Ένας υπουργός της Τουρκίας μίλησε για το ενδεχόμενο να «κυβερνήσει» κάποια μέρα την Ιερουσαλήμ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν με απειλητικό τόνο ότι η Τουρκία είναι «το νέο Ιράν». Αν ακούσει κανείς τις προσβολές που εκτοξεύονται και από τις δύο πλευρές, θα μπορούσε να σκεφτεί ότι δύο από τις βασικές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής οδεύουν προς σύγκρουση.
Η ένταση είναι πραγματική. Η Τουρκία, μια χώρα όπου η πλειονότητα του πληθυσμού είναι μουσουλμάνοι, είναι εξοργισμένη για την κακομεταχείριση των Παλαιστινίων από το Ισραήλ. Το Ισραήλ κατηγορεί την Τουρκία ότι φιλοξενεί ηγέτες της Χαμάς, της ισλαμιστικής οργάνωσης που επιτέθηκε στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η κάθε πλευρά θεωρεί ότι η άλλη απειλεί τα σύνορά της. Το Ισραήλ καλλιεργεί σχέσεις με Κούρδους, μεταξύ των οποίων και ορισμένους που η τουρκική κυβέρνηση – πάντα επιφυλακτική απέναντι στον κουρδικό εθνικισμό – θεωρεί εχθρούς. Η Τουρκία διατηρεί στενές σχέσεις με τους πρώην τζιχαντιστές που κυβερνούν πλέον τη Συρία, οι οποίοι φαίνονται να έχουν αναμορφωθεί, αλλά το Ισραήλ φοβάται ότι κάποια μέρα θα αποδειχθούν εχθρικοί προς το εβραϊκό κράτος.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ και ο πρόεδρος της Τουρκίας ανταλλάσσουν συχνά σφοδρές προσβολές. Ο Binyamin Netanyahu χαρακτήρισε πρόσφατα τον Recep Tayyip Erdogan «αντισημιτικό δικτάτορα» που «διαπράττει γενοκτονία εναντίον των Κούρδων». Από την άλλη πλευρά, ο κ. Erdogan έχει παρομοιάσει τον Ισραηλινό ηγέτη με τον Χίτλερ, λέγοντας ότι το Ισραήλ είναι ένα εργοστάσιο χάους που τροφοδοτείται «με αίμα και δάκρυα».
Αυτή η ρητορική τραβά την προσοχή στο εξωτερικό, αλλά απευθύνεται κυρίως στο εγχώριο κοινό. Ο κ. Netanyahu αντιμετωπίζει μια σκληρή εκλογική αναμέτρηση το φθινόπωρο και φοβάται ότι θα χάσει τη θέση του, αφού στις 7 Οκτωβρίου χαρακτηρίστηκε ως ο άνθρωπος που απογοήτευσε τον λαό του. Ο κ. Erdogan ενδέχεται να ασκήσει πίεση στο τουρκικό κοινοβούλιο να προκηρύξει εκλογές το επόμενο έτος. Ο καθένας τους λατρεύει να παρουσιάζεται ως γενναίος υπερασπιστής της χώρας ενάντια σε εξωτερικές απειλές. Ο καθένας αποτελεί, επομένως, έναν βολικό αντίπαλο για τον άλλον.
Όμως τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Και οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ, οι οποίες, αν και καθυστερημένα, προσπαθούν να αποθαρρύνουν τις λεκτικές επιθέσεις. Πριν από λίγο καιρό, οι ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ και της Τουρκίας κατόρθωσαν να συνεργαστούν. Στο πρόσφατο παρελθόν ήταν επίσης δυνατό να φανταστεί κανείς υγιείς οικονομικούς δεσμούς. Οι αντίστοιχες βιομηχανικές και τεχνολογικές δυνάμεις τους, καθώς και η γεωγραφική τους εγγύτητα, θα έπρεπε να είχαν καταστήσει κάτι τέτοιο απλό. Πώς θα μπορούσε να καλλιεργηθεί ξανά μια καλύτερη σχέση, με την κατάλληλη πολιτική;
Η ενέργεια μπορεί να είναι το κλειδί, παρά το εμπάργκο που επέβαλε η κυβέρνηση του κ. Erdogan στο εμπόριο με το Ισραήλ το 2024. Μεγάλο μέρος του πετρελαίου που εισάγει το Ισραήλ αντλείται στο Αζερμπαϊτζάν ή στην κουρδική περιοχή του Ιράκ και στη συνέχεια μεταφέρεται μέσω αγωγού μέσω της Τουρκίας ή αποστέλλεται μέσω του τουρκικού λιμανιού Τσεϊχάν.
Πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα. Δεδομένης της ικανότητας του Ιράν να διακόπτει τη ροή υδρογονανθράκων μέσω του Στενού του Ορμούζ, άλλες χώρες θα πρέπει να αναπτύξουν εναλλακτικές πηγές και διαδρομές εφοδιασμού. Μια σημαντική δυνατότητα είναι το φυσικό αέριο στην ανατολική Μεσόγειο. Η εξερεύνηση εκεί από το Ισραήλ βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Θα πρέπει να είναι ανοιχτό σε κοινά έργα με την Τουρκία και άλλα παράκτια κράτη για την εκμετάλλευση υποθαλάσσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου και την εξαγωγή της ενέργειας που θα βρεθεί.
Όταν το Ισραήλ και η Τουρκία συνεργάζονταν στενότερα, υπήρχαν σχέδια για έναν αγωγό που θα συνέδεε τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου με τα νότια λιμάνια της Τουρκίας. Ένα σχετικό έργο θα ήταν η δημιουργία ενός περιφερειακού δικτύου αγωγών για την ευκολότερη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από μακρινές περιοχές προς τις αγορές. Τόσο το Ισραήλ όσο και η Τουρκία θα πρέπει να επιδιώξουν να αποτελέσουν μέρος αυτού του δικτύου που θα συνδέει τους παραγωγούς του Κόλπου και άλλους με αγοραστές στην Ευρώπη και την Ασία.
Δεν είναι ακόμη σαφές πότε, ή ακόμη και αν, το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει πλήρως ξανά στη κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων, τουλάχιστον χωρίς οι χρήστες να καταβάλλουν τέλη στο Ιράν (και ίσως στο Ομάν). Εάν το Ισραήλ και η Τουρκία επιθυμούν να μειώσουν την ευπάθειά τους έναντι του περιφερειακού «ανατροπέα», και ίσως να αποκομίσουν τεράστια κέρδη στη διαδικασία, θα πρέπει να ανταλλάσσουν λιγότερες προσβολές και περισσότερα βαρέλια.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
