Ο δισεκατομμυριούχος ιδρυτής της Bridgewater Associates, Ray Dalio, εκπέμπει αυστηρό σήμα κινδύνου για το τρέχον επενδυτικό περιβάλλον, υπογραμμίζοντας πως ο άκρατος ενθουσιασμός γύρω από την AI οδηγεί τις αγορές σε ακραία φούσκα, η οποία συγκρίνεται ευθέως με τα κραχ του 1929 και του 2000. Μιλώντας στο podcast «The Diary of a CEO» του Steven Bartlett, η παρέμβαση του Dalio καταγράφεται τη στιγμή που η αγορά δοκιμάζει τη θεωρία του σε πραγματικό χρόνο. Ενδεικτικά, η SpaceX υλοποίησε τη μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά (IPO) όλων των εποχών, ενώ κολοσσοί όπως οι Anthropic και OpenAI οδεύουν ταχύτατα προς αποτιμήσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Σύμφωνα με τους ιστορικούς των αγορών, αυτή ακριβώς η κερδοσκοπική αύξηση εκδόσεων μετοχών αποτελεί το πλέον ξεκάθαρο προειδοποιητικό σημάδι μιας επερχόμενης κατάρρευσης.
Ο Bartlett υπενθύμισε τη θέση του επενδυτή Jeremy Grantham, ο οποίος είχε κάνει λόγο για «τη μεγαλύτερη επενδυτική φούσκα στην αμερικανική ιστορία». Η απάντηση του Dalio ήταν απολύτως άμεση: «Έχει δίκιο». Η συγκεκριμένη σύμπλευση αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω του ιστορικού του συνιδρυτή της GMO. Ο Grantham είχε προβλέψει με ακρίβεια τη φούσκα των ιαπωνικών περιουσιακών στοιχείων πριν την κατάρρευση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το σκάσιμο των dot-com, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2007 έγραφε στο περιοδικό Fortune ότι η αμερικανική αγορά κατοικίας βρισκόταν σε «έδαφος πραγματικής φούσκας» (μήνες πριν τη Μεγάλη Χρηματοπιστωτική Κρίση), σε μια περίοδο όπου η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) απέρριπτε κατηγορηματικά τα περί φούσκας.
Τον Απρίλιο, με αφορμή τα απομνημονεύματά του (The Making of a Permabear) στο Fortune, ο Grantham χαρακτήρισε τη σημερινή κατάσταση του AI ως μια «φούσκα μέσα σε μια φούσκα». Όπως εξήγησε, η αρχική υπερ-φούσκα διογκωνόταν επικίνδυνα μέχρι το 2021 και μάλιστα ράγισε –με τον δείκτη S&P 500 να καταγράφει πτώση περίπου 25% από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο του 2022– προτού η έλευση του ChatGPT ανακόψει την πτώση. «Την επόμενη μέρα της κυκλοφορίας του Chat, οι “Υπέροχοι Επτά” (Mag Seven) σήκωσαν την αγορά στις πλατιές πλάτες τους και προχώρησαν τρικλίζοντας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν διόρθωσε την υποκείμενη υπερτίμηση αλλά «την ανέβαλε, κάνοντάς την παράλληλα μεγαλύτερη».
Μάλιστα, μελέτη του Grantham τον Ιανουάριο του 2026, σε συνεργασία με τον οικονομικό ιστορικό Edward Chancellor, κατέδειξε ότι ο δείκτης τιμής προς λογιστική αξία (price/book ratio) και τα κυκλικά προσαρμοσμένα πολλαπλάσια κερδών κινούνται σε ακραία επίπεδα. Ιστορικά, ανάλογα νούμερα έχουν ξεπεραστεί μόνο το 1929, το 1972, το 1999-2000 και το 2021, με κάθε μία από αυτές τις περιόδους να ακολουθείται από καταστροφική διόρθωση.
Οι «Τέσσερις Καβαλάρηδες» και η ραγδαία έκδοση μετοχών
Ο Owen Lamont της Acadian Asset Management έχει διαμορφώσει το απόλυτο τεστ εντοπισμού φούσκας, το οποίο ονομάζει «Οι Τέσσερις Καβαλάρηδες της Αποκάλυψης της Φούσκας». Το μοντέλο απαιτεί τέσσερις συνθήκες: ακραία υπερτίμηση, ευρέως διαδεδομένες «πεποιθήσεις φούσκας» (όπου οι επενδυτές παραδέχονται ότι οι τιμές είναι υψηλές αλλά περιμένουν περαιτέρω άνοδο), έκρηξη στην έκδοση νέων μετοχών και πλημμύρα νέων συμμετεχόντων στην αγορά.
Οι προειδοποιήσεις Dalio ταυτίζονται απόλυτα με τον τρίτο καβαλάρη. «Δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα πιο εύκολο να παραχθεί από μια μετοχή», σημείωσε, εξηγώντας πώς μια εταιρεία συγκεντρώνει 50 εκατομμύρια δολάρια, λαμβάνει αποτίμηση ενός δισεκατομμυρίου και δημιουργεί έναν «χάρτινο» δισεκατομμυριούχο, χωρίς ποτέ να αλλάξει χέρια πραγματικό ρευστό ύψους ενός δισεκατομμυρίου. Ο ίδιος εντοπίζει την αυξανόμενη έκδοση μετοχών ως μία από τις δύο κύριες δυνάμεις που «σκάνε» μια φούσκα, σε συνδυασμό με την αύξηση των επιτοκίων.
Το φαινόμενο των εκδόσεων καταγράφεται ήδη έντονα. Η SpaceX, παρότι εισήχθη τον Ιούνιο, διαπραγματεύεται κάτω από την τιμή της IPO. Παράλληλα, ο S&P προβλέπει αρνητικές ελεύθερες ταμειακές ροές μέχρι το 2029, ενώ η Moody’s επισημαίνει τον κίνδυνο διακυβέρνησης λόγω της συγκεντρωμένης δύναμης ψήφου του Elon Musk. Στο ίδιο κλίμα, η Anthropic κατέθεσε εμπιστευτικά αίτηση εισαγωγής (πιθανότατα τον Οκτώβριο) με στόχο αποτίμηση 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Η OpenAI έχει καταθέσει ξεχωριστή αίτηση, στοχεύοντας σε ντεμπούτο που αναλυτές τοποθετούν άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων, αν και το χρονοδιάγραμμα μετατέθηκε από τα τέλη του 2026 προς το 2027 εν μέσω «μεταβαλλόμενης δυναμικής της αγοράς».
Ο Dalio ανέλυσε τον μηχανισμό κατάρρευσης: Ένας επενδυτής αγοράζει μερίδιο εταιρείας AI έναντι 100 δολαρίων και δανείζεται με βάση αυτόν τον πλασματικό πλούτο. Όταν η αγορά γυρίσει και άπαντες χρειάζονται μετρητά ταυτόχρονα, η τιμή μπορεί να καταρρεύσει στα 25 δολάρια, ενώ το δάνειο παραμένει απαιτητό. Η ειδοποιός διαφορά κρύβεται στο εξής: «Ο πλούτος δεν είναι το ίδιο με το χρήμα. Βλέπεις πολλούς ανθρώπους να γίνονται πλούσιοι αλλά δεν μπορείς να ξοδέψεις τον πλούτο. Πρέπει να πουλήσεις τον πλούτο για να πάρεις χρήματα επειδή μπορείς να ξοδέψεις μόνο χρήματα».
Ερωτηθείς ευθέως εάν διακρίνει σημάδια φούσκας, απάντησε χωρίς περιστροφές: «Ναι. Ναι. Ναι. Κλασικά σημάδια ότι βρισκόμαστε σε [μία από αυτές]». Ξεκαθάρισε πως πρόκειται για «ζήτημα βαθμού» και όχι για κάτι το απόλυτο (δυαδικό), κρούοντας τον κώδωνα για αδύναμους επενδυτές που τοποθετούνται σε στοιχήματα με μόχλευση, συμπεριλαμβανομένων των μοχλευμένων ETFs. «Μοιάζει περισσότερο σαν να παίζουν ζάρια», ανέφερε. Ο Grantham συμπληρώνει πως οι αγορές είναι «εκ κατασκευής ανίκανες να κοιτάξουν πέρα από την παρούσα στιγμή», προεκτείνοντας τις τρέχουσες συνθήκες και «μετρώντας διπλά την ευημερία» μέχρι ο ίδιος ο ενθουσιασμός να μετατραπεί σε κίνδυνο.
Ηχηρά σήματα από τη Wall Street
Οι προειδοποιήσεις της περιόδου 2025-2026 επιβεβαιώνονται πλέον από τις παραδοσιακά «bullish» διευθύνσεις ερευνών της Wall Street. Ο επικεφαλής στρατηγικός αναλυτής παγκόσμιων μετοχών της Goldman Sachs, Peter Oppenheimer, σημείωσε στις 3 Αυγούστου ότι στον κλάδο της τεχνολογίας «δεν φαίνεται να υπάρχει φούσκα αποτιμήσεων… μπορεί να υπάρχει φούσκα κερδών». Ταυτόχρονα, ο Torsten Slok της Apollo τόνισε πως «το χαρτοφυλάκιο 60/40 έχει καταρρεύσει», υποστηρίζοντας πως μετοχές και ομόλογα δεν αντιδρούν βάσει των ιστορικών μοντέλων, ανατρέποντας 40 χρόνια επενδυτικής στρατηγικής.
Ο Peter Berezin της BCA Research υποστηρίζει εδώ και μήνες ότι η εμπορία μετοχών AI αποτελεί «πρωτίστως μια φούσκα κερδών παρά μια φούσκα αποτιμήσεων», μοτίβο χαρακτηριστικό κλάδων με βίαιους κύκλους άνθησης-κατάρρευσης (boom-bust), όπως οι τράπεζες προ του 2008. Το μοτίβο επαναλήφθηκε την εβδομάδα 26-31 Ιουλίου: H Microsoft και η Amazon ενισχύθηκαν κατά 18% και 10% χάρη στην αξιοπιστία των κεφαλαιουχικών τους δαπανών (capex), ενώ η Alphabet έπεσε 4% και η Meta σχεδόν 10%, παρά τα ισχυρά κέρδη. Οι επενδυτές σταματούν πλέον να επιβραβεύουν τις δαπάνες απλώς επειδή υπάρχουν, φέρνοντας τη φούσκα προ του ξεκαθαρίσματος.
Ο «Μεγάλος Κύκλος» και το γεωπολιτικό ντόμινο
Ο Dalio εντάσσει τη σημερινή συγκυρία στον λεγόμενο «Μεγάλο Κύκλος» –ένα μοτίβο 80 ετών που συμπλέκει δυναμικές χρέους, αυξανόμενα χάσματα πλούτου, εγχώριες πολιτικές συγκρούσεις και μεταβαλλόμενη γεωπολιτική ισχύ. Προειδοποιεί πως στο σκάσιμο μιας φούσκας «βλέπεις ανθρώπους να πιάνονται στα χέρια». Ως σύμπτωμα κυβερνήσεων που στερούνται χρημάτων και ψηφοφόρων σε ρήξη, ανέφερε τις έξι αλλαγές πρωθυπουργών στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσα σε 7 χρόνια. Αντίστοιχα, ο Grantham συνδέει τις υπερβολές της αγοράς με τη δημογραφική κατάρρευση και τη σπανιότητα πόρων.
Κατά τον Dalio, οι καταλύτες που «σκάνε» τις φούσκες είναι τα υψηλά επιτόκια (που αυξάνουν το κόστος εξυπηρέτησης χρέους) και η ραγδαία αύξηση έκδοσης μετοχών. Ως πραγματικό παράδειγμα, ανέφερε φίλο του (CEO εταιρείας AI) που αντλεί εκατοντάδες εκατομμύρια αποκλειστικά για να εξαγοράσει προβληματικούς ανταγωνιστές στη φάση της ύφεσης. Η δυναμική των επιτοκίων ταυτίζεται με την πάγια προειδοποίηση του Slok για καθεστώς «υψηλότερων επιτοκίων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα» (higher for longer).
Η κρισιμότερη προειδοποίηση του Dalio ξεπερνά το αμιγώς χρηματιστηριακό ταμπλό. Η κατάρρευση της φούσκας της Τεχνητής Νοημοσύνης θα λειτουργήσει ως σπίθα για πολιτικές και γεωπολιτικές συγκρούσεις που κλείνουν ιστορικά τον κύκλο των 80 ετών. Κατά συνέπεια, ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μια απώλεια στο χαρτοφυλάκιο, αλλά οι αναταραχές που ακολουθούν.
