«Ο βυθός της θάλασσας είναι πεδίο μάχης», δήλωσε ο υπουργός Άμυνας της Αυστραλίας σε μια αίθουσα γεμάτη ναυάρχους και στρατηγούς στη Σιγκαπούρη, στα τέλη Μαΐου. Ο Richard Marles, επικαλούμενος αρκετά υποθαλάσσια καλώδια που έχουν κοπεί τα τελευταία χρόνια στη Βαλτική Θάλασσα και γύρω από την Ταϊβάν, ένωσε τη φωνή του με 16 άλλους ομολόγους του για να ανακοινώσουν σχέδια προστασίας των υποθαλάσσιων «πλοκαμιών» του ψηφιακού κόσμου: των σχεδόν 700 καλωδίων επικοινωνιών που στην πλειονότητά τους βρίσκονται εκτεθειμένα στον βυθό των ωκεανών του πλανήτη.
Οι κυβερνήσεις και οι ένοπλες δυνάμεις στην Ασία μόλις πρόσφατα συνειδητοποίησαν τη σημασία των υποθαλάσσιων καλωδίων. Ορισμένοι από τους φόβους τους περί δολιοφθοράς ενδέχεται να είναι υπερβολικοί. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία ότι οι καταστροφές που ανέφερε ο κ. Marles οφείλονται σε σαμποτάζ. Ωστόσο έχουν δίκιο ως προς την τρωτότητα αυτών των αρτηριών του εμπορίου. Και οι ιδιωτικές εταιρείες οι οποίες κατασκευάζουν και λειτουργούν σχεδόν όλα τα υποθαλάσσια καλώδια του κόσμου δεν περιμένουν τις κυβερνήσεις να τα προστατεύσουν καλύτερα. Λαμβάνουν όλο και περισσότερο μέτρα από μόνες τους, ώστε να αποφεύγουν τα πιο επίμαχα ύδατα της Ασίας.
Η Ασία και η Αυστραλία συνδέονται σήμερα με την Ευρώπη μέσω καλωδίων οπτικών ινών που συνήθως ακολουθούν τις ακτές της ασιατικής ηπείρου πριν ανέβουν προς την Ερυθρά Θάλασσα. Όμως ο συνδυασμός της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης και της γεωπολιτικής αναδιατάσσει την κυκλοφορία των καλωδίων σε όλο τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Η νέα αυτή γεωγραφία αποφεύγει σημεία συμφόρησης όπως τα Στενά της Μαλάκα και αμφισβητούμενα ύδατα όπως η Νότια Σινική Θάλασσα. Μεγάλο μέρος της παρακάμπτει εντελώς τη Νοτιοανατολική Ασία, διατρέχοντας τη διαδρομή από τη Μέση Ανατολή και την Ινδία προς την Αυστραλία και κατόπιν, μέσω των νησιών του Ειρηνικού, προς την Αμερική.
Το πρώτο καλώδιο που ακολούθησε τη νέα αυτή διαδρομή τοποθετήθηκε το 2022 μεταξύ Ομάν και Αυστραλίας, με διακλαδώσεις προς την αγγλοαμερικανική στρατιωτική βάση του Ντιέγκο Γκαρσία και τα Νησιά Κόκος, μια μικροσκοπική αυστραλιανή επικράτεια στον Ινδικό Ωκεανό. Πέρυσι, η Google ανακοίνωσε ότι το Νησί των Χριστουγέννων, άλλη μια αυστραλιανή επικράτεια στον Ινδικό, θα γίνει κόμβος για ένα νέο δίκτυο καλωδίων μεταξύ Αυστραλίας και Μέσης Ανατολής. Η οπτική ίνα θα διέρχεται από το Ομάν μέσω των Μαλδίβων προς το Νησί των Χριστουγέννων και από εκεί προς την Αυστραλία. Το φιλόδοξο πρόγραμμα Waterworth της Meta, ύψους 10 δισ. δολαρίων -ένα παγκόσμιο δίκτυο καλωδίων που βρίσκεται ακόμη υπό ανάπτυξη- φαίνεται να ακολουθεί παρόμοια πορεία στον Ινδικό Ωκεανό.
Η πρώτη μετατόπιση που αναδιαμορφώνει τις διαδρομές των καλωδίων αφορά το ποιος τα πληρώνει. Τα υποθαλάσσια καλώδια είναι ακριβά. Για να επιμεριστεί το κόστος, τις τελευταίες δεκαετίες οι μεγάλες εθνικές τηλεπικοινωνιακές εταιρείες σχημάτιζαν κοινοπραξίες προκειμένου να τα κατασκευάσουν. Το 1999, ένα από τα πρώτα μεγάλα καλώδια οπτικών ινών μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, γνωστό ως SEA-ME-WE 3, κόστισε 1,3 δισ. δολάρια και αριθμούσε 92 εταίρους. Η χρηματοδότηση και ο σχεδιασμός ενός καλωδίου ανάμεσα σε τόσες εταιρείες τείνει να αυξάνει το κόστος και να καθυστερεί την τοποθέτησή του. Επιπλέον, μόλις εξασφαλιζόταν η χρηματοδότηση, ο μεγάλος αριθμός εταίρων ωθούσε τη διαδρομή να παραμείνει κοντά στην ασιατική ήπειρο, εκεί όπου βρισκόταν το μεγαλύτερο μέρος των πελατών.
Η έκρηξη όμως της τεχνητής νοημοσύνης ανακατατάσσει τα οικονομικά δεδομένα του κλάδου των υποθαλάσσιων καλωδίων και μεταβάλλει τη γεωγραφία του. Την τελευταία δεκαετία, οι κολοσσοί του διαδικτύου έχουν αρχίσει να χρηματοδοτούν και να κατασκευάζουν καλώδια μόνοι τους, γεγονός που απλοποιεί τη διαδικασία χρηματοδότησης και σχεδιασμού και συντομεύει τον χρόνο υλοποίησης νέων έργων. Η Google επένδυσε στο πρώτο της καλώδιο το 2008. Έκτοτε έχει χρηματοδοτήσει τουλάχιστον 34 ακόμη, εκ των οποίων τα 18 της ανήκουν εξ ολοκλήρου, χωρίς εταίρους. Όλο και περισσότερο, εταιρείες όπως η Meta, η Google και η Microsoft κατασκευάζουν καλώδια όχι για να συνδέσουν πληθυσμιακά κέντρα, αλλά για να συνδέσουν τα κέντρα δεδομένων τους.
Και κατασκευάζουν πολλά. Σύμφωνα με μία εκτίμηση, τα επόμενα τέσσερα χρόνια αναμένεται μέσος ετήσιος όγκος νέων επενδύσεων σε καλώδια ύψους 4 δισ. δολαρίων, με το μεγαλύτερο μέρος να προέρχεται από τους λεγόμενους παρόχους υπηρεσιών υπερκλίμακας (hyperscalers) που διεκδικούν πρωτιά στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Παρότι η δορυφορική πρόσβαση στο διαδίκτυο, από εταιρείες όπως η Starlink, γίνεται φθηνότερη, εξακολουθεί να είναι κατά τάξεις μεγέθους ακριβότερο να στέλνεις κάθε gigabyte δεδομένων στο διάστημα απ’ ό,τι να το προωθείς μέσω φωτός σε ένα καλώδιο -και πιθανότατα αυτό θα ισχύει για πολλά ακόμη χρόνια. Ως αποτέλεσμα, τα υποθαλάσσια καλώδια εξακολουθούν να μεταφέρουν το 99% της παγκόσμιας διηπειρωτικής κίνησης διαδικτύου.
Καθώς η αγορά των υποθαλάσσιων καλωδίων παρουσιάζει κάθετη συγκέντρωση, ταυτόχρονα επεκτείνεται γεωγραφικά. Απελευθερωμένα πλέον από την ανάγκη να παραμένουν κοντά στα πληθυσμιακά κέντρα, τα πλοία τοποθετούν καλώδια στον ανοιχτό ωκεανό περισσότερο από ποτέ. Οι νέες διαδρομές έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποφεύγουν βυθό που ελέγχεται είτε από την Κίνα είτε από κυβερνήσεις που ενδέχεται να επιδιώξουν να εισπράξουν αντίτιμο για την τοποθέτηση ή την επισκευή ενός καλωδίου σε κάποιο σημείο συμφόρησης, όπως τα στενά της Ινδοκίνας.
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχει γίνει ιδιαίτερα οξύς στη Νότια Σινική Θάλασσα, όπου η Κίνα δεν έχει ακόμη επιβάλει πλήρη έλεγχο στην επιφάνεια, ασκεί όμως de facto κυριαρχία στον βυθό. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τα κράτη δεν επιτρέπεται να παρεμποδίζουν τις επισκευές καλωδίων εκτός των χωρικών τους υδάτων. Ωστόσο, οι επισκευές οποιουδήποτε καλωδίου εντός της λεγόμενης «γραμμής των εννέα παύλων» -που εκτείνεται πάνω από χίλια χιλιόμετρα από τις ακτές της Κίνας και την οποία η ίδια διεκδικεί ως όριο των υδάτων της- απαιτούν έγκριση από αξιωματούχους στο Πεκίνο.
Παρόμοιους κινδύνους αντιμετωπίζουν και τα καλώδια που διέρχονται από σημεία συμφόρησης όπως τα Στενά της Μαλάκα, σύμφωνα με τον Samuel Bashfield, ερευνητή υποθαλάσσιων καλωδίων στο Πανεπιστήμιο Λα Τρόμπ της Αυστραλίας. Οι διαρκώς μεταβαλλόμενοι κανόνες που θέτουν παράκτιες χώρες όπως η Μαλαισία και η Ινδονησία αποσκοπούν στην άντληση αξίας από τη λειτουργία των καλωδίων, μέσω μέτρων όπως η υποχρεωτική χρήση τοπικών πλοίων. Πρόκειται συχνά για δαπανηρές ενοχλήσεις. Πρόσφατες όμως δηλώσεις του πιεσμένου οικονομικά προέδρου της Ινδονησίας και του υπουργού Οικονομικών της, σχετικά με το πώς η χώρα θα μπορούσε να αποκομίσει κέρδη από τη θέση της πάνω σε κάποιους από τους μεγαλύτερους θαλάσσιους δρόμους του κόσμου, υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να ακολουθήσουν πιο επιθετικά μέτρα.
Για να αποφύγει αυτά τα επικίνδυνα ύδατα, όλο και μεγαλύτερο μέρος της διαδικτυακής κίνησης απλώς τα παρακάμπτει. Τα νέα δίκτυα της Google και της Meta διέρχονται πλέον από τη Μέση Ανατολή, μέσω Αυστραλίας, και κατευθύνονται προς την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα ή προς την Αμερική. Στον Ειρηνικό, τα καλώδια χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο το Γκουάμ ως κόμβο για τη σύνδεση των αμερικανικών συμμάχων στην Ασία. Οι νέες αυτές διαδρομές αποτελούν μέρος μιας αυξανόμενα διχασμένης υποθαλάσσιας υποδομής διαδικτύου: κανένα νέο καλώδιο μεταξύ Αμερικής και Κίνας δεν έχει εγκριθεί από την εποχή της προεδρίας του Barack Obama.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
