημένο κείμενο
Εδώ βρίσκεται και ο φόβος για έναν φαύλο κύκλο: τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, το οποίο διευρύνει το έλλειμμα, οδηγώντας στη συνέχεια τους επενδυτές να απαιτούν ακόμη μεγαλύτερες αποδόσεις.
Το διαρθρωτικό πρόβλημα
Η δημοσιονομική δυσκολία της Γαλλίας δεν είναι καινούργια. Η χώρα δεν έχει ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό της από το 1974, ενώ ακόμη και αν εξαιρεθούν οι τόκοι του χρέους, εμφανίζει έλλειμμα κάθε χρόνο από το 2002. Η δυνατότητα αντιμετώπισης του προβλήματος με αυξήσεις φόρων είναι επίσης περιορισμένη. Η φορολογική επιβάρυνση αντιστοιχεί ήδη στο 44% του ΑΕΠ, έναντι μέσου όρου 34% στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Παράλληλα, σχεδόν το ένα τέταρτο των δημόσιων δαπανών κατευθύνεται στις συντάξεις. Οι Γάλλοι συνταξιοδοτούνται σχετικά νωρίς και λαμβάνουν γενναιόδωρες παροχές σε σύγκριση με άλλα κράτη του ΟΟΣΑ, ενώ οι προσπάθειες αύξησης της ηλικίας συνταξιοδότησης προκαλούν ισχυρές κοινωνικές αντιδράσεις. Επικολλημένο κείμενο
Το ενδεχόμενο παρέμβασης της ΕΚΤ
Η διεύρυνση των spreads έχει προκαλέσει συζήτηση στις αγορές για το κατά πόσο μπορεί τελικά να χρειαστεί παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Το βασικό σενάριο αφορά το Transmission Protection Instrument, το έκτακτο εργαλείο αγοράς ομολόγων που δημιούργησε η ΕΚΤ το 2022 για να αντιμετωπίζει αδικαιολόγητες και άτακτες διακυμάνσεις στις αγορές χρέους.
Το TPI δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ και η ενεργοποίησή του συνοδεύεται από αυστηρές προϋποθέσεις. Η ΕΚΤ έχει ξεκαθαρίσει ότι αφορά χώρες που ακολουθούν «υγιείς και βιώσιμες δημοσιονομικές και μακροοικονομικές πολιτικές».
Γι’ αυτό και αναλυτές εκτιμούν ότι η διεύρυνση των γαλλικών spreads χωρίς σαφή προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης δεν θα ήταν από μόνη της αρκετή για να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός. Επικολλημένο κείμενο Οι περισσότεροι επενδυτές θεωρούν ότι η ΕΚΤ θα ήταν πολύ πιθανότερο να αντιδράσει εάν η γαλλική κρίση άρχιζε να μεταδίδεται και στις υπόλοιπες αγορές κρατικού χρέους της Ευρωζώνης.
«Η Γαλλία δεν είναι η Ελλάδα της κρίσης»
Παρά την πίεση των αγορών, Γάλλοι αξιωματούχοι απορρίπτουν το ενδεχόμενο επανάληψης μιας κρίσης αντίστοιχης με εκείνη που έζησε η Ελλάδα. Ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν, τονίζει ότι η χώρα διαθέτει υψηλή εγχώρια αποταμίευση, αποτελεσματική είσπραξη φόρων και σταθερό τραπεζικό σύστημα, ενώ οι δημοπρασίες κρατικών ομολόγων εξακολουθούν να υπερκαλύπτονται.
«Η Γαλλία δεν είναι η Ελλάδα κατά την κρίση της Ευρωζώνης», σημειώνει, υποστηρίζοντας ότι η ψήφιση ενός προϋπολογισμού που θα περιορίσει τις δαπάνες και το έλλειμμα μπορεί να καθησυχάσει τις αγορές. Το διακύβευμα, ωστόσο, παραμένει μεγάλο: η Γαλλία πρέπει να πείσει τις αγορές ότι μπορεί να σταθεροποιήσει το χρέος της, χωρίς οι απαιτούμενες περικοπές να πυροδοτήσουν πολιτική και κοινωνική κρίση.
