Σε μια ασυνήθιστη δικαστική διαμάχη έχει εμπλακεί η Pfizer, η οποία στρέφεται πλέον κατά χρημάτων που προορίζονται για τους οργανισμούς ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας στην Πολωνία και τη Ρουμανία, προκειμένου να εισπράξει οφειλές ύψους 2,2 δισ. δολαρίων για εμβόλια Covid-19.
Όπως αποκαλύπτει η Wall Street Journal, η φαρμακευτική εταιρεία προσπαθεί εδώ και χρόνια να υποχρεώσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να τηρήσουν συμβόλαια που υπογράφηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας για την αγορά δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εμβόλια, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις δεν παραδόθηκαν ποτέ και πλέον δεν χρειάζονται.
Τον Απρίλιο, η Pfizer δικαιώθηκε σε πολυετή δικαστική διαμάχη και εξασφάλισε απόφαση που υποχρεώνει την Πολωνία και τη Ρουμανία να τηρήσουν τις συμφωνίες τους για περισσότερες από 90 εκατ. δόσεις.
Τον Ιούλιο, η εταιρεία έκανε ένα ακόμη βήμα: εξασφάλισε δικαστική έγκριση για τη δέσμευση των τελών που καταβάλλουν οι αεροπορικές εταιρείες για την πρόσβαση στον εναέριο χώρο των δύο χωρών.
«Δεν έχει καμία σχέση με την αεροπορία»
Η κίνηση της Pfizer έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση των οργανισμών αεροναυτιλίας Πολωνίας και Ρουμανίας, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η δέσμευση των χρημάτων τους μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την ασφάλεια των αερομεταφορών.
«Οι αεροπορικές εταιρείες πληρώνουν για την υπηρεσία μας και τα χρήματά μας κρατούνται όμηροι», δήλωσε στη Wall Street Journal η Μαγδαλένα Γιαβόρσκα-Ματσκόβιακ, επικεφαλής της πολωνικής Υπηρεσίας Υπηρεσιών Αεροναυτιλίας.
«Η δικαστική υπόθεση για τα εμβόλια αφορά το κράτος και την Pfizer. Δεν έχει καμία σχέση με την αεροπορία», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με την ίδια, τα χρήματα που έχουν δεσμευτεί αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 80% του προϋπολογισμού της υπηρεσίας. Η ίδια εκτιμά ότι, με τον σημερινό ρυθμό, θα χρειάζονταν έως και πέντε χρόνια για να καλυφθεί το χρέος από τα εμβόλια.
Η Pfizer, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η ενέργειά της αποτελεί «κατάλληλη και μετρημένη» αντίδραση για την εφαρμογή των συμβατικών υποχρεώσεων.
«Η δικαστική απόφαση υπέρ της Pfizer επιβεβαιώνει τη σημασία των συμβατικών υποχρεώσεων που αποτέλεσαν τη βάση για την επιτυχημένη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της πανδημίας», δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας.
Πώς ξεκίνησε η διαμάχη
Η υπόθεση ξεκινά το 2021, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαπραγματεύτηκε μια μεγάλη συμφωνία για την εξασφάλιση εκατοντάδων εκατομμυρίων εμβολίων Covid-19 για τα 27 κράτη-μέλη.
Η Pfizer είχε δεσμευτεί για την παραγωγή και την παράδοση των εμβολίων, τα οποία ανέπτυξε σε συνεργασία με την BioNTech. Η συμφωνία, όμως, είχε συναφθεί σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερες δόσεις.
Καθώς η πανδημία υποχωρούσε, η Ευρώπη βρέθηκε με πολύ περισσότερα εμβόλια από όσα τελικά χρειαζόταν.
Άλλες χώρες της ΕΕ κατέληξαν σε συμφωνίες με την Pfizer για την τροποποίηση ή τον τερματισμό των συμβολαίων. Η Πολωνία και η Ρουμανία, όμως, επέλεξαν να αντισταθούν.
Στις αρχές του 2022, λίγο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και καθώς η πανδημία υποχωρούσε, η Πολωνία ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσε πλέον να αντέξει οικονομικά την παραλαβή άλλων 63 εκατ. δόσεων. Η Ρουμανία ακολούθησε λίγο αργότερα.
Η Πολωνία οφείλει στην Pfizer περίπου 1,3 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 1,5 δισ. δολάρια, ενώ η εταιρεία διεκδικεί ακόμη 600 εκατ. ευρώ από τη Ρουμανία.
Το μέγεθος της απαίτησης έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Η υπουργός Υγείας της Πολωνίας, Γιολάντα Σομπιεράνσκα-Γκρέντα, συνέκρινε το ποσό που ζητά η Pfizer με τις ετήσιες δαπάνες της χώρας για αντικαρκινικά φάρμακα.
Τα τέλη εναέριας κυκλοφορίας στο επίκεντρο
Η πρακτική της διεκδίκησης χρημάτων από κρατικούς φορείς δεν είναι πρωτοφανής. Η Wall Street Journal επισημαίνει ότι εταιρείες και επενδυτικά κεφάλαια έχουν στο παρελθόν καταφύγει σε ιδιαίτερα επιθετικές μεθόδους για την είσπραξη χρεών από κυβερνήσεις.
Στην περίπτωση της Πολωνίας και της Ρουμανίας, στο επίκεντρο βρίσκονται τα τέλη εναέριας κυκλοφορίας.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου οι αεροπορικές εταιρείες καταβάλλουν απευθείας στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας τα σχετικά τέλη, στην Ευρώπη αυτά εισπράττονται αρχικά από έναν περιφερειακό οργανισμό και στη συνέχεια κατανέμονται στα επιμέρους κράτη.
Πρόκειται για τον Eurocontrol, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας, ο οποίος πρόσφατα εξασφάλισε νέες νομικές προστασίες που εμποδίζουν εταιρείες να διεκδικούν τα δικά του κεφάλαια.
Οι νέοι κανόνες τέθηκαν, ωστόσο, σε ισχύ στις 9 Αυγούστου και δεν καλύπτουν τις δεσμεύσεις χρημάτων που έχουν ήδη επιβληθεί στην Πολωνία και τη Ρουμανία.
Οι δύο χώρες έχουν ασκήσει έφεση κατά της απόφασης. Οι σχετικές διαδικασίες αναμένεται να εξεταστούν τον Οκτώβριο και τον Ιανουάριο.
Προβλήματα στη λειτουργία των υπηρεσιών
Η δέσμευση των χρημάτων έχει ήδη δημιουργήσει σοβαρές πιέσεις στους οργανισμούς αεροναυτιλίας.
Η πολωνική Pansa χρειάστηκε τις τελευταίες εβδομάδες έκτακτη κρατική χρηματοδότηση για να καλύψει μισθούς και τιμολόγια, μεταξύ άλλων για εφεδρικά συστήματα ηλεκτροδότησης και υποδομές κυβερνοασφάλειας.
Τα χρήματα έφτασαν λιγότερο από 24 ώρες πριν από τη στιγμή που η υπηρεσία θα έμενε χωρίς διαθέσιμα κεφάλαια, σύμφωνα με την επικεφαλής της.
Στη Ρουμανία, η Romatsa προχώρησε σε μείωση μισθών κατά 20% για τους 1.700 εργαζομένους της και επαναδιαπραγματεύτηκε τους όρους πληρωμής με προμηθευτές. Τον περασμένο μήνα κατάφερε να εξασφαλίσει προσωρινή προστασία, υποστηρίζοντας ότι θα ξεμείνει από χρήματα πριν από την εκδίκαση της υπόθεσης τον Ιανουάριο.
«Είναι μια περίοδος κρίσης», δήλωσε στη Wall Street Journal ο επικεφαλής της Romatsa, Άντριαν Κότζοκ.
Πόλεμοι και μειωμένη αεροπορική κίνηση
Η δικαστική διαμάχη έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τα οικονομικά των δύο οργανισμών.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει μειώσει την αεροπορική κίνηση και τα έσοδα από τις εταιρείες που χρησιμοποιούν τον εναέριο χώρο για πτήσεις προς και από τον Περσικό Κόλπο. Παράλληλα, η εκστρατεία της Ουκρανίας με drones στον ρωσικό εναέριο χώρο έχει οδηγήσει επίσης σε μείωση των πτήσεων.
Ο πόλεμος στην Ευρώπη έχει επιβαρύνει επιπλέον το έργο των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Οι εργαζόμενοι βρίσκονται σε διαρκή επιφυλακή και είναι έτοιμοι να ανακατευθύνουν πτήσεις μέσα σε λίγα λεπτά μετά από ρωσικά πλήγματα στη δυτική Ουκρανία.
Παράλληλα, οι πολωνικές υπηρεσίες συντονίζουν και την εναέρια κυκλοφορία στρατιωτικών αεροσκαφών του ΝΑΤΟ.
«Αυτό είναι επικίνδυνο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια», δήλωσε η επικεφαλής της Pansa, προσθέτοντας ότι προσπαθεί να εξασφαλίσει δάνεια για την κάλυψη του προϋπολογισμού της επόμενης χρονιάς, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων για την εκπαίδευση νέων ελεγκτών.
«Είμαι εδώ για τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας, όχι για να πολεμάω με την Pfizer. Είναι πραγματικά παράλογο», κατέληξε.
