Οι αριθμοί φαίνονταν πολύ καλοί για να είναι αληθινοί. Δεκάδες επενδυτικά κεφάλαια —και οι χρηματοοικονομικοί όμιλοι που τα υποστήριζαν— παρουσίαζαν θεαματικές αποδόσεις, ωθώντας το χρηματιστήριο της Τουρκίας σε ιστορικά υψηλά. Η Tera, εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, είδε το κύριο κεφάλαιό της να εκτοξεύεται κατά πάνω από 60.000% σε μόλις τρία χρόνια. Μια άλλη χρηματοοικονομική εταιρεία, η Destek Finans Faktoring, έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη εισηγμένη εταιρεία της Τουρκίας μόλις 17 μήνες μετά την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, καθώς η τιμή της μετοχής της αυξήθηκε κατά 7.000%.
Τώρα η φούσκα έσκασε. Αρχικά, η Tera και αρκετές άλλες εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων δεν κατάφεραν να πληρώσουν τους επενδυτές που ζητούσαν να εξαργυρώσουν τις επενδύσεις τους. Στη συνέχεια, ήρθαν στο φως λεπτομέρειες γι’ αυτό που ένας αξιωματούχος χαρακτήρισε ως «σχήμα τύπου Πόνζι» , το οποίο φέρεται να εφάρμοζαν και ορισμένες άλλες εταιρείες. Ο κύριος χρηματιστηριακός δείκτης της Τουρκίας υποχώρησε κατά πάνω από 5% στις 16 Σεπτεμβρίου. Σε μόλις δύο ημέρες, το σκάνδαλο εξαφάνισε από την αγορά περίπου 30 δισ. δολάρια.
Για να αντιμετωπίσει το χάος, η ρυθμιστική αρχή της Τουρκίας προχώρησε στη ρευστοποίηση 131 επενδυτικών κεφαλαίων. Εκτιμάται ότι διαθέτουν συνολικά περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 18 δισ. δολαρίων. Τουλάχιστον 450.000 επενδυτές προετοιμάζονται πλέον για ένα οδυνηρό κούρεμα της αξίας των επενδύσεών τους και μια μακρά αναμονή για ό,τι χρήματα απομείνουν. Ορισμένοι από τους υπεύθυνους για τα σχέδια αυτά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ποινές φυλάκισης. Η αστυνομία έχει ήδη συλλάβει δεκάδες στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα, μεταξύ των οποίων και τον πρόεδρο της Tera, με την υποψία της απάτης στην αγορά. Σε άλλους έχουν δεσμευτεί τα περιουσιακά στοιχεία.
Το σκάνδαλο δεν προέκυψε ξαφνικά. Ήδη από πέρυσι, ο υπουργός Οικονομικών της Τουρκίας, Mehmet Simsek, είχε επισημάνει ενδείξεις ατασθαλιών στη χρηματιστηριακή αγορά και υποσχέθηκε νέους κανονισμούς. Εν τω μεταξύ, συσσωρεύονταν στοιχεία ότι ορισμένα funds αγόραζαν μετοχές με χαμηλό όγκο συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων συμμετοχών στις ίδιες τις θυγατρικές τους, προκειμένου να ανεβάσουν την αξία τους. Όταν οι τιμές ανέβαιναν, μπορούσαν να αναφέρουν μεγάλα κέρδη για να προσελκύσουν νέους επενδυτές. Μπορούσαν επίσης να δανειστούν με εγγύηση τις πρόσφατα ακριβές μετοχές για να αγοράσουν περισσότερες. Τον Ιούνιο, η MSCI, πάροχος δεικτών, άφησε να εννοηθεί ότι, αν οι ρυθμιστικές αρχές δεν αναλάμβαναν δράση, η Τουρκία κινδύνευε να υποβαθμιστεί από αναδυόμενη αγορά σε αγορά «frontier». Στη συνέχεια, θα εντασσόταν σε μια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων που περιλαμβάνει πολύ μικρότερες οικονομίες, όπως η Τυνησία και η Ρουμανία.
Οι αρχές άργησαν να ανταποκριθούν σε αυτά τα προειδοποιητικά σήματα. Είχε φτάσει ήδη Αύγουστος, όταν η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας προσπάθησε να εμποδίσει τα funds να μονοπωλήσουν την αγορά των μετοχών μεμονωμένων εταιρειών. Οι διαχειριστές των funds έσπευσαν να συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες, ξεφορτώνοντας τα χαρτοφυλάκιά τους. Οι τιμές κατέρρευσαν. Οι επενδυτές άρχισαν να σπεύδουν προς την έξοδο. Οι πόρτες σφραγίστηκαν.
Όσοι είχαν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου αγνοήθηκαν, ή και χειρότερα. Ένας πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της εποπτικής αρχής για τα οικονομικά εγκλήματα της Τουρκίας δηλώνει ότι συνελήφθη σε δύο περιπτώσεις από την αστυνομία, αφού διαμαρτυρήθηκε για την εταιρεία Tera. Η ίδια εταιρεία απείλησε επίσης με νομικές ενέργειες εναντίον δημοσιογράφων και χρηστών των κοινωνικών δικτύων που την κατηγόρησαν για παρατυπίες.
Ο κ. Simsek έσπευσε να ηρεμήσει τα πνεύματα. Η κρίση, για την οποία κατηγόρησε μερικά «σάπια μήλα», είχε περιοριστεί, δήλωσε στις 18 Σεπτεμβρίου. «Δεν υπάρχει συστημικός κίνδυνος», πρόσθεσε. Οι ξένοι επενδυτές φαίνεται να συμφωνούν. «Το φαινόμενο αυτό δεν εξαπλώνεται στην ευρύτερη οικονομία», λέει ο Viktor Szabo, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην εταιρεία διαχείρισης περιουσίας Aberdeen. Οι φόβοι για δολαριοποίηση αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Αντί να στραφούν σε σκληρό νόμισμα, οι Τούρκοι επενδυτές που αποχώρησαν από το χρηματιστήριο φαίνεται να τοποθετούν τα χρήματά τους σε καταθετικούς λογαριασμούς σε λίρες με υψηλό επιτόκιο.
Ωστόσο, η εμπιστοσύνη στις τουρκικές χρηματοπιστωτικές αγορές έχει κλονιστεί για άλλη μια φορά. Τα τελευταία χρόνια, ο πρόεδρος της Τουρκίας, Recep Tayyip Erdogan, προωθεί τις προοπτικές της Κωνσταντινούπολης ως παγκόσμιου χρηματοοικονομικού κέντρου. Η χώρα ήλπιζε επίσης να προσελκύσει μέρος του κεφαλαίου που διαφεύγει από τον Κόλπο μετά τις επιθέσεις ιρανικών drones και πυραύλων. Το φιάσκο με τα επενδυτικά κεφάλαια έπληξε σοβαρά αυτές τις φιλοδοξίες. Οι ξένοι επενδυτές είχαν ήδη θεωρήσει τις τουρκικές μετοχές ως «αγορά της Άγριας Δύσης», λέει ο Timothy Ashτης RBC Blue Bay Asset Management. «Γιατί να έχει κανείς εμπιστοσύνη στο ρυθμιστικό περιβάλλον μετά από όλα αυτά;»
Η σύλληψη των ύποπτων διαχειριστών κεφαλαίων ίσως να μην αρκεί. Η Τουρκία θα πρέπει να διερευνήσει γιατί οι ρυθμιστικές αρχές άργησαν τόσο πολύ να αναλάβουν δράση, λένε οι αναλυτές. Θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν τους ισχυρισμούς ότι ορισμένοι από τους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων που ευθύνονται για το χάος απολάμβαναν πολιτική προστασία, κυρίως από μέλη του περιβάλλοντος του κ. Erdogan. Καμία από τις δύο έρευνες δεν φαίνεται στον ορίζοντα.
Το σκάνδαλο αποτελεί σύμπτωμα μιας ευρύτερης δυσφορίας. Οι απλοί Τούρκοι αναζητούν εδώ και καιρό προστασία από την εκτόξευση των τιμών καταναλωτή. Ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 80% το 2022 και παραμένει περίπου στο 30% ετησίως. Παρασυρμένοι από την υπόσχεση υψηλών αποδόσεων, πολλοί επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων και εντελώς άπειρων, έσπευσαν να επενδύσουν σε μετοχές, μεταξύ των οποίων και μετοχές με μεγάλη μεταβλητότητα. Πήραν ένα οδυνηρό μάθημα: στην Τουρκία οι τιμές καταναλωτή ανεβαίνουν μόνο, αλλά οι τιμές των μετοχών μπορούν επίσης να κινηθούν και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Και όταν μια μετοχή ανεβαίνει κατά 7.000%, το άλμα της αποτελεί λόγο ανησυχίας, όχι εορτασμού.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
