Η αγορά φυσικού αερίου δεν έχει πειστεί ακόμη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιμείνει μέχρι τέλους στην πλήρη εξάλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου από το ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα από τον Σεπτέμβριο του 2027. Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις ότι η σταδιακή απαγόρευση θα εφαρμοστεί κανονικά, τα «σήματα» από τις Βρυξέλλες αφήνουν περιθώρια για την εκτίμηση ότι στην πράξη μπορεί να υπάρξει κάποια μορφή υπαναχώρησης ή, τουλάχιστον, ανοχής σε έμμεσες ροές.
Αυτό είναι εξάλλου μήνυμα που έστειλαν οι πρόσφατες ετήσιες δημοπρασίες δυναμικότητας, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις αρχές Ιουλίου. Κι αυτό γιατί στις διαδρομές που αναμένεται να υποκαταστήσουν τις ρωσικές εισαγωγές δεν καταγράφηκε η δέσμευση δυναμικότητας που θα ανέμενε κανείς, εάν οι traders και οι μεγάλοι προμηθευτές προεξοφλούσαν ως δεδομένο ότι από το 2028 δεν θα υπάρχει πλέον καθόλου ρωσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά. Αντίθετα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον καταγράφηκε στη διασύνδεση Τουρκίας – Βουλγαρίας, μέσω της οποίας μπορεί να φτάσει στην Ευρώπη το λεγόμενο καύσιμο «Turkish blend».
Έτσι, προμηθευτές και traders φαίνεται να εκτιμούν πως η Ευρώπη μπορεί μεν να έχει θεσπίσει το πλαίσιο για την πλήρη απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών, ωστόσο δεν έχει αποδείξει τελεσίδικα ότι έχει αποκλείσει όλες τις πιθανές διόδους.
Το «Turkish blend»
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η Τουρκία. Η Άγκυρα προωθεί το λεγόμενο «Turkish blend», δηλαδή ένα μείγμα αερίου από διαφορετικές πηγές, το οποίο μπορεί να διατίθεται στις ευρωπαϊκές αγορές ως τουρκικής προέλευσης. Η λογική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά το τέλος της διαμετακόμισης ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας, καθώς ο TurkStream αποτελεί πλέον τη μοναδική απευθείας όδευση ρωσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι επομένως η δυνατότητα να αποδεικνύεται η πραγματική προέλευση του αερίου που εισέρχεται στην ΕΕ μέσω Τουρκίας. Ο ίδιος ο ευρωπαϊκός μηχανισμός εφαρμογής του κανονισμού έχει προβλέψει ειδική δικλίδα, έπειτα από ελληνική πρωτοβουλία. Συγκεκριμένα, το αέριο που εισέρχεται στην Ένωση μέσω Τουρκίας θεωρείται κατ’ αρχάς ρωσικής προέλευσης, εκτός εάν προσκομιστούν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η χώρα παραγωγής είναι διαφορετική. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να υποβληθούν στις αρμόδιες αρχές, πριν από την είσοδο του αερίου στην τελωνειακή επικράτεια της ΕΕ.
Η πρόβλεψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι στην Τουρκία καταλήγουν μεταξύ άλλων ποσότητες ρωσικού αερίου. Επομένως, χωρίς αυστηρό έλεγχο της προέλευσης, υπάρχει ο κίνδυνος το ευρωπαϊκό «στοπ» να καταλήξει να αφορά μόνο το αέριο που φτάνει απευθείας από τη Ρωσία, αφήνοντας ανοιχτό ένα παράθυρο για έμμεσες εισαγωγές μέσω Τουρκίας.
Οι υψηλές τιμές ενισχύουν την αβεβαιότητα
Η συγκυρία στην παγκόσμια αγορά αερίου κάνει το πρόβλημα ακόμη πιο σύνθετο. Οι γεωπολιτικές αναταράξεις έχουν περιορίσει την προσφορά LNG και έχουν αυξήσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των αγοραστών, με αποτέλεσμα η Ευρώπη να αντιμετωπίζει αυξημένο κόστος για την αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η σταδιακή απόσυρση του αερίου από τη Μόσχα αμφισβητείται στην πράξη.
Η εικόνα του πρώτου εξαμήνου του 2026 είναι αποκαλυπτική. Σύμφωνα με το Reuters, οι χώρες της ΕΕ εισήγαγαν από το Yamal 136 φορτία LNG, συνολικού όγκου 9,97 εκατ. τόνων, αυξημένου κατά 16% σε σχέση με το πρώτο εξάμηνο του 2025.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει την αντίφαση που καλείται να διαχειριστεί η Ευρώπη. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να διακόψει κάθε ενεργειακό δεσμό με τη Μόσχα και, από την άλλη, σε περιόδους περιορισμένης προσφοράς εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ρωσικό αέριο για να διασφαλίσει την ενεργειακή της επάρκεια. Οι εξαγορές καυσίμου εισέφεραν στη Ρωσία 5,96 δισ. ευρώ.
Η ελληνική πίεση για εφαρμογή της ρήτρας
Την ίδια στιγμή, η ΕΕ τελικά υπαναχώρησε στην πλήρη απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες από ευρωπαϊκές εταιρείες, έπειτα και από ελληνικές πιέσεις. Μία κίνηση που στέλνει «σήμα» διαλλακτικότητας στην αγορά, σε σχέση με τις κυρώσεις κατά του Κρεμλίνου.
Υπενθυμίζεται ότι μιλώντας με δημοσιογράφους στο περιθώριο της τελετής για την έναρξη διαπραγμάτευσης των νέων μετοχών του Ομίλου AKTOR στο Χρηματιστήριο Αθηνών, ο πρόεδρος και CEO, Αλέξανδρος Εξάρχου, έχει θέσει ζήτημα συνέπειας στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών αποφάσεων, επισημαίνοντας ότι όταν η ΕΕ θεσπίζει ένα μέτρο θα πρέπει να υπάρχει πραγματική πρόθεση να τηρηθεί για όσο διάστημα απαιτείται. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι οι περιορισμοί στο ρωσικό αέριο δεν θεσπίστηκαν για τυπικούς ή αμιγώς εμπορικούς λόγους, αλλά για να περιοριστεί η έμμεση χρηματοδότηση του πολέμου μέσω των ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας.
Όσον αφορά την τουρκική «κερκόπορτα», ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αποτελεσματική εφαρμογή της ρήτρας για τις εισαγωγές. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, δεν αρκεί η θέσπιση του κανόνα ότι οι ποσότητες που εισέρχονται μέσω της Άγκυρας θεωρούνται ρωσικές. Θα πρέπει να υπάρχει και ένας αποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου τήρησής του, με δυνατότητα των ευρωπαϊκών αρχών να διασταυρώνουν τις ποσότητες που εισέρχονται και εξέρχονται από το τουρκικό σύστημα.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, οι ίδιες πηγές θεωρούν κρίσιμη την παροχή από την Άγκυρα δεδομένων σε πραγματικό χρόνο για τις ροές αερίου στις διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες. Χωρίς τέτοια δεδομένα, υποστηρίζουν, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδειχθεί εάν ένα φορτίο που εμφανίζεται ως «Turkish blend» περιέχει ρωσικό αέριο. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η «κερκόπορτα» που θα μπορούσε να καταστήσει την ευρωπαϊκή απαγόρευση περισσότερο θεωρητική, παρά ουσιαστική.
Το 2027 η ώρα της αλήθειας
Επί του παρόντος, η Κομισιόν παραμένει δημόσια προσηλωμένη στην πλήρη κατάργηση των ρωσικών εισαγωγών. Και η αγορά δεν προεξοφλεί την αλλαγή του σχετικού κανονισμού, αλλά αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να εφαρμοστεί η απαγόρευση με τέτοιον τρόπο ώστε να παραμείνουν διαθέσιμες οι εισαγωγές μέσω Τουρκίας.
Το πραγματικό τεστ, επομένως, δεν θα είναι μόνο η ημερομηνία που προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός, αλλά το πώς θα προετοιμαστεί η εφαρμογή του. Σύμφωνα με πληροφορίες, προσώρας η Άγκυρα δεν φαίνεται διατεθειμένη να παράσχει αναλυτικά στοιχεία στην ΕΕ. Επομένως, θα χρειαστεί (και με ελληνικές πιέσεις) η Κομισιόν να σκληρύνει τη στάση της, απειλώντας την πλήρη διακοπή εισαγωγών από την Τουρκία αν δεν συμμορφωθεί.
Για την Ελλάδα το ζήτημα είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Η χώρα έχει επενδύσει σημαντικά στην ενίσχυση των υποδομών, ώστε να αποτελέσει αφετηρία του Κάθετου Διαδρόμου, επιδιώκοντας να μετατραπεί σε πύλη εναλλακτικών προμηθειών για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Η εμπορική επιτυχία αυτής της στρατηγικής προϋποθέτει ότι οι κανόνες της ΕΕ θα εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Διαφορετικά, οι φθηνότερες ρωσικές ποσότητες που θα φτάνουν στην Ευρώπη από την Τουρκία θα εξακολουθούν να ανταγωνίζονται το LNG και τις νέες υποδομές που δημιουργήθηκαν ακριβώς για να τερματιστεί η εξάρτηση από τη Μόσχα.
