Η μεγάλη οικονομική έκπληξη του πολέμου στο Ιράν ήταν ότι οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν σχετικά συγκρατημένες, ακόμη και με το Στενό του Ορμούζ σχεδόν κλειστό. Πέντε μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, το αργό Brent παραμένει περίπου 40 δολάρια κάτω από το ενδοημερήσιο υψηλό των 126 δολαρίων τo βαρέλι που έφτασε στις 30 Απριλίου. Για λίγο, μάλιστα, υπήρξε μια «μικρή υπερπροσφορά» αργού. Έτσι, οι αυτοκινητιστές και οι εισαγωγείς πετρελαίου δεν αντιμετώπισαν ακόμη κάποια σοβαρή κρίση. Και —αν και μπορεί να φαίνεται δύσκολο να το πιστέψει κανείς— το Ιράν επηρέασε λιγότερο τον Προέδρο Donald Trump από ό,τι θα μπορούσε. Γι’ αυτή την αναβολή της κρίσης, ο κόσμος μπορεί να ευχαριστήσει την Κίνα.
Όταν το Ιράν άρχισε να στρέφει τα drones και τους πυραύλους του εναντίον των δεξαμενόπλοιων που διέσχιζαν το στενό, 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα αργού πετρελαίου —περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής— κινδύνευαν να παγιδευτούν στον Κόλπο. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) ανακατεύθυναν σύντομα περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω αγωγών. Η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων από πλούσιες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, κάλυψε ένα άλλο μέρος της ζήτησης. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος παράγοντας απορρόφησης του σοκ ήταν η σχεδόν κατά 50% μείωση των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Κίνα, στα 5,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Ο περιορισμός των εισαγωγών της Κίνας ήταν αποτέλεσμα της κρατικής διαχείρισης, κι επιτεύχθηκε με την αποδέσμευση αποθεμάτων, τον περιορισμό των εξαγωγών και τη διαχείριση της ζήτησης.
Η άσκηση τόσο ισχυρού ελέγχου στις αγορές από τους αυταρχικούς ηγέτες της Κίνας, δημιουργεί ανησυχία. Συχνά χρησιμοποιούν την επιρροή τους στην παγκόσμια οικονομία — από το να είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας κριθαριού έως το να διυλίζουν περισσότερα στοιχεία σπάνιων γαιών από οποιονδήποτε άλλο — για να εκφοβίζουν τους επικριτές τους και να επιβάλλουν κόστος σε χώρες που τους ενοχλούν. Ο πόλεμος στο Ιράν, ωστόσο, έδειξε ότι οι καταναλωτές πετρελαίου μπορούν να επωφεληθούν όταν οι μεγάλοι αγοραστές ασκούν την ισχύ τους στην αγορά.
Για δεκαετίες, ο «βασιλιάς» των αγορών πετρελαίου ήταν ο Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ). Μαζί με τους συμμάχους του, στους οποίους συγκαταλέγεται και η Ρωσία, το καρτέλ έλεγχε, πριν από τον πόλεμο, περίπου το μισό της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου. Ο ΟΠΕΚ συνήθως επιδιώκει να διατηρεί τις τιμές τεχνητά υψηλές, συμφωνώντας σε περιοριστικές ποσοστώσεις παραγωγής και συχνά συντονίζοντας περικοπές της παραγωγής (αν και περιστασιακά έχει πράξει το αντίθετο, επιτρέποντας στη Σαουδική Αραβία να πλημμυρίσει την αγορά στο πλαίσιο της προσπάθειας να εξοντώσει τους ανταγωνιστές, κυρίως το αμερικανικό σχιστολιθικό πετρέλαιο). Η χειραγώγηση της αγοράς από το καρτέλ ισοδυναμεί με φόρο επί της παγκόσμιας οικονομίας. Οι εκτιμήσεις για την οικονομική ζημιά που προκαλεί κυμαίνονται από σχετικά μέτριες έως το τεράστιο ποσό των 5,7 τρισ. δολαρίων μεταξύ 1970 και 2014 (ή 0,15% του παγκόσμιου ΑΕΠ κάθε χρόνο).
Αντίθετα, φέτος, η πετρελαϊκή στρατηγική της Κίνας, αποδείχθηκε χρήσιμη. Η συσσώρευση τεράστιων αποθεμάτων όταν οι τιμές ήταν χαμηλές θα επέβαλε ένα μικρό κόστος στην παγκόσμια οικονομία εκείνη την εποχή. Ωστόσο, η μετριασμός των απότομων αυξήσεων των τιμών είναι αντίστοιχα επωφελής. Εάν η Κίνα καταλήξει να εξομαλύνει τις διακυμάνσεις των τιμών, θα μπορούσε να διευκολύνει τον προγραμματισμό επενδύσεων σε νέες πηγές εφοδιασμού. Όπως γνωρίζουν καλά οι κερδοσκόποι, η προσπάθεια να αγοράσει κανείς φτηνά και να πουλήσει ακριβά μπορεί να αποτύχει. Ευτυχώς, η Κίνα αναλαμβάνει αυτόν τον κίνδυνο, μαζί με το κόστος αποθήκευσης.
Η ισορροπία δυνάμεων στις αγορές πετρελαίου ενδέχεται να μετατοπιστεί ξανά. Για κάποιο διάστημα, μόλις η κρίση στον Κόλπο υποχωρήσει, θα μπορούσε να υπάρξει «υπερπροσφορά» αργού πετρελαίου, η οποία αρχικά είχε προβλεφθεί για το 2026. Ο ΟΠΕΚ θα είναι επίσης πιο αδύναμος από ό,τι πριν τον πόλεμο. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που κάποτε ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός, αποχώρησαν από το καρτέλ τον Μάιο, ενώ άλλα μέλη ανυπομονούν να αυξήσουν την παραγωγή τους.
Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, η προσφορά πετρελαίου ενδέχεται να συρρικνωθεί ταχύτερα από τη ζήτηση, και ο ρόλος της Κίνας στον επηρεασμό της τελευταίας θα μπορούσε να περιοριστεί. Κάθε δύο χρόνια, καθώς τα κοιτάσματα εξαντλούνται, ο κόσμος χάνει μια ποσότητα αργού πετρελαίου ίση με την παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επενδύσεις είναι ανεπαρκείς για να αντικαταστήσουν αυτά τα βαρέλια μετά το 2030, γεγονός που θα μπορούσε να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων υπέρ του καρτέλ, καθώς οι κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες του Κόλπου συγκαταλέγονται μεταξύ των λίγων που εξακολουθούν να επενδύουν σε φιλόδοξα νέα έργα. Το μερίδιό τους στην προσφορά θα αυξηθεί. Ταυτόχρονα, η ζήτηση της Κίνας θα μπορούσε να μειωθεί, λόγω της εντεινόμενης ηλεκτροκίνησης της οικονομίας της. Ίσως κρίνει ότι χρειάζεται λιγότερα αποθέματα. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα αγοράζει λιγότερο κατά τη διάρκεια περιόδων υπερπροσφοράς και θα μειώσει τις εισαγωγές κατά λιγότερα βαρέλια σε περίπτωση κρίσης, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα απορροφά πλέον σε τόσο μεγάλο βαθμό τις διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου.
Η Κίνα προστάτευσε τις αγορές πετρελαίου από τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν από καθαρή ιδιοτέλεια. Οι έλεγχοι στις εξαγωγές της έχουν οδηγήσει σε πολύ μικρότερη προσφορά ντίζελ, βενζίνης και κηροζίνης από ό,τι θα υπήρχε κανονικά με τις σημερινές τιμές του αργού πετρελαίου. Επίσης, σπάνια επικοινωνεί τις πληροφορίες για τα αποθέματά της, ώστε οι ΗΠΑ και άλλες χώρες να μην γνωρίζουν για πόσο καιρό θα μπορούσε να αντέξει τις κυρώσεις ή τον πόλεμο. Αυτό καθιστά την αγορά πετρελαίου πιο δύσκολη να προβλεφθεί.
Ωστόσο, οι συνέπειες των παρεμβάσεών της έδωσαν χρόνο σε άλλους εισαγωγείς πετρελαίου. Θα πρέπει να αξιοποιήσουν αυτόν τον χρόνο για να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού τους και να μειώσουν την κατανάλωση πετρελαίου. Βέβαια, ο απλούστερος τρόπος για να αποφύγουν την εξάρτηση από οποιοδήποτε αυταρχικό καθεστώς είναι, καταρχάς, να μειώσουν τις ανάγκες τους σε «μαύρο χρυσό».
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
