Οι Ευρωπαίοι αποταμιευτές χάνουν αγοραστική δύναμη επειδή διατηρούν τα χρήματά τους σε καταθέσεις με αποδόσεις χαμηλότερες από τον πληθωρισμό, ενώ την ίδια στιγμή δισεκατομμύρια ευρώ θα μπορούσαν να διοχετευθούν στις κεφαλαιαγορές και να χρηματοδοτήσουν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Μελέτη της Revolut εκτιμά ότι περίπου 6,3 τρισ. ευρώ βρίσκονται σε καταθέσεις χαμηλής απόδοσης σε 20 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με βάση τα στοιχεία της έρευνας, για κάθε 10.000 ευρώ που παραμένουν στην τράπεζα, οι Ευρωπαίοι χάνουν κατά μέσο όρο 294 ευρώ, τα οποία τρώει ο πληθωρισμός και τα σχεδόν μηδενικά ή πολύ μικρά επιτόκια καταθέσεων.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν η σύγκριση δεν περιορίζεται στον πληθωρισμό. Οι μέσες ετήσιες αποδόσεις των καταθέσεων στις χώρες που εξετάστηκαν διαμορφώνονται στο 2,76%, έναντι πληθωρισμού 2,94%. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όσοι επιλέγουν προθεσμιακές ή άλλες καταθέσεις – που έχουν κάπως υψηλότερο επιτόκιο – εξακολουθούν, κατά μέσο όρο, να βλέπουν την πραγματική αξία των χρημάτων τους να υποχωρεί.
Το μεγαλύτερο κόστος, ωστόσο, αφορά την απόδοση που θα μπορούσαν να έχουν τα κεφάλαια εάν επενδύονταν. Σε σύγκριση με τη μέση ετήσια απόδοση 10ετίας του MSCI Europe ETF, που υπολογίζεται στο 9,06%, η Revolut εκτιμά ότι οι Ευρωπαίοι αφήνουν ανεκμετάλλευτα περίπου 638 ευρώ τον χρόνο για κάθε 10.000 ευρώ που διατηρούν σε μετρητά.
Σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, το ποσό αυτό μεταφράζεται σε περίπου 422 δισ. ευρώ ετησίως που «χάνονται» και δεν φτάνουν ποτέ στην πραγματική οικονομία και στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ως επενδυτικά κεφάλαια.
Γιατί οι Ευρωπαίοι δεν επενδύουν
Η αδράνεια των αποταμιευτών δεν οφείλεται μόνο στην απροθυμία ανάληψης κινδύνου. Σημαντικό ρόλο παίζουν η έλλειψη ενημέρωσης, η πολυπλοκότητα των χρηματοοικονομικών προϊόντων και η δυσκολία σύγκρισης των διαθέσιμων επιλογών.
Περίπου δύο στους τρεις ερωτηθέντες δεν έχουν αλλάξει ποτέ τράπεζα προκειμένου να εξασφαλίσουν καλύτερη απόδοση. Μεταξύ εκείνων που παραμένουν στην ίδια τράπεζα, αρκετοί θεωρούν ότι η διαφορά στα επιτόκια είναι ασήμαντη και δεν αξίζει την αλλαγή, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό δηλώνει ότι δεν γνωρίζει πού μπορεί να αναζητήσει καλύτερες επιλογές.
Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί δυσκολεύονται να υπολογίσουν την πραγματική απόδοση των αποταμιεύσεών τους μετά τον πληθωρισμό. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι περίπου ένας στους πέντε Ευρωπαίους δεν διαθέτει καθόλου αποταμιεύσεις.
Η έλλειψη γνώσης αποτελεί επίσης σημαντικό εμπόδιο στην επένδυση, ενώ ο φόβος για πιθανές απώλειες παραμένει ο κυριότερος λόγος που πολλοί αποφεύγουν τις αγορές κεφαλαίου.
Μεγάλες διαφορές από χώρα σε χώρα
Η εικόνα δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη καταγράφονται από τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ πληθωρισμού και αποδόσεων καταθέσεων. Η Βουλγαρία, η Σλοβακία και η Λιθουανία εμφανίζουν ιδιαίτερα σημαντικά κενά.
Την ίδια στιγμή, οι κάτοικοι ορισμένων από αυτές τις χώρες εμφανίζονται περισσότερο διατεθειμένοι να ξεκινήσουν επενδύσεις ακόμη και με μικρά ποσά.
Στη Δυτική και Νότια Ευρώπη, αντίθετα, συγκεντρώνονται τεράστιες δεξαμενές αδρανών κεφαλαίων. Μόνο στη Γερμανία οι καταθέσεις υπολογίζονται σε περίπου 1,9 τρισ. ευρώ, ενώ στη Γαλλία φτάνουν τα 588 δισ. ευρώ.
Στη Βόρεια Ευρώπη οι αποδόσεις των καταθέσεων βρίσκονται γενικά πιο κοντά στον πληθωρισμό, όμως η κατανόηση των επιπτώσεων του πληθωρισμού στον μακροπρόθεσμο πλούτο παραμένει περιορισμένη σε αρκετούς αποταμιευτές.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να κινητοποιήσει τις αποταμιεύσεις
Το ζήτημα έχει πλέον περάσει από το επίπεδο των ατομικών οικονομικών αποφάσεων στην καρδιά της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να διοχετεύσουν μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεων προς τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα πρόσβασης σε επαρκή κεφάλαια για επενδύσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι περίπου 10 τρισ. ευρώ των νοικοκυριών παραμένουν σε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων επενδύεται εκτός Ευρώπης.
Η πρωτοβουλία Savings and Investments Union, που υιοθετήθηκε τον Μάρτιο του 2025, αποτελεί το βασικό εργαλείο των Βρυξελλών για την αλλαγή αυτής της εικόνας. Στόχος είναι να διευκολυνθεί η πρόσβαση των μικροεπενδυτών στις κεφαλαιαγορές, να ενισχυθούν τα επενδυτικά και συνταξιοδοτικά προϊόντα και να δημιουργηθεί ένα πιο ενιαίο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό περιβάλλον.
Η ανάγκη είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς η Ευρώπη χρειάζεται επιπλέον επενδύσεις της τάξης των 750-800 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, κυρίως για την ψηφιοποίηση, την ενέργεια, την άμυνα και τις υποδομές.
Με το δημόσιο χρέος να παραμένει υψηλό, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να καλύψουν μόνες τους αυτές τις ανάγκες. Έτσι, οι ιδιωτικές αποταμιεύσεις αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής ανάπτυξης.
Έως και 470 δισ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων
Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα μέτρα που προωθεί θα μπορούσαν να απελευθερώσουν έως και 470 δισ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, είναι αν οι Ευρωπαίοι θα εγκαταλείψουν μέρος της παραδοσιακής τους προτίμησης για τις τραπεζικές καταθέσεις και θα στραφούν περισσότερο στις κεφαλαιαγορές.
Παράλληλα, η συζήτηση προκαλεί αντιδράσεις, καθώς υπάρχουν φόβοι ότι η προσπάθεια κινητοποίησης των αποταμιεύσεων μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη παρέμβαση των ευρωπαϊκών θεσμών στις οικονομικές επιλογές των πολιτών.
Η πίεση, πάντως, αυξάνεται, καθώς οι Βρυξέλλες θέλουν συμφωνία για την περαιτέρω ενοποίηση των αγορών κεφαλαίου πριν από το τέλος του έτους.
