Στο καναβάτσο οδηγούνται οι πραγματικοί μισθοί στον δυτικό κόσμο. Η νέα ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν και η αναστάτωση στα Στενά του Ορμούζ οδηγούν σε αναζωπύρωση του πληθωρισμού, προκαλώντας νέα μείωση των πραγματικών μισθών σε ΗΠΑ, Βρετανία και Ευρωζώνη, με αυξανόμενους κινδύνους για ανάπτυξη και απασχόληση.
Oι εργαζόμενοι στις μεγαλύτερες ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου βλέπουν και πάλι την αγοραστική τους δύναμη να υποχωρεί, καθώς η νέα ενεργειακή κρίση που πυροδότησε ο πόλεμος με το Ιράν και η αναστάτωση στα Στενά του Ορμούζ ενισχύουν τον πληθωρισμό ταχύτερα από την αύξηση των αποδοχών.
Η επιδείνωση των πραγματικών μισθών σε ΗΠΑ, Βρετανία και Ευρωζώνη σηματοδοτεί ένα νέο πλήγμα για τα νοικοκυριά, τα οποία μόλις είχαν αρχίσει να ανακτούν μέρος των απωλειών που υπέστησαν από την πληθωριστική κρίση του 2022.
Η άνοδος στις τιμές καυσίμων, αεροπορικών εισιτηρίων και μεταφορών, που προκλήθηκε από τη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, αυξάνει το κόστος ζωής και εντείνει τις πιέσεις στα εισοδήματα των καταναλωτών.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 3,8% σε ετήσια βάση τον Απρίλιο, ενώ οι μέσες ωριαίες αποδοχές αυξήθηκαν κατά 3,6%. Πρόκειται για την πρώτη φορά εδώ και δύο χρόνια που οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς.
Η επικεφαλής οικονομολόγος της KPMG US, Νταϊάν Σουόνκ, προειδοποίησε ότι ο πόλεμος αποσταθεροποιεί τις εφοδιαστικές αλυσίδες και θα διατηρήσει υψηλές τις τιμές ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργήσουν άμεσα.
Μισθοί και πληθωρισμός: Η νέα πίεση στα νοικοκυριά
Ανάλογη εικόνα διαμορφώνεται και στη Βρετανία, όπου οι πραγματικοί μισθοί βρίσκονται οριακά σε θετικό έδαφος. Οι μέσες αποδοχές αυξήθηκαν μόλις κατά 0,1% σε πραγματικούς όρους το τρίμηνο έως τον Μάρτιο, εξαιρουμένων των μπόνους, ενώ οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι θα περάσουν σύντομα σε αρνητικό πρόσημο, καθώς ο πληθωρισμός επιταχύνεται.
Η αγορά εργασίας στο Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζει ήδη σημάδια αποδυνάμωσης. Η ανεργία κινείται στο 5%, οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο πενταετίας και οι επιχειρήσεις περιορίζουν τις προσλήψεις εν μέσω αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Σύμφωνα με το Resolution Foundation, η χώρα οδεύει προς την τέταρτη περίοδο συρρίκνωσης των πραγματικών μισθών από το 2008, γεγονός που αναδεικνύει τη μακροχρόνια αδυναμία της βρετανικής οικονομίας να δημιουργήσει σταθερή αύξηση εισοδημάτων.
Η Τζούλια Ντίνιζ, οικονομολόγος του ιδρύματος, σημείωσε ότι η επιβράδυνση της αύξησης των πραγματικών αποδοχών εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διάχυτη πολιτική και κοινωνική δυσαρέσκεια στη σύγχρονη Βρετανία.
Σούπερ μάρκετ © EPA/ANDY RAIN
Στην Ευρωζώνη, το νέο ενεργειακό σοκ έρχεται να ανατρέψει τη σταδιακή ανάκαμψη που είχαν καταγράψει οι εργαζόμενοι μετά τη μεγάλη πληθωριστική κρίση της προηγούμενης διετίας.
Ο Κλάους Βίστεσεν της Pantheon Macroeconomics εκτίμησε ότι η αύξηση των πραγματικών μισθών στην Ευρωζώνη θα κινηθεί κοντά στο μηδέν το 2026, ενώ σε ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία, θα μπορούσε να περάσει ακόμη και σε «βαθιά αρνητικό» έδαφος.
Όπως εξήγησε, η γαλλική κυβέρνηση διαθέτει περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια για νέες φορολογικές ελαφρύνσεις ή επιδοτήσεις προς τα νοικοκυριά, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να δέχονται ισχυρό πλήγμα από την άνοδο του κόστους ζωής.
Αντίθετα, στη Γερμανία, οι εργαζόμενοι εμφανίζονται μεν αδύναμοι στη διαπραγμάτευση υψηλότερων μισθών, ωστόσο προστατεύονται εν μέρει από τις άμεσες ανατιμήσεις μέσω μειώσεων στη φορολογία καυσίμων.
Ο Σάιμον Γουέλς, επικεφαλής οικονομολόγος της HSBC για την Ευρώπη, υποστήριξε ότι ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες διαθέτουν ισχυρότερα «δίχτυα ασφαλείας» σε σχέση με τις ΗΠΑ, χάρη στη μισθολογική τιμαριθμική αναπροσαρμογή, στα υψηλότερα αποθέματα αποταμιεύσεων και στη δημοσιονομική στήριξη που παρέχουν κυβερνήσεις όπως της Ισπανίας.
©FT
Οι μισθοί των εργαζομένων στις μισές χώρες του ΟΟΣΑ δεν έχουν ακόμη ανακτήσει το χαμένο έδαφος από το 2021, στην αρχή της απότομης αύξησης του πληθωρισμού μετά την πανδημία, σύμφωνα με το τελευταίο Δελτίο Μισθών του ΟΟΣΑ. Σε 19 από τις 37 χώρες που αναλύθηκαν, οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν κάτω από τα επίπεδα του 2021, παρά το γεγονός ότι η ανεργία σε ολόκληρο τον ΟΟΣΑ είναι κατά μέσο όρο κάτω από 5%.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι οι συμφωνημένοι μισθοί δεν έχουν επιστρέψει στα επίπεδα του 2021 σχεδόν σε καμία οικονομία του ΟΟΣΑ, κυρίως λόγω της μειωμένης διαπραγματευτικής δύναμης των εργαζομένων και των αργών μισθολογικών προσαρμογών. Για τους εργαζόμενους που ήδη αντιμετωπίζουν μια αύξηση του κόστους ζωής, ο κίνδυνος είναι η απώλεια αγοραστικής δύναμης να γίνει μόνιμη, υποστηρίζει η TUAC, που αντιπροσωπεύει τις απόψεις των συνδικάτων στον ΟΟΣΑ.
Μισθοί, ανάπτυξη και ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού
Η συρρίκνωση των πραγματικών μισθών δημιουργεί δύο βασικές ανησυχίες για τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες. Η πρώτη αφορά την πιθανότητα οι καταναλωτές να περιορίσουν τις δαπάνες τους, επιβραδύνοντας ακόμη περισσότερο την οικονομική δραστηριότητα. Η υποχώρηση της κατανάλωσης θα μπορούσε να οδηγήσει τις επιχειρήσεις σε περικοπές θέσεων εργασίας, επιδεινώνοντας τον φαύλο κύκλο επιβράδυνσης.
Η δεύτερη ανησυχία αφορά τον κίνδυνο ενός νέου μισθολογικού-πληθωριστικού σπιράλ. Εάν οι εργαζόμενοι επιτύχουν υψηλότερες αυξήσεις αποδοχών για να αντισταθμίσουν την ακρίβεια, ο πληθωρισμός ενδέχεται να παραμείνει επίμονα υψηλός ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση των ενεργειακών τιμών. Το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού είναι εδώ, το μείγμα αυξανόμενου πληθωρισμού και υφεσιακών τάσεων δημιουργεί τάση κοκτέιλ Mολότοφ στην οικονομία.
Ο Μάικλ Φερόλι της JPMorgan εκτίμησε ότι η υποχώρηση των πραγματικών μισθών συνδέεται άμεσα με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και ότι μια επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει ξανά σε θετική αύξηση αποδοχών.
Ωστόσο, η Νταϊάν Σουόνκ προειδοποίησε ότι ο επίμονα υψηλός πληθωρισμός θα συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και θα επιβαρύνει περαιτέρω την αγορά εργασίας.
Οι κεντρικές τράπεζες απέναντι στο νέο σοκ
Οι εξελίξεις προκαλούν νέο πονοκέφαλο στις κεντρικές τράπεζες, οι οποίες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού και στη στήριξη της ανάπτυξης.
Η Τράπεζα της Αγγλίας εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε νέες αυξήσεις επιτοκίων, καθώς η αδυναμία της αγοράς εργασίας μειώνει τον κίνδυνο δευτερογενών πληθωριστικών πιέσεων, όπως είχε συμβεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Την ίδια ώρα, ο Άντριου Κένινγχαμ της Capital Economics προειδοποίησε ότι, αν και το σημερινό ενεργειακό σοκ παραμένει μικρότερο από εκείνο του 2022, αυξάνονται οι πιθανότητες η οικονομία της Ευρωζώνης να διολισθήσει σε ήπια ύφεση.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, όσο μεγαλύτερο είναι το πλήγμα στην οικονομική δραστηριότητα τόσο πιο αργή θα είναι και η ανάκαμψη των πραγματικών μισθών.
Τα φίδια ζώνουν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια. Η ΕΚΤ αναμένεται να προχωρήσει σε νέα αύξηση επιτοκίων τον Ιούνιο, ακόμη και αν υπάρξει άμεση αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με δηλώσεις της Ιζαμπέλ Σνάμπελ στο Reuters.
Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ © EPA/HAYOUNG JEON
Το μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ υποστήριξε ότι το ενεργειακό σοκ έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και στις ενεργειακές υποδομές, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η αδράνεια δεν αποτελεί πλέον επιλογή», εκτιμώντας ότι απαιτείται αύξηση επιτοκίων κατά τη συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου.
Η ΕΚΤ αναμένεται ευρέως να αυξήσει το κόστος δανεισμού κατά 25 μονάδες βάσης, καθώς οι τιμές της ενέργειας συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά μετά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ προειδοποίησε επίσης ότι οι πληθωριστικές πιέσεις επεκτείνονται πλέον και πέρα από την ενέργεια, επηρεάζοντας ευρύτερα το καλάθι κατανάλωσης, ενώ η επιδείνωση των δεικτών εμπιστοσύνης αυξάνει τους κινδύνους επιβράδυνσης της ανάπτυξης.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Γαλλίας, Φρανσουά Βιλερουά, ο οποίος διαβεβαίωσε ότι η ΕΚΤ «δεν θα διστάσει να αναλάβει δράση», ώστε ο πληθωρισμός να επιστρέψει στον στόχο του 2% μεσοπρόθεσμα.
Μισθοί: Η Ελλάδα κοντά στον «πάτο» της ΕΕ
Παράλληλα, όπως γράφαμε στο powergame.gr πριν από μερικές ημέρες, η Ελλάδα κατατάσσεται ουραγός το 2029 στο πραγματικό εισόδημα, με δύο ταχύτητες να διαμορφώνονται στην Ευρώπη. Παρά την προβλεπόμενη αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης κατά περίπου 26% έως το 2031, η Ελλάδα αναμένεται να χάσει έδαφος τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στο ευρύτερο ευρωπαϊκό γεωοικονομικό περιβάλλον.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, το ελληνικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ θα ανέλθει στα 56.517 δολάρια έως το 2031, από περίπου 45.000 δολάρια το 2025. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν επαρκεί για να διατηρήσει τη χώρα στις ίδιες θέσεις ευημερίας, καθώς οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων εμφανίζουν ταχύτερη δυναμική ανάπτυξης.
Στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα προβλέπεται να υποχωρήσει από την 25η θέση το 2025 στην 27η έως το 2031, με τη Βουλγαρία και τη Λετονία να ξεπερνούν τη χώρα σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Ειδικότερα, η Βουλγαρία εκτιμάται ότι θα υπερβεί την Ελλάδα ήδη από το 2029, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ 53.472 δολάρια έναντι 52.572 δολαρίων της ελληνικής οικονομίας.
Αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις, θα πρόκειται για ιστορική εξέλιξη, καθώς θα είναι η πρώτη φορά στη μεταπολεμική περίοδο που η Βουλγαρία θα εμφανίζει υψηλότερο επίπεδο ευημερίας από την Ελλάδα. Ανάλογη πορεία προβλέπεται και για τη Λετονία, η οποία αναμένεται να ξεπεράσει οριακά την Ελλάδα το 2030, διευρύνοντας στη συνέχεια το προβάδισμά της. Ακόμη πιο ισχυρό είναι το μήνυμα που εκπέμπουν οι προβλέψεις για την Τουρκία, η οποία εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει την Ελλάδα σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήδη από το 2027.
Το ΔΝΤ προβλέπει ότι η τουρκική οικονομία θα φτάσει τα 49.120 δολάρια ανά κάτοικο εκείνη τη χρονιά, έναντι 49.084 δολαρίων της Ελλάδας, με την απόσταση να διευρύνεται τα επόμενα χρόνια. Έως το 2031, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Τουρκίας εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 60.000 δολάρια, υπερβαίνοντας όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Βουλγαρία και η Λετονία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς ενισχύει τη θέση της Τουρκίας ως περιφερειακής οικονομικής δύναμης σε μια περίοδο αυξημένων ανταγωνισμών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Εφόσον οι προβλέψεις του ΔΝΤ επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί ουσιαστικά στο κατώτερο τμήμα της ευρωπαϊκής κατάταξης ευημερίας, διατηρώντας προβάδισμα μόνο έναντι χωρών που παραμένουν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης ή βρίσκονται σε καθεστώς υποψήφιας ένταξης.
Οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχουν ενταθεί τις τελευταίες ημέρες, για συμφωνία που μπορεί να οδηγήσει στη σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της κρίσης, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το πλήγμα στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών έχει ήδη ξεκινήσει και ενδέχεται να επηρεάσει την οικονομική δραστηριότητα των ανεπτυγμένων οικονομιών και της Ελλάδας για πολλούς μήνες.
