Ένα ακριβό στη λειτουργία του ελληνικό κράτος, το οποίο όμως ξοδεύει λίγα για τους πολίτες του, αποκαλύπτει η νέα έρευνα του ΟΟΣΑ, που παρουσιάστηκε πριν από μερικές ημέρες και αφορά μια εις βάθος εξέταση των δημοσιονομικών πολιτικών της τελευταίας δεκαετίας. Η έρευνα ακόμη δείχνει ότι παρά τη μείωση των συντάξεων κατά την τελευταία 15ετία, το ελληνικό κράτος παραμένει «large» στη συνταξιοδοτική δαπάνη, συγκρινόμενο με τις άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, ενώ ταυτόχρονα ξοδεύει πολύ λιγότερο του μέσου όρου του ΟΟΣΑ σε παιδεία, υγεία, στέγαση και εν γένει σε κοινωνικές πολιτικές.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη με τίτλο «Restoring Public Finances Enabling Effective Government», το ελληνικό κράτος διαθέτει περίπου το 35,3% του συνόλου των δαπανών του σε λειτουργικά έξοδα. Ως τέτοια ορίζονται από τον ΟΟΣΑ οι δαπάνες που πραγματοποιούνται από τις μονάδες της κεντρικής κυβέρνησης για την παραγωγή δημόσιων υπηρεσιών και την καθημερινή λειτουργία της κυβέρνησης. Υπολογίζονται δε με τη συγκέντρωση δεδομένων από το Σύστημα Εθνικών Λογαριασμών, σχετικά με:
- Αμοιβές εργαζομένων, οι οποίες περιλαμβάνουν όλες τις αμοιβές σε μετρητά και σε είδος (δηλαδή μισθούς και ημερομίσθια, δωρεάν ή επιδοτούμενη στέγαση) που καταβάλλονται στους υπαλλήλους της κεντρικής κυβέρνησης, καθώς και τις κοινωνικές εισφορές των εργαζομένων (τόσο πραγματικές όσο και τεκμαρτές) που καταβάλλονται για λογαριασμό των υπαλλήλων.
- Ενδιάμεση κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται από την κυβέρνηση, η οποία περιλαμβάνει δαπάνες για εισροές που καταναλώνονται στη διαδικασία παραγωγής, όπως είδη γραφείου, ενέργεια, υπηρεσίες πληροφορικής, συντήρηση, συμβουλευτικές υπηρεσίες και άλλες λειτουργικές υπηρεσίες. Εξαιρούνται τα αγαθά και οι υπηρεσίες που χρηματοδοτούνται από την κυβέρνηση, οι μεταβιβάσεις (π.χ. σε ΟΤΑ) των πληρωμών τόκων χρέους και των κεφαλαιουχικών δαπανών (ΠΔΕ).
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το λειτουργικό κόστος της χώρας μας με βάση τους Εθνικούς Λογαριασμούς κατατάσσει την Ελλάδα 9η μεταξύ των 36 χωρών-μελών του. Χώρες που έχουν μεγαλύτερο λειτουργικό κόστος ως ποσοστό επί του συνόλου των δημόσιων δαπανών είναι η Ιρλανδία (44,8%), το Ισραήλ (41,6%), η Ουγγαρία (39,7%), η Σλοβενία (38,5%), η Λετονία (38,4%), η Πορτογαλία (37,0%), η Νέα Ζηλανδία (36,8%) και η Γαλλία (36,1%).
Μάλιστα, αν εξαιρεθούν οι λοιπές λειτουργικές δαπάνες και συγκριθούν μόνον οι αμοιβές του προσωπικού, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 6η θέση μεταξύ των 36 χωρών του ΟΟΣΑ. Οι αμοιβές του προσωπικού αντιστοιχούν στο 25% του συνόλου των δαπανών του ελληνικού Δημοσίου, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι μόλις 12%. Έτσι, στην Ελλάδα η μισθοδοτική δαπάνη στον δημόσιο τομέα αντιστοιχεί στο 70% του συνόλου των λειτουργικών δαπανών της κεντρικής κυβέρνησης, έναντι 60% που είναι ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ.
Υψηλές συντάξεις
Ένας άλλος χώρος όπου το ελληνικό Δημόσιο παραμένει «large» είναι στις συντάξεις. Παρά τις μειώσεις που επέφεραν τα μνημόνια, η χώρα φιγουράρει στις πρώτες θέσεις μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.
Αν η συνταξιοδοτική δαπάνη εξετασθεί ως ποσοστό του συνόλου των δαπανών, η χώρα μας το 2023 κατετάγη στην 3η θέση μεταξύ των 36 χωρών του ΟΟΣΑ, με τη συνταξιοδοτική δαπάνη να ανέρχεται στο 28,9% του συνόλου της δημόσιας δαπάνης. Οι χώρες που ξοδεύουν περισσότερα από εμάς σε συντάξεις είναι η Ιαπωνία (29,3%) και η Ιταλία (29,8%), ενώ ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ ήταν τη χρονιά εκείνη το 20,2%.
Αν η συνταξιοδοτική δαπάνη εξεταστεί ως ποσοστό του ΑΕΠ, η Ελλάδα το 2023 κατετάγη στην 5η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Τη χρονιά εκείνη η χώρα διέθεσε το 14,3% του ΑΕΠ σε συντάξεις, έναντι 9,5% που ήταν ο μέσος όρος στη ζώνη του ΟΟΣΑ. Οι χώρες που ξεπέρασαν την Ελλάδα σε συνταξιοδοτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι η Ιταλία (15,9%), η Φινλανδία (15,6%), η Αυστρία (14,6%) και η Γαλλία (14,4%).
Πάντως, η συνταξιοδοτική δαπάνη στη χώρα μας βαίνει μειούμενη, αφού το 2015 αντιστοιχούσε στο 17,5% του ΑΕΠ, το 2021 στο 16,0% και το 2023 στο 14,3%. Αυτό όμως εικάζεται ότι είναι κυρίως αποτέλεσμα της αύξησης του ΑΕΠ, δηλαδή του παρονομαστή, και όχι τόσο λόγω μείωσης των συντάξεων, δηλαδή του αριθμητή.
Χαμηλές οι λοιπές παροχές
Από εκεί κι έπειτα, οι λοιπές δαπάνες του ελληνικού κράτους είναι πενιχρές. Στις περισσότερες κατηγορίες που εξετάζει ο ΟΟΣΑ η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες των χωρών του ΟΟΣΑ. Ειδικά στις δαπάνες μακροχρόνια ιατρικής περίθαλψης, που αφορά πολλούς υπερήλικες σήμερα, οι δαπάνες του κράτους είναι σχεδόν μηδενικές, κάτι που επισημάνθηκε πρόσφατα και από τον ΙΟΒΕ, στην παρουσία της μελέτης του για τις ανισότητες στην Ελλάδα.
Εν γένει οι δαπάνες του ελληνικού κράτους για την υγεία είναι πολύ χαμηλές. Μεταξύ 42 χωρών για τις οποίες ο ΟΟΣΑ παραθέτει στοιχεία, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 29η θέση. Το 2023 στη χώρα μας η δημόσια δαπάνη υγείας ανήλθε στο 5,1% του ΑΕΠ, έναντι 6,8% που ήταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ. Η δαπάνη στη χώρα μας αυξήθηκε σε σχέση με το 2015 (4,8% του ΑΕΠ) και μειώθηκε σε σχέση με το 2021 (5,6% του ΑΕΠ). Οι μεταβολές αυτές, ωστόσο, αποδίδονται κυρίως στη μεταβολή του ΑΕΠ, η οποία από το 2021 και μετά ήταν πολύ πιο έντονα αυξητική απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση στην εκπαίδευση. Σε όρους ΑΕΠ οι δημόσιες δαπάνες παιδείας στη χώρα μας το 2023 ανέρχονταν στο 4%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 35η θέση μεταξύ 39 χωρών του ΟΟΣΑ. Σε όρους εκπαιδευτικής δαπάνης ως ποσοστό του συνόλου των δημοσίων δαπανών, η χώρα μας κατατάσσεται στην 37η θέση μεταξύ των 39 κρατών-μελών του ΟΟΣΑ, με τις δημόσιες δαπάνες για την παιδεία να φτάνουν το 8% του συνόλου των δημόσιων δαπανών, έναντι 11,4% που είναι ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ.
Τέλος, σύμφωνα με τη μελέτη του ΟΟΣΑ, στην 31η θέση κατατάσσεται η Ελλάδα στις δημόσιες δαπάνες προς την οικογένεια και τα παιδιά. Μόλις το 0,92% του ελληνικού ΑΕΠ ξοδεύτηκε το 2023 σε δράσεις ενίσχυσης της οικογένειας και των παιδιών, έναντι 1,97% που ήταν ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ. Είναι πραγματικά λυπηρό σε μια χώρα με έντονο το πρόβλημα της υπογεννητικότητας να είναι τόσο «τσιγκούνικο» το Δημόσιο σε δαπάνες στήριξης των οικογενειών και των παιδιών.
Ο ΟΟΣΑ παραθέτει και άλλα στοιχεία κρατικών δαπανών, που ενισχύουν την προαναφερόμενη εικόνα μιας Ελλάδας που ξοδεύει πολλά σε μισθούς δημοσίων υπαλλήλων και συντάξεις, αλλά πολύ λίγα σε υγεία, παιδεία και άλλες δημόσιες παροχές. Αυτό έως έναν βαθμό μπορεί να εξηγήσει και το φαινόμενο των μεγάλων ανισοτήτων και της υψηλής υποκειμενικής φτώχειας που παρουσιάζεται στις διάφορες έρευνες που διεξάγονται στη χώρα μας.
