Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συμμετείχε απόψε σε συζήτηση με τον Χίμαντ Τανέτζα, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας General Catalyst, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργάνωσε η Endeavor Greece στην Πνύκα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε την Ελλάδα ως πεδίο δοκιμής, εφαρμογής και παραγωγής νέων τεχνολογιών, προειδοποιώντας παράλληλα ότι η ταχύτητα ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί κινδύνους για την εργασία, την κοινωνική συνοχή, την εκπαίδευση και την ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων.
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε αρχικά τον χώρο όπου γεννήθηκε η δημοκρατία με τη σύγχρονη τεχνολογική μετάβαση. Αναφέρθηκε στην καινοτόμα, για την εποχή της, απόφαση των πολιτών της αρχαίας Αθήνας να αποφασίζουν οι ίδιοι για το μέλλον τους, χωρίς μονάρχη ή άλλη υπέρτατη εξουσία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν πως ακόμη και η δημοκρατία έχει πλεονεκτήματα αλλά και αδυναμίες.
Αναφερόμενος στις εξελίξεις γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, παραδέχθηκε ότι ο ρυθμός των αλλαγών είναι τόσο γρήγορος ώστε είναι δύσκολο ακόμη και για έναν υπεύθυνο χάραξης πολιτικής να τις παρακολουθήσει. Τόνισε ότι η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στην εφαρμογή και την επικαιροποίηση της εθνικής στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη, κάνοντας ειδική αναφορά στη συμβολή του καθηγητή Κωνσταντίνου Δασκαλάκη στην προσπάθεια κατανόησης των δυνατοτήτων που προσφέρει η νέα τεχνολογία στο κράτος.
Όπως είπε η Ελλάδα επιδιώκει συνεργασίες με μεγάλες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε να υλοποιούνται πιλοτικά προγράμματα, να δοκιμάζονται νέες εφαρμογές και να αξιολογείται πώς μπορούν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα του Δημοσίου και την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες. Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στις δυνατότητες αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υγεία και στους ψηφιακούς πράκτορες που μπορούν να αναλάβουν σύνθετες λειτουργίες.
Ως παράδειγμα έφερε μια «ψηφιακή νοσηλεύτρια», η οποία θα μπορούσε να συνομιλεί με ενσυναίσθηση με έναν ασθενή, να τον υποστηρίζει διαρκώς και να είναι διαθέσιμη όλο το εικοσιτετράωρο. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η τεχνολογία πρέπει να ενισχύει και όχι να αντικαθιστά τους νοσηλευτές. Σε μια περίοδο χρόνιας έλλειψης προσωπικού, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να αναλάβει γραφειοκρατικές και επαναλαμβανόμενες εργασίες, επιτρέποντας στους επαγγελματίες υγείας να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στους ασθενείς και στις αποφάσεις που απαιτούν ανθρώπινη κρίση.
Αντίστοιχη λογική, όπως ανέφερε, ακολουθείται και σε πρόγραμμα συνεργασίας με την OpenAI για την εκπαίδευση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς στην προετοιμασία και στον σχεδιασμό των μαθημάτων, μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο και απελευθερώνοντας περισσότερο χρόνο για τη διδασκαλία και την επαφή με τους μαθητές επισήμανε.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι το βασικό πρόβλημα για μια κυβέρνηση δεν είναι η έλλειψη ευκαιριών, αλλά το αντίθετο: οι δυνατότητες είναι περισσότερες από όσες μπορεί να αφομοιώσει και να εφαρμόσει ταυτόχρονα ο κρατικός μηχανισμός. Για τον λόγο αυτό, είπε, απαιτείται επιλογή συγκεκριμένων τομέων στους οποίους η Ελλάδα μπορεί να πρωτοπορήσει και συνεργασία με εταιρείες που επιθυμούν να δοκιμάσουν στη χώρα νέες τεχνολογικές λύσεις.
Στο πλαίσιο αυτό ενέταξε και τη συνεργασία με την ElevenLabs, εταιρεία με σημαντική τεχνογνωσία στις εφαρμογές φωνής. Ξεχώρισε το πρόγραμμα για τη διάσωση παραδοσιακών ελληνικών διαλέκτων που ομιλούνται πλέον από ολοένα και λιγότερους ανθρώπους, σημειώνοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Υπενθύμισε, επίσης, ότι η ελληνική γλώσσα διαθέτει πλέον επίσημη διεθνή ημέρα αναγνωρισμένη από την UNESCO.
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στην ICEYE, παρουσιάζοντας τη συνεργασία ως παράδειγμα της στρατηγικής που επιδιώκει η χώρα. Η ελληνική κυβέρνηση δεν περιορίστηκε, όπως είπε, στον ρόλο του πελάτη δορυφορικών υπηρεσιών. Η εταιρεία δημιούργησε ομάδα στην Ελλάδα, επαναπάτρισε εξειδικευμένο προσωπικό και αποφάσισε να δημιουργήσει μονάδα παραγωγής προηγμένων δορυφόρων SAR. Όπως είπε η μονάδα θα μπορούσε να παράγει έως 150 δορυφόρους τον χρόνο και να απασχολεί περισσότερους από 250 εργαζομένους.
Η Ελλάδα τόνισε, μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως αγορά, αλλά ως βάση έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής για την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια αγορά. Ως βασικά πλεονεκτήματα ανέδειξε το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, τα πανεπιστήμια, τις τεχνικές δεξιότητες που υπάρχουν και εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, το ανταγωνιστικότερο κόστος εργασίας σε σύγκριση με άλλα τεχνολογικά κέντρα και τη μεγάλη ελληνική διασπορά.
Πολλοί Έλληνες του εξωτερικού, όπως είπε, επιθυμούν να επιστρέψουν, εφόσον βρουν μια καλή θέση εργασίας. Η ποιότητα ζωής που προσφέρει η χώρα, σε συνδυασμό με τις επαγγελματικές ευκαιρίες, μπορεί να ενισχύσει τον επαναπατρισμό εξειδικευμένων επιστημόνων και στελεχών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην άμυνα, υποστηρίζοντας ότι η χώρα πρέπει να αλλάξει αντίληψη και να μην περιορίζεται στα μεγάλα πλοία, τα ακριβά αεροσκάφη και τις παραδοσιακές εξοπλιστικές πλατφόρμες. Η σύγχρονη άμυνα, σημείωσε, προϋποθέτει συνεχή καινοτομία και διαρκή αναβάθμιση δυνατοτήτων.
Είπε ότι έχει ζητήσει από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας να διαθέτει ένα μικρό μέρος του προϋπολογισμού του σε περιορισμένες συμβάσεις με νεοφυείς και καινοτόμες επιχειρήσεις. Η απόκτηση ενός πρώτου πελάτη στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θα μπορούσε να λειτουργήσει ως απόδειξη της αξίας μιας τεχνολογίας και ως εφαλτήριο για εξαγωγές, πρόσθεσε.
Έφερε ως παράδειγμα συνεργασία με το MIT, στο πλαίσιο της οποίας Έλληνας καθηγητής επέστρεψε στη χώρα για να εκπαιδεύσει τεχνικά στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων σε θαλάσσια μη επανδρωμένα συστήματα και προηγμένα συστήματα σμήνους. Η επιδίωξη, όπως εξήγησε, είναι να συνδεθεί η ελληνική τεχνογνωσία με ελληνικές επιχειρήσεις και ναυπηγεία, ώστε να παραχθούν συστήματα χρήσιμα για την εθνική άμυνα και δυνητικά εξαγώγιμα.
Παρά τις ευκαιρίες, όπως είπε, εμφανίστηκε ιδιαίτερα προβληματισμένος για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τόνισε ότι όσο πιο σύνθετα γίνονται τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης τόσο λιγότεροι άνθρωποι κατανοούν πλήρως τον τρόπο λειτουργίας και εξέλιξής τους. Επικαλέστηκε τα κείμενα του διευθύνοντος συμβούλου της Anthropic για τη θετική και τη σκοτεινή πλευρά της Τεχνητής Νοημοσύνης και υπογράμμισε ότι ο κίνδυνος ενός ακραίου αρνητικού σεναρίου είναι υπερβολικά μεγάλος για να αγνοηθεί.
Παράλληλα, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διατεθειμένες να επιβραδύνουν την ανάπτυξη των τεχνολογιών ή να θεσπίσουν αυστηρούς περιορισμούς. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας, όπως είπε, αφορά πλέον τη στρατηγική κυριαρχία στην τεχνολογία του μέλλοντος και περιορίζει τις δυνατότητες διεθνούς ρύθμισης.
Τι είπε ο Μητσοτάκης για απασχόληση, παιδιά και εκπαίδευση
Έθεσε επίσης το ζήτημα της συγκέντρωσης πλούτου και ισχύος σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Η τεχνολογική «αφθονία» είπε, δεν μπορεί να σημαίνει τη δημιουργία αδιανόητου πλούτου για λίγους μετόχους, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή κοινωνική αναταραχή. Οι υψηλές χρηματιστηριακές αποτιμήσεις επιτρέπουν στις μεγαλύτερες εταιρείες να εξαγοράζουν σχεδόν οποιαδήποτε μικρότερη επιχείρηση επιθυμούν, καθιστώντας δύσκολο τον περιορισμό της δύναμής τους, σημείωσε.
Συνέδεσε το ζήτημα αυτό με την απασχόληση, διατυπώνοντας ένα σαφές δίλημμα: είτε οι σημερινές αποτιμήσεις αποτελούν μεγάλη χρηματιστηριακή «φούσκα», είτε οι αυξήσεις παραγωγικότητας θα είναι τόσο μεγάλες ώστε θα προκαλέσουν εκτοπισμό εργαζομένων σε κλίμακα που δεν έχει προηγούμενο. Κανένα από τα δύο ενδεχόμενα, ανέφερε, δεν είναι ιδιαίτερα θετικό.
Σημαντικό μέρος της τοποθέτησής του αφιέρωσε στα παιδιά, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στην ψυχική υγεία. Δήλωσε ότι δεν χρειάζεται περισσότερα επιστημονικά στοιχεία για να αντιληφθεί πως η κοινωνία διεξάγει ένα πείραμα με τον εγκέφαλο των παιδιών και των εφήβων. Η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υποστήριξε, προκαλεί περισσότερη βλάβη παρά όφελος.
Ανέφερε ότι η απόφαση της κυβέρνησης είναι τα παιδιά κάτω των 15 ετών να μην έχουν πρόσβαση στις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ένα σαφές νομικό όριο, όπως είπε, θα δώσει και στους γονείς τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν την πίεση των συνομηλίκων, καθώς σήμερα ένας δωδεκάχρονος μπορεί εύκολα να απαντήσει ότι όλοι οι φίλοι του έχουν πρόσβαση.
Ο πρωθυπουργός ζήτησε ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, εκτιμώντας ότι οι μέχρι σήμερα πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν είναι αρκετά φιλόδοξες. Τόνισε ότι χρειάζεται μια κοινή ευρωπαϊκή «ομπρέλα» προστασίας για τα παιδιά και τους εφήβους.
Προειδοποίησε ότι η επόμενη μεγάλη πρόκληση θα αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση. Εκτίμησε ότι οι γραπτές εργασίες θα χάσουν μέρος της αξίας τους και ότι η αξιολόγηση θα επιστρέψει περισσότερο στις εξετάσεις και στις προφορικές δοκιμασίες, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί πλέον να συντάξει ένα κείμενο υψηλού επιπέδου.
Αναρωτήθηκε κατά πόσο τα νέα εργαλεία ενισχύουν την παραγωγικότητα και από ποιο σημείο και μετά οδηγούν στην επανάπαυση. Η προσπάθεια να γράψει κάποιος ένα καλό κείμενο είπε, αποτελεί μέρος της μαθησιακής διαδικασίας. Υπάρχει κίνδυνος τα παιδιά να χάσουν θεμελιώδεις γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες, ιδιαίτερα αν μεγάλο μέρος της αλληλεπίδρασής τους γίνεται αποκλειστικά ψηφιακά.
Αναρωτήθηκε τι σημαίνει για έναν νέο άνθρωπο να έχει έναν ψηφιακό φίλο, σύντροφο ή σύντροφο και κάλεσε την κοινωνία να εξετάσει το θέμα όχι μόνο τεχνολογικά, αλλά φιλοσοφικά και ηθικά. Όπως είπε, τα ζητήματα αυτά δεν ανήκουν στο μέλλον, αλλά βρίσκονται ήδη μπροστά μας.
Σημείωσε επίσης ότι μία από τις καλύτερες δημόσιες επενδύσεις είναι η δημιουργία περισσότερων αθλητικών κέντρων και χώρων όπου τα παιδιά θα μπορούν να ασχολούνται με την άθληση, τις τέχνες, τη μουσική και το θέατρο, ώστε να περιορίζεται η εξάρτησή τους από τις οθόνες.
Το προσωπικό παράδειγμα του Πρωθυπουργού
Κλείνοντας, μοιράστηκε ένα προσωπικό παράδειγμα από τη χρήση ενός ψηφιακού λογογράφου. Όπως είπε, τροφοδότησε ένα σύστημα με προηγούμενες ομιλίες και τοποθετήσεις του, ώστε να δημιουργηθεί ένας «ψηφιακός πρωθυπουργός» που θα μπορούσε να γράφει και να μιλά όπως ο ίδιος. Η εμπειρία, ωστόσο, του προκάλεσε αμηχανία, καθώς ένιωσε ότι άκουγε ένα είδωλό του που τον μιμούνταν χωρίς να είναι πραγματικά ο ίδιος.
Αποφάσισε να εγκαταλείψει τη χρήση του για τις ομιλίες του, παρότι αναγνώρισε ότι θα μπορούσε να τον καταστήσει παραγωγικότερο. Κανένας ψηφιακός λογογράφος, τόνισε, δεν μπορεί να αντιληφθεί πλήρως τις αντιδράσεις ενός ακροατηρίου και να προσαρμοστεί στη ζωντανή ανθρώπινη επικοινωνία.
Ο πρωθυπουργός κλείνοντας έστειλε το μήνυμα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη προσφέρει στην Ελλάδα μεγάλες ευκαιρίες για επενδύσεις, δημόσιες υπηρεσίες, πολιτισμό, εκπαίδευση και άμυνα, αλλά η αξιοποίησή της δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις κοινωνικές, οικονομικές και ηθικές συνέπειές της. Η τεχνολογική πρόοδος, όπως υπογράμμισε, πρέπει να συνοδεύεται από πολιτική ευθύνη, ευρωπαϊκή ρύθμιση και διαρκή προστασία της ανθρώπινης εργασίας, της παιδικής ανάπτυξης και της αυθεντικής ανθρώπινης σχέσης.
Αναλυτικά οι τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού
Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, αναφερόμενος στον χώρο της Πνύκας και την αρχαία Αθήνα, αλλά και στην επιρροή της τεχνητής νοημοσύνης στον ίδιο προσωπικά και τις ευκαιρίες που προσφέρει, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:
Καταρχάς, είναι μεγάλη μου χαρά που βρίσκομαι και πάλι μαζί σας. Θα ήθελα να ξεκινήσω ευχαριστώντας την Κωστάντζα, τον Πάνο και την καταπληκτική ομάδα της Endeavor για την εξαιρετική δουλειά που έχουν κάνει. Θα ήθελα να αναφέρω, ως εισαγωγική παρατήρηση, ότι η Endeavor έχει αποδειχθεί ένας εξαιρετικός συνεργάτης της κυβέρνησης όσον αφορά τη μελέτη και τη διαμόρφωση πολιτικής γύρω από την τεχνολογική καινοτομία και την τεχνητή νοημοσύνη, και κάθε φορά που προσπαθούμε να συνεργαστούμε με το πολύ δυναμικό οικοσύστημα ελληνικών καινοτόμων επιχειρήσεων, το πρώτο σημείο επαφής είναι πάντα η Endeavor. Σας ευχαριστώ, λοιπόν, θερμά για την εξαιρετική δουλειά που έχετε κάνει και ευχαριστώ επίσης όλους όσοι αφιερώνουν χρόνο και πόρους για να υποστηρίξουν την Endeavor.
Φυσικά, αυτός ο χώρος είναι ιδιαίτερα ξεχωριστός. Καταλαβαίνω ότι πρέπει να είναι αρκετά δύσκολο για εσάς να επικεντρωθείτε στη συζήτηση, όταν έχετε αυτή την καταπληκτική θέα πίσω μας. Για όσους δεν το γνωρίζετε, είναι η πρώτη φορά που μπορείτε να δείτε τον Παρθενώνα χωρίς σκαλωσιές μετά από πολλές δεκαετίες. Πρόκειται λοιπόν για μοναδική θέα και μια υπενθύμιση ότι αυτός είναι κυριολεκτικά ο τόπος όπου γεννήθηκε η δημοκρατία.
Και κάθε φορά που επανερχόμαστε στην ιστορία αυτού του τόπου, πάντα με εκπλήσσει πόσο καινοτόμα έννοια ήταν: οι πολίτες μιας πόλης-κράτους αποφάσισαν να λαμβάνουν οι ίδιοι τις αποφάσεις για το μέλλον τους, χωρίς κάποιος δεσπότης, βασιλιάς ή φαραώ να είναι επικεφαλής και να ενεργεί ως ανώτατη αρχή.
Έτσι, επέλεξαν αυτό το μέρος, για την ακρίβεια κάποια στιγμή έγινε η μετακίνηση από την Αγορά σε αυτόν τον λόφο, και εδώ ελήφθησαν πολύ σημαντικές αποφάσεις. Αρκεί να διαβάσετε Θουκυδίδη για να καταλάβετε τι σήμαινε η συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου εδώ, για να ακούσει ομιλητές οι λόγοι των οποίων έχουν χαραχτεί στην ιστορία και στη συνέχεια να συζητά συλλογικά και δημοκρατικά για το μέλλον, λαμβάνοντας άλλοτε σωστές αποφάσεις, και άλλοτε εντελώς λανθασμένες.
Οι αρχαίοι Έλληνες, θα το πω και πάλι, ασχολήθηκαν εντατικά με τις διάφορες πολιτικές δομές, τις μελέτησαν και είχαν πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι και η δημοκρατία έχει τις δικές της αδυναμίες. Έχει πλεονεκτήματα, αλλά έχει και αδυναμίες. Γι’ αυτό πιστεύω ότι αυτές οι αναφορές είναι πάντα αρκετά σχετικές. Αλλά αρκετά με την ιστορία, γιατί θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες. Αυτό το μέρος μας εμπνέει ιδιαίτερα.
Όσον αφορά το τι έχει αλλάξει, σήμερα είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση και, στην πραγματικότητα, είναι πολύ δύσκολο για έναν υπεύθυνο χάραξης πολιτικής να παρακολουθεί στενά τις δραστικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Επομένως, όπως έχουμε πει, είμαστε δεσμευμένοι να εφαρμόσουμε αλλά και να επικαιροποιήσουμε την κύρια στρατηγική μας για την τεχνητή νοημοσύνη, την οποία, όπως γνωρίζετε, καταρτίσαμε πριν από μερικά χρόνια.
Βλέπω τον Κωνσταντίνο Δασκαλάκη στο ακροατήριο. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι σημαίνει η τεχνητή νοημοσύνη για μια κυβέρνηση. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι δυνατότητες και οι ευκαιρίες που έχουμε όσον αφορά τη συνεργασία με μεγάλες εταιρείες που αναπτύσσουν ΤΝ για την υλοποίηση έργων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον και την εκτέλεση πιλοτικών προγραμμάτων, προκειμένου να δούμε πώς μπορούμε να κάνουμε τη διακυβέρνηση πιο αποτελεσματική και να δούμε τι σημαίνει η ενσωμάτωση αυτής της τεχνολογίας στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών.
Είμαι σίγουρος ότι θα συζητήσουμε, κι αυτό με συνάρπασε όταν άκουσα για τη σημερινή συζήτηση, τι σημαίνει η χρήση της AI στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Και με εκπλήσσει η ικανότητα που διαθέτουν οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) και ο βαθμός πολυπλοκότητας που μπορεί κανείς να ενσωματώσει σε αυτούς τους πράκτορες.
Σήμερα συζητούσαμε για το γεγονός ότι θεωρούσαμε -και προφανώς εξακολουθούμε να θεωρούμε- ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ καλή στην εκτέλεση επαναλαμβανόμενων εργασιών. Ωστόσο, συζητούσαμε και για την έννοια μιας «νοσοκόμας τεχνητής νοημοσύνης» που θα μπορεί πραγματικά να μιλά με ενσυναίσθηση και να υποστηρίζει έναν ασθενή, χωρίς ποτέ να κουράζεται, να βαριέται ή να θυμώνει, και η οποία θα είναι διαθέσιμη 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Άρα, διαπιστώνουμε συνεχώς όλο και περισσότερες ευκαιρίες.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι βλέπουμε περισσότερες ευκαιρίες από όσες μπορούμε πραγματικά να αξιοποιήσουμε ως κυβέρνηση. Και, ξέρετε, πρέπει να παρακολουθούμε τις εξελίξεις και να επιλέγουμε τις προτεραιότητές μας όσον αφορά τα έργα που θέλουμε πραγματικά να υλοποιήσουμε, φροντίζοντας να εστιάζουμε στους τομείς όπου μπορούμε πραγματικά να είμαστε πρωτοπόροι σε παγκόσμιο επίπεδο και να προσφέρουμε στους συνεργάτες μας.
Έχουμε συνεργαστεί στενά με την General Catalyst και τους λέμε, «ελάτε εδώ και ας δοκιμάσουμε διάφορα πράγματα. Να δούμε τι λειτουργεί και μετά θα δούμε τι μπορούμε να υλοποιήσουμε». Και μπορούμε επίσης να μιλήσουμε περισσότερο, καθώς προχωρά η συζήτηση, για το τι έχουμε κάνει και τα πιλοτικά προγράμματα που έχουμε υλοποιήσει με άλλες εταιρείες.
Κληθείς να σχολιάσει την προειδοποίηση του Διευθύνοντα Συμβούλου της Google DeepMind Demis Hassabis για τους κινδύνους που εγκυμονεί η Τεχνητή Γενική Νοημοσύνη (AGI), ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε:
Τρέφω τεράστιο σεβασμό για τον Demis, και στις επαφές μου μαζί του διαπίστωνα πάντα ότι έχει πολύ βαθιά γνώση και είναι συνειδητοποιημένος όσον αφορά τις συνέπειες αυτού που δημιουργεί. Δεν μπορώ απαραίτητα να πω το ίδιο για, ξέρετε, άλλους ηγέτες της τεχνολογίας που έχουν εμμονή με την ιδέα να έχουν προβάδισμα μιας εβδομάδας ή ενός μήνα έναντι των ανταγωνιστών τους.
Επομένως, είναι απολύτως σαφές για μένα ότι όσο πιο εξελιγμένα γίνονται αυτά τα μοντέλα, τόσο λιγότεροι άνθρωποι καταλαβαίνουν ακριβώς τι συμβαίνει με αυτά και πώς γίνονται πραγματικά όλο και καλύτερα. Και σίγουρα δεν είμαι ένας από αυτούς. Και, φυσικά, διαβάζοντας τα δύο δοκίμια που έγραψε πρόσφατα ο Διευθύνων Σύμβουλος της Anthropic σχετικά με τη σκοτεινή και τη φωτεινή πλευρά της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μπορεί παρά να ανησυχεί κανείς, επειδή ο κίνδυνος να πάει κάτι στραβά είναι απλώς τεράστιος, είναι πολύ μεγάλος για να τον αγνοήσουμε.
Τούτου λεχθέντος, εάν με ρωτάτε αν έχω την αίσθηση ότι οι ΗΠΑ είναι αυτή τη στιγμή διατεθειμένες να «φρενάρουν» αυτές τις τεχνολογίες και να θεσπίσουν κάποιο είδος ρύθμισης που θα προσπαθήσει να περιορίσει την πιθανότητα να πάει κάτι στραβά, έχω τις αμφιβολίες μου γι’ αυτό, και δεν ξέρω καν πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη κάτι τέτοιο.
Επομένως, δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος ότι αυτό αποτελεί πιθανότητα. Διότι πρέπει επίσης να έχουμε υπόψη ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας σαφής «αγώνας εξοπλισμών» μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας σχετικά με τη στρατηγική κυριαρχία στην τεχνολογία του μέλλοντος. Και είμαι βέβαιος ότι αυτό είναι κάτι που απασχολεί και πολλούς Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Και μετά, φυσικά, υπάρχει αυτό που είπατε. Διότι εν τέλει η αφθονία δεν μπορεί να ισοδυναμεί μόνο με τη δημιουργία τεράστιου, σχεδόν ανατάληπτου πλούτου, για λίγους μετόχους λίγων εταιρειών. Αυτή είναι η συνταγή για μεγάλες κοινωνικές αναταραχές και τελικά, οι εκκλήσεις προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να περιορίσουν αυτή τη δημιουργία πλούτου θα γίνουν όλο και πιο έντονες.
Αυτό συνέβη αν κοιτάξετε την οικονομική ιστορία στα τέλη του 19ου αιώνα· σε κάποιο σημείο το κράτος παρενέβη και διαλύσε εταιρείες λέγοντας: «Είστε απλά πολύ μεγάλες για να σας διαχειριστούμε». Ασφαλώς, τώρα μιλάμε για διαφορετική τάξη μεγέθους.
Ωστόσο, αν η κλίμακα προσελκύει κεφάλαια, αν το «νόμισμα» αυτών των εταιρειών -που είναι η τιμή της μετοχής τους- είναι τόσο ισχυρό ώστε να μπορούν κυριολεκτικά να απορροφήσουν οποιαδήποτε επιχείρηση επιθυμούν με αντάλλαγμα ένα κλάσμα της κεφαλαιοποίησής τους, τότε η συγκέντρωση ισχύος γίνεται τόσο μεγάλη που είναι δύσκολο να συγκρατηθεί.
Αναφέρθηκες στο ζήτημα των νοσηλευτών, το οποίο είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί όταν βλέπω τα πράγματα από τη δική μου οπτική γωνία, έχουμε μια χρόνια έλλειψη νοσηλευτών. Δεν είναι μόνο ένα ελληνικό πρόβλημα, είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Προσπαθούμε να κάνουμε το επάγγελμα πιο ελκυστικό, χωρίς μεγάλη επιτυχία ωστόσο, μολονότι έχουμε αυξήσει τις αποδοχές των νοσηλευτών. Οπότε, αν μπορεί κανείς να προσθέσει τεχνολογία στη δουλειά που κάνουν οι νοσηλευτές, αρκεί αυτό να μην σημαίνει αντικατάσταση της δουλειάς ενός νοσηλευτή, αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα εγχείρημα με θετικό άθροισμα, γιατί μπορώ να κάνω περισσότερα με τον ίδιο αριθμό ανθρώπων.
Μπορώ να μειώσω τον φόρτο εργασίας, ίσως τον γραφειοκρατικό φόρτο εργασίας, των νοσηλευτών και να τους επιτρέψω να κάνουν αυτό στο οποίο ειδικεύονται, δηλαδή να φροντίζουν τους ασθενείς και να λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις που μόνο αυτοί μπορούν να πάρουν.
Σε ό,τι αφορά τους εκπαιδευτικούς, αν μπορώ, για παράδειγμα -και αυτό είναι ακριβώς το έργο που υλοποιούμε με την OpenAI- αν μπορώ να τους απαλλάξω από το φόρτο εργασίας όσον αφορά τον προγραμματισμό των μαθημάτων χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, αυτό σημαίνει ότι θα έχουν περισσότερο χρόνο μέσα στην τάξη.
Αλλά μπορεί να δημιουργηθεί τόσο μεγάλη αξία και αν οι αποτιμήσεις είναι σωστές, αυτό σημαίνει ότι μιλάμε για τεράστια κέρδη αποδοτικότητας. Και τα τεράστια κέρδη αποδοτικότητας θα οδηγήσουν αναπόφευκτα στην αντικατάσταση εργατικού δυναμικού. Και αυτή είναι η επόμενη μεγάλη μάχη, που θα αφορά τη σχέση μεταξύ των κυβερνήσεων και των εταιρειών τεχνολογίας. Η άλλη ανάγνωση είναι ότι μιλάμε για τεράστιες «φούσκες» όσον αφορά τις αποτιμήσεις.
Επομένως, δύο πράγματα μπορούν να συμβούν και συγχωρέστε την ευθύτητα: είτε αυτές οι αποτιμήσεις αποτελούν φούσκα, είτε οι βελτιώσεις στην αποδοτικότητα θα είναι τόσο μεγάλης κλίμακας που θα προκαλέσουν μια μετατόπιση του εργατικού δυναμικού όμοια της οποίας δεν έχουμε ξαναδεί. Και τα δύο σενάρια, λοιπόν, δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκά.
Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε ένα σημείο καμπής. Μιλήσαμε για τα θετικά στοιχεία, αλλά ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής πρέπει επίσης να έχω επίγνωση του γεγονότος ότι βρισκόμαστε επί του παρόντος σε ένα σημείο όπου τα πράγματα θα μπορούσαν να πάρουν αρνητική τροπή πολύ γρήγορα.
Ερωτηθείς για τη συνεργασία της Ελλάδας με μεγάλες εταιρείες, όπως η ElevenLabs, και για τον ρόλο της διασποράς στην ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας, ο Πρωθυπουργός επισήμανε:
Η απάντηση είναι πολύ απλή. Η σύζυγός μου, η οποία είναι η ιδρύτρια της Endeavor Greece, αυτή που σας έπεισε να φέρετε την Endeavor στην Ελλάδα όταν εγώ απέτυχα -για λόγους διαφάνειας, γνωρίζω τη Linda από την εποχή που φοιτούσαμε στο Harvard, οπότε γνωριστήκαμε πολλά χρόνια πριν. Η σύζυγός μου είναι κατά το ήμισυ Πολωνή, οπότε η σύνδεση με την Πολωνία είναι προφανής. Έχω μια πολύ θετική προδιάθεση απέναντι στην Πολωνία.
Η συνεργασία, όμως, με την ElevenLabs είναι απλώς ένα παράδειγμα του είδους των έργων που θέλουμε να υλοποιήσουμε με εταιρείες του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης που επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί μας. Διαθέτουν τεράστια τεχνογνωσία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης όσον αφορά τη φωνή. Με συναρπάζει ιδιαίτερα ένα συγκεκριμένο έργο που υλοποιούμε: προσπαθούμε να διαφυλάξουμε παραδοσιακές διαλέκτους από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίες ομιλούνται από όλο και λιγότερους.
Αυτό είναι απλώς ένα παράδειγμα του πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιοποιήσουμε την τεράστια πολιτιστική μας κληρονομιά, η οποία αποτελεί μεγάλη προτεραιότητα για εμάς, καθώς υπάρχει πλέον ακόμα και επίσημη ημέρα αφιερωμένη στην ελληνική γλώσσα, αναγνωρισμένη από την UNESCO.
Και σκεφτήκαμε ότι αυτό ήταν ένα από εκείνα τα ενδιαφέροντα project όπου μπορούμε να συνεργαστούμε με μία από τις ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και να δημιουργήσουμε κάτι που παρουσιάζει ενδιαφέρον και γι’ αυτούς.
Και φυσικά, επιτρέψτε μου να τονίσω αυτό που είπε προηγουμένως ο Rafal: η συνεργασία με την ICEYE υπήρξε, πιστεύω, πολύ εποικοδομητική, τόσο για την ελληνική κυβέρνηση όσο και για την ICEYE.
Δεν είμαστε απλώς πελάτες των δορυφόρων σας, αλλά δημιουργήσατε μια ομάδα στην Ελλάδα από το μηδέν, φέρατε πίσω ταλέντα από το εξωτερικό, ανθρώπους με υψηλή εξειδίκευση που ανυπομονούν να έρθουν στην Ελλάδα, και αποφασίσατε να ιδρύσετε μια μονάδα παραγωγής που θα κατασκευάζει πολύ εξελιγμένους δορυφόρους SAR στην Ελλάδα -μιλάμε για 150 δορυφόρους ετησίως- και η οποία θα μπορούσε να απασχολήσει πάνω από 250 άτομα.
Αυτό λοιπόν είναι ένα παράδειγμα του τι έχει να προσφέρει η Ελλάδα ως ένα μέρος όπου τέτοιου είδους εταιρείες μπορούν πραγματικά να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους. Μπορούμε να γίνουμε πελάτες των προϊόντων σας -το ίδιο ισχύει και για πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις στον τομέα της άμυνας-, αλλά μπορούμε πραγματικά να αποτελέσουμε έναν τόπο όπου μπορείτε να αναπτύξετε τις δραστηριότητές σας όχι μόνο για την ελληνική αγορά, αλλά και για την ευρωπαϊκή ή την παγκόσμια αγορά.
Και γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή διαθέτουμε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Στην Ελλάδα διαθέτουμε ανθρώπινο δυναμικό που είναι… Αναρωτηθήκατε γιατί να μην πάμε στη Σίλικον Βάλεϊ. Πρώτα απ’ όλα, δεν μπορείτε να βγάλετε βίζα για τη Σίλικον Βάλεϊ αυτές τις μέρες, φαντάζομαι. Αυτό είναι πιθανώς ένα από τα προβλήματα. Αλλά αρκεί να κοιτάξετε τους μισθούς που μπορείτε να πληρώσετε στην Ελλάδα, και μπορείτε ακόμα να προσφέρετε ανταγωνιστικούς μισθούς με βάση τα ελληνικά δεδομένα και να προσελκύσετε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό, και θα είναι πολύ φθηνότερο από ό,τι στο εξωτερικό.
Έχουμε, λοιπόν, μια εκπληκτική «δεξαμενή» ταλέντων στην Ελλάδα. Διαθέτουμε εξαιρετικά πανεπιστήμια. Αυτά τα πανεπιστήμια δεν βρίσκονται απαραίτητα μόνο στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη. Έχουμε, λοιπόν, εξαιρετικές τεχνικές δεξιότητες και εκτός αυτών των πόλεων, καθώς και μια καταπληκτική διασπορά. Αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, και γιατί να μην το κάνουν αν έχουν μια καλή δουλειά; Αυτός ο τόπος προσφέρει μια εκπληκτική ποιότητα ζωής, θαρρώ αυτό δεν χρειάζεται πολλές εξηγήσεις.
Πρόκειται, λοιπόν, για έναν συνδυασμό που θα επέτρεπε σε εταιρείες όπως η ICEYE, όχι μόνο να συνεργάζονται με την Ελληνική Κυβέρνηση, αλλά και να εδραιώσουν μια πραγματική παρουσία εδώ, είτε μιλάμε για κέντρο έρευνας και ανάπτυξης είτε για πραγματική μονάδα παραγωγής.
Χρησιμοποιώ αυτό ως παράδειγμα για το τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε με ξένες εταιρείες και, όπως προανέφερα, όχι μόνο στοχεύοντας την ελληνική αγορά. Ειδικά όταν μιλάμε για την άμυνα, που αποτελεί έναν πολύ ενδιαφέρων τομέα, επειδή αλλάζει ολόκληρη η νοοτροπία μας απέναντι στην άμυνα. Και αυτό αποτελεί πρόκληση, επειδή πρέπει να πείσουμε τους στρατηγούς μας ότι η άμυνα δεν αφορά μόνο μεγάλα πλοία και ακριβά αεροσκάφη και πλατφόρμες, αλλά ότι η άμυνα αφορά τη συνεχή καινοτομία.
Πρόκειται για έναν τρόπο σκέψης που αφορά τον τρόπο με τον οποίο αναβαθμίζεις συνεχώς τις δυνατότητές σου. Όμως, αυτό που έχω πει στο Υπουργείο Άμυνας είναι: «Παρακαλώ, αφιερώστε ένα μικρό μέρος του προϋπολογισμού σας και ας αναθέσουμε μικρές συμβάσεις σε αυτές τις εταιρείες». Αποτελεί ένα ελάχιστο ποσοστό του συνολικού μας προϋπολογισμού. Αλλά αν αυτές οι εταιρείες μπορούν να αποδείξουν τη λειτουργικότητα της ιδέας τους και αποτελούν προμηθευτεί των ελληνικών Ένοπλων Δυνάμεων, τότε μπορούν να δραστηριοποιηθούν και στις αγορές του εξωτερικού, αξιοποιώντας αυτό το πλεονέκτημα. Και κάτι καλό θα προκύψει από αυτό.
Θα σας δώσω απλώς ένα παράδειγμα ενός εκπληκτικού καινοτόμου έργου που πραγματοποιήσαμε με το MIT, στο πλαίσιο του οποίου φέραμε πίσω έναν Έλληνα καθηγητή για να εκπαιδεύσει στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων σε θέματα θαλάσσιων drones και πολύ εξελιγμένων τακτικών σμήνους. Δεν τα καταλαβαίνω απόλυτα όλα αυτά, είναι όμως ένα παράδειγμα του πώς η ελληνική τεχνογνωσία επιστρέφει στην Ελλάδα και στη συνέχεια, όπως ελπίζουμε, να μπορέσουμε να συνεργαστούμε με ελληνικές εταιρείες ή ελληνικά ναυπηγεία, να συνδυάσουμε το υλικό και το λογισμικό και να παράγουμε κάτι που θα είναι χρήσιμο για εμάς, αλλά ενδεχομένως θα μπορεί και να εξαχθεί εκτός Ελλάδας.
Σε ερώτηση για την απόφαση της Ελλάδας να απαγορεύσει από τις αρχές του 2027 την πρόσβαση των ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:
Καταρχάς, είναι ενδιαφέρον, αναφερθήκατε σε ιταλική εταιρεία, ναι, αλλά εισήχθη στον δείκτη NASDAQ, παρά σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο. Ας το έχουμε αυτό κατά νου όσον αφορά τη σημασία αυτού που ονομάζουμε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και τη δυνατότητα να συγκεντρώνουμε και να αντλούμε κεφάλαια στην Ευρώπη. Όπως και την τεράστια σημασία της δημιουργίας του καθεστώτος EU Inc., το οποίο θα επέτρεπε σε μια εταιρεία, για παράδειγμα, να εγγραφεί σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα επιθυμεί και να λειτουργεί απρόσκοπτα στην Ελλάδα. Θα εξακολουθεί να τηρεί την εργατική νομοθεσία και να πληρώνει τους φόρους της στη χώρα όπου δραστηριοποιείται, αλλά θα μπορεί να εγγραφεί οπουδήποτε χωρίς να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ευρώπη.
Ακόμα δεν έχουμε λύσει αυτά τα προβλήματα, και αυτό θα είναι απαραίτητο αν θέλουμε πραγματικά να αξιοποιήσουμε την ενιαία αγορά, κάτι που προς το παρόν δεν κάνουμε. Και είμαι βέβαιος ότι γνωρίζετε τις δυσκολίες που υπάρχουν όταν κάποιος δραστηριοποιείται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, και έχουμε την υποχρέωση να σας διευκολύνουμε τη ζωή αν θέλουμε να πείσουμε εταιρείες όπως η ICEYE να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Eπιστρέφοντας στο θέμα των των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, κοιτάξτε, όταν συζητάμε γι’ αυτό το ζήτημα, δεν χρειάζεται να ανατρέξω σε περισσότερα επιστημονικά στοιχεία για να καταλάβω ότι διεξάγουμε ένα πείραμα με τον εγκέφαλο και την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων μας. Διαθέτουμε ήδη αρκετά στοιχεία που δείχνουν ότι το να περνάμε υπερβολικά πολύ χρόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι περισσότερο επιζήμιο παρά ωφέλιμο. Εάν πάρουμε αυτό σαν βάση, και κάθε φορά που μιλάμε με γονείς, αυτοί μας προτρέπουν με μεγάλη αγωνία να κάνουμε κάτι για να απομακρύνουμε τα παιδιά από τα κινητά τους και ιδιαίτερα από αυτό το εθιστικό scrolling, τότε ποια είναι η δική μας ευθύνη;
Οφείλουμε απλώς να ελπίζουμε ότι οι εταιρείες τεχνολογίας θα αυτορυθμιστούν ή κάνουμε κάτι πιο δραστικό, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι τα παιδιά -στην περίπτωσή μας θα νομοθετήσουμε για τα παιδιά κάτω των 15 ετών- δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων, τελεία και παύλα.
Διότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορείτε πραγματικά να στείλετε το μήνυμα και στους γονείς, ώστε να μπορούν να πάνε στα παιδιά τους και να τους πουν: «Αυτό είναι παράνομο». Διότι αυτή τη στιγμή η πίεση από τους συνομηλίκους είναι απλά απίστευτη. Ακόμα κι αν προσπαθήσετε, ως γονέας ενός 12χρονου, να πείτε στα παιδιά σας: «θα ενεργοποιήσω ό,τι γονικούς ελέγχους μπορώ», και αυτά τα εργαλεία υπάρχουν ήδη, το παιδί σας απλώς θα γυρίσει και θα πει: «Μα όλα τα άλλα παιδιά το έχουν, οπότε γιατί εγώ δεν μπορώ;». Και αυτό δεν είναι παρά μια μάχη που είναι καταδικασμένη σε ήττα. Όποιος έχει παιδιά στην εφηβεία ξέρει τι εννοώ.
Ως εκ τούτου έχω παροτρύνει και την Ευρωπαϊκή Ένωση να θεσπίσει ένα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο που θα μας επιτρέψει να εφαρμόσουμε αυτές τις αποφάσεις. Δεν έχουν φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο. Αυτό που ανακοίνωσε η Ursula von der Leyen είναι, πιστεύω, μερικά βήματα πίσω από αυτό που προσδοκούσα, έχοντας μεγαλύτερη φιλοδοξία, επειδή έχουμε επίσης τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, ο οποίος αποτελεί τον γενικό κανονισμό μας όσον αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι μπορούμε να είμαστε ευθυγραμμισμένοι με αυτόν.
Επομένως, θα συνεχίσω να ασκώ πίεση, όχι μόνο εγχώρια -η απόφαση στην Ελλάδα έχει ήδη ληφθεί- αλλά και στους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο για την προστασία των παιδιών και των εφήβων μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Και, φυσικά, η επόμενη μεγάλη πρόκληση θα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Τι σημαίνει η ΤΝ για την εκπαίδευση; Ήδη συζητάμε αυτά τα ζητήματα με τους εκπαιδευτικούς και είμαι βέβαιος ότι απασχολούν εξίσου τα σχολεία και τα πανεπιστήμια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Νομίζω ότι είναι σχεδόν αναπόφευκτο πως ο τρόπος αξιολόγησης θα αλλάξει. Πιθανότατα θα απομακρυνθούμε από τις γραπτές εργασίες και θα επιστρέψουμε στις εξετάσεις, ή στις προφορικές εξετάσεις, επειδή η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον τη δυνατότητα να συντάσσει οποιαδήποτε εργασία καλύτερα από εμάς.
Αλλά, τελικά, μήπως προσφέρουμε στα παιδιά μας πάρα πολλά εργαλεία, με αποτέλεσμα να γίνονται μαλθακά; Τι σημαίνει να καταβάλλεις προσπάθεια για να γράψεις μια καλή εργασία; Όλοι έχουμε περάσει από αυτό. Σπουδάσαμε μαζί στο Χάρβαρντ και ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι.
Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι στην πραγματικότητα να γράψει κανείς κάτι καταβάλλοντας την απαραίτητη προσπάθεια. Υπάρχει, λοιπόν, μια λεπτή γραμμή μεταξύ παραγωγικότητας και εφησυχασμού. Και όταν μιλάμε για τα παιδιά και τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται ο εγκέφαλός τους, νομίζω ότι υπάρχει πραγματικά κίνδυνος να στερήσουμε από τα παιδιά μας βασικές δεξιότητες που χρειάζονται καθώς μεγαλώνουν, συμπεριλαμβανομένων πολλών κοινωνικών δεξιοτήτων τις οποίες απλά δεν μπορούν να αποκτήσουν αν αλληλεπιδρούν μόνο ψηφιακά.
Και τι σημαίνει, εν τέλει, να έχεις έναν ψηφιακό σύντροφο; Το έχουμε σκεφτεί πραγματικά αυτό; Το έχουμε σκεφτεί φιλοσοφικά; Τι θα σκεφτόταν ο Πλάτωνας ή ο Αριστοτέλης γι’ αυτό; Θα ήθελα να μας ενθαρρύνω όλους να συλλογιστούμε πραγματικά αυτά τα ζητήματα από φιλοσοφική ή ηθική οπτική γωνία, γιατί δεν πρόκειται για κάτι που θα βρούμε μπροστά μας στο μέλλον, είναι ήδη εδώ.
Και, βεβαίως, αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να ενθαρρύνω τα παιδιά, πιστεύω ότι η καλύτερη δημόσια επένδυση που μπορούμε να κάνουμε είναι να χτίσουμε περισσότερα αθλητικά κέντρα για τα παιδιά μας, να κινητοποιηθούν, να ασκηθούν, να ασχοληθούν με τις τέχνες, τη μουσική και το θέατρο. Όμως, είναι σαφές ότι συμβαίνει κάτι που ενδεχομένως θα μπορούσε να είναι πολύ επιζήμιο.
Και στην πραγματικότητα απλώς μιλάμε για την κορυφή του παγόβουνου όταν εστιάζουμε μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γιατί η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη εδώ και πρόκειται να αναδιαμορφώσει πλήρως τις ανθρώπινες σχέσεις. Διότι ακόμα και όταν μιλάμε, ξέρετε, για έναν «ψηφιακό νοσηλευτή», και καταλαβαίνω το νόημα, για παράδειγμα όταν κάποιος ηλικιωμένος νιώθει μοναξιά και χρειάζεται να μιλήσει σε κάποιον. Αλλά τι σημαίνει αυτό πραγματικά για τη φύση της ίδιας της ανθρωπότητας;
Συγχωρέστε με αν γίνομαι λίγο πιο φιλοσοφικός, αλλά θα μοιραστώ μαζί σας μια προσωπική εμπειρία. Σκέφτηκα κάποια στιγμή: «Δίνω τόσες πολλές ομιλίες. Μήπως θα έπρεπε να αποκτήσω έναν ψηφιακό λογογράφο;» Είναι πολύ εύκολο. Απλά φορτώνεις όλες τις ομιλίες μου, ό,τι έχω πει, σε έναν εξελιγμένο βοηθό, και ορίστε, έχεις τον «ψηφιακό Πρωθυπουργό» σου που μπορεί να μιλάει σαν εμένα, που μπορεί να γράφει σαν εμένα, θα μπορούσε ακόμη και να συζητήσει μαζί μου. Φανταστείτε λοιπόν τι θα σήμαινε να έχω πραγματικά μια αντιπαράθεση με τον ψηφιακό μου δίδυμο.
Έκανα μια ομιλία χρησιμοποιώντας τον ψηφιακό μου βοηθό και ένιωσα πραγματικά άβολα. Θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής, ένιωσα πραγματικά άβολα. Ένιωσα σαν να υπήρχε μια κατοπτρική εικόνα μου που μπορούσε να μιλάει όπως εγώ, αλλά δεν ήμουν εγώ.
Έτσι, τελικά είπα: «Όχι, θα συνεχίσω να γράφω μόνος μου τις ομιλίες μου, ας το αφήσουμε». Ένας τέτοιος ψηφιακός λογογράφος θα μπορούσε πράγματι να με κάνει πιο παραγωγικό, θα εξοικονομούσα χρόνο. Όμως κανένας ψηφιακός λογογράφος δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει αυτό που κάνουμε εδώ, να αλληλεπιδρά με το κοινό και να αντιλαμβάνεται τις αντιδράσεις του. Υπάρχουν, λοιπόν, όρια και σε αυτό που μπορεί να κάνει.
Παρ’ όλα αυτά, θέλω να παροτρύνω όλους μας να σκεφτούμε τη φιλοσοφική διάσταση αυτών των ζητημάτων, ειδικά όσον αφορά τις σχέσεις που έχουν τα παιδιά μας με τον ψηφιακό κόσμο και με τους νέους ψηφιακούς φίλους τους.
Απαντώντας σε μερικές σύντομες ερωτήσεις, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:
Linda Rottenberg: Τα επόμενα δέκα χρόνια με μία λέξη: αισιόδοξος ή ανήσυχος;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ανήσυχος, αν πρέπει να επιλέξω μεταξύ των δύο.
Linda Rottenberg: Μια αγάπη για την τεχνολογία που δεν έχει καμία σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ίσως έχει να κάνει με την τεχνητή νοημοσύνη. Η σύντηξη.
Linda Rottenberg: Ενδιαφέρον.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορούσε να λύσει το πρόβλημα της σύντηξης, τότε η σύντηξη θα έλυνε το πρόβλημα της τεχνητής νοημοσύνης.
Linda Rottenberg: Ένα βιβλίο, αρχαίο ή σύγχρονο, που θα έπρεπε να διαβάσει κάθε ιδρυτής και κάθε πολιτικός;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Τι άλλο; Την «Ιστορία» του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Linda Rottenberg: Η πιο υπερεκτιμημένη ιδέα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης αυτή τη στιγμή, η πιο υπερεκτιμημένη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν γνωρίζω
Linda Rottenberg: Τελευταίο. Η Αθήνα με μια λέξη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Αυτό το μέρος
Στην καταληκτική του τοποθέτηση, απαντώντας σε ερώτηση για την πορεία της ιστορίας μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:
Είναι πράγματι ενδιαφέρον, όταν προσπαθώ να κατανοήσω τη δυσαρέσκεια μιας γενιάς νέων που ίσως αποφοιτούν σήμερα από το πανεπιστήμιο, αρκεί να κοιτάξει κανείς τον κόσμο και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν: τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, την τεχνητή νοημοσύνη που καθιστά αδύνατο να προβλέψουν τι είδους καριέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν, την κλιματική αλλαγή που είναι ήδη παρούσα, καθώς και όλη αυτή την έννοια του τι σημαίνει να ζει κανείς τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό κόσμο.
Και το συγκρίνω με το πόσο αισιόδοξοι ήμασταν όταν αποφοιτήσαμε εμείς. Και οι δύο αποφοιτήσαμε το 1990, θυμάμαι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Εκείνη την εποχή αισθανόμασταν ότι οι ευκαιρίες ήταν ατελείωτες. Ήταν μια εποχή που, όπως ξέρετε, ο Fukuyama έγραψε το «Το Τέλος της Ιστορίας», ότι δηλαδή οι φιλελεύθερες δημοκρατίες και οι ελεύθερες αγορές αποτελούν το τελικό στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης και ότι όλοι θα οργανώσουν τις κοινωνίες τους με τον ίδιο τρόπο. Αλλά νομίζω ότι παραλείψαμε να μελετήσουμε την ιστορία του καπιταλισμού και ότι ο καπιταλισμός συνδέεται εκ φύσεως με υπερβολές, με διορθώσεις, με κοινωνική δυσαρέσκεια, με ανθρώπους που μένουν πίσω.
Επιπρόσθετα, παραλείψαμε να λάβουμε υπόψη σημαντικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, τα οποία είναι πιο σημαντικά από το απλό κέρδος ή την οικονομική ευημερία. Εννοώ, όλη αυτή την έννοια της αξιοπρέπειας στην εργασία, της ταυτότητας και της αίσθησης του «ανήκειν». Αυτά είναι βαθιά ριζωμένα στο DNA μας. Έτσι εξελιχθήκαμε ως είδος. Και αυτά τα ζητήματα αποκτούν και πάλι μεγάλη σημασία. Πιστεύω λοιπόν ότι για εμάς, σήμερα, η πρόκληση είναι πώς να βρούμε την ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο άκρων.
Έχουμε αποδείξει στην Ελλάδα ότι μπορείς να έχεις μία μετριοπαθή, κεντρώα κυβέρνηση που πιστεύει στην ελεύθερη αγορά αλλά και στη δύναμη του κράτους να ρυθμίζει τις αγορές, η οποία αναγνωρίζει την ανάγκη για δημοσιονομική υπευθυνότητα αλλά απαιτεί το κράτος να είναι αποτελεσματικότερο στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών, και στο τέλος της ημέρας κατανοεί ότι η βαθιά ανισότητα είναι καταστροφική για την κοινωνική συνοχή. Όταν κοιτώ τις πολιτικές μας, έχουμε αυξήσει τον κατώτατο μισθό κατά 41%, ποσοστό που ξεπερνά κατά πολύ τον πληθωρισμό.
Κατανοούμε λοιπόν ότι σε μια κοινωνία που λειτουργεί σωστά, φυσικά θα υπάρχουν άνθρωποι που θα τα πάνε καλύτερα, θα δημιουργούν πλούτο και θα οδηγούν την πρόοδο. Όμως, επιστρέφοντας τελικά στο σημείο απ’ όπου ξεκινήσαμε, τα άκρα στη δημιουργία πλούτου και στα επίπεδα ανισότητας που βλέπουμε, δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Είναι κάτι που είναι πάρα πολύ δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς και να το αποδεχτεί. Και κατανοώ απόλυτα γιατί προκαλεί δυσαρέσκεια.
Για να κλείσω με μια θετική νότα, μπορείς να κερδίσεις εκλογές ως μετριοπαθής κεντρώος, μπορείς να νικήσεις τους λαϊκιστές υλοποιώντας τις υποσχέσεις σου, αυτό έχουμε πράξει εμείς. Κι είμαστε τώρα σε θέση, έχουμε καλές πιθανότητες να επανεκλεγούμε, διότι αντιμετωπίζουμε το έργο της διακυβέρνησης με πολύ μεγάλη σοβαρότητα.
Και το να αντιμετωπίζουμε με μεγάλη σοβαρότητα το έργο της διακυβέρνησης σημαίνει να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τις νέες ευκαιρίες, να αξιοποιήσουμε τα οφέλη -επειδή υπάρχουν τεράστια οφέλη όσον αφορά την αποδοτικότητα του κράτους-, να βοηθήσουμε τους δημόσιους υπαλλήλους μας να γίνουν πιο αποτελεσματικοί και να προσφέρουν υπηρεσίες που θα ήταν αδιανόητες στο παρελθόν, ενώ παράλληλα να διαχειριζόμαστε τις αρνητικές πτυχές και να δίνουμε τις μάχες που θεωρούμε ότι αξίζει να δώσουμε. Αυτό, λοιπόν, είναι κάτι που μπορεί να γίνει.
Μην χάνετε την ελπίδα σας στις ΗΠΑ. Δεν είναι δεδομένο ότι η πολιτική θα παραμείνει πάντα τόσο πολωμένη. Πιστεύω ότι η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα του τι σημαίνει να ηγείσαι σε περιόδους μεγάλης αναταραχής.
Αποχαιρετώντας το κοινό ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε:
Η Ελλάδα είναι ανοιχτή για επιχειρηματικές δραστηριότητες. Πρέπει να σας παρουσιάσω την πρότασή μου σε όλους εσάς που είστε εδώ. Απλά μιλήστε με τον Rafal και με άλλους που έχουν εγκατασταθεί εδώ. Θα σας το παρουσιάσουν πολύ καλύτερα από ό,τι μπορώ εγώ.
