Οι νέοι Βρετανοί είναι μια μελαγχολική ομάδα. Μια δημοσκόπηση έδειξε ότι το 38% αναμένει να ζήσει χειρότερα από τους γονείς του (μόνο το 36% πιστεύει ότι θα τα πάει καλύτερα). Μεγάλο μέρος της ευθύνης μπορεί να αποδοθεί στη απρόσιτη στέγαση. Στις μεγάλες πόλεις, με τις καλές θέσεις εργασίας, τα ενοίκια είναι εξωφρενικά. Στο Λονδίνο, ο μέσος όρος ανέρχεται περίπου στο μισό του μέσου εισοδήματος. Η οργή για τη στέγαση διαβρώνει το κοινωνικό συμβόλαιο και οδηγεί ορισμένους να χρησιμοποιούν ως εξιλαστήρια θύματα ευάλωτες ομάδες, όπως οι πρόσφυγες.
Ο Andy Burnham, ο άνθρωπος που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα γίνει ο επόμενος πρωθυπουργός, έχει τη λύση. Έχει υποσχεθεί «το μεγαλύτερο πρόγραμμα κατασκευής δημοτικών κατοικιών από τη μεταπολεμική περίοδο». Αυτή η πολιτική είναι δημοφιλής: το 72% του κοινού υποστηρίζει την αύξηση των κοινωνικών κατοικιών, οι οποίες στην Αγγλία ανήκουν σε δήμους ή φιλανθρωπικά ιδρύματα κι ενοικιάζονται σε τιμές χαμηλότερες από αυτές της αγοράς. Πάνω από 1,3 εκατομμύρια νοικοκυριά βρίσκονται σε λίστες αναμονής για τέτοιες κατοικίες.
Ωστόσο, το σχέδιο του κ. Burnham θα ήταν σαν να προσθέταμε έναν ακόμα όροφο πάνω σε μια ετοιμόρροπη πολυκατοικία. Η Αγγλία δεν έχει ελάχιστη κοινωνική στέγαση. Έχει υπερβολική: το 16% του συνολικού αποθέματος, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της G7. Σε ορισμένους δήμους του Λονδίνου, σχεδόν το 40% των κατοικιών είναι κοινωνικές. Αντί, ωστόσο, να αποτελεί «το θεμέλιο για τα πάντα», όπως λέει ο κ. Burnham, το σύστημα των δημοτικών κατοικιών είναι σπάταλο, άδικο και αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη.
Η Αγγλία διαθέτει δύο τύπους στέγασης. Πρώτον, οι ενοικιαστές κοινωνικών κατοικιών απολαμβάνουν μειωμένα ενοίκια. Δεύτερον, όποιος κριθεί άπορος μετά από έλεγχο εισοδήματος, είτε διαμένει σε ιδιωτική είτε σε κοινωνική κατοικία, μπορεί να λάβει επιδότηση ενοικίου («επίδομα στέγασης»). Το περιοδικό «The Economist» υπολογίζει κατά προσέγγιση ότι τα μειωμένα ενοίκια για την πρώτη ομάδα αντιστοιχούν σε μια έμμεση επιδότηση ύψους 20 δισ. λιρών (25 δισ. δολαρίων) ετησίως. Για τα δύο τρίτα των ενοικιαστών κοινωνικών κατοικιών που λαμβάνουν κοινωνική πρόνοια, αυτή η εξοικονόμηση ανακυκλώνεται ως επί το πλείστο εντός του κρατικού προϋπολογισμού, μειώνοντας το κόστος των επιδομάτων που απαιτούνται για την κάλυψη του ενοικίου. Όμως, για το υπόλοιπο ένα τρίτο που δεν λαμβάνει κοινωνική πρόνοια, αποτελεί πραγματικό χρυσωρυχείο.
Το 2024-25, τα νέα συμβόλαια κοινωνικής στέγασης στο Κένσινγκτον και το Τσέλσι ήταν σχεδόν 80% χαμηλότερα από τα ενοίκια της αγοράς, μια ετήσια εξοικονόμηση 32.000 λιρών ανά νοικοκυριό. Οι συμβάσεις κοινωνικής στέγασης είναι συχνά ισόβιες και μπορούν ακόμη και να κληρονομηθούν. Μόλις κάποιος εγκατασταθεί, δεν υπόκειται πλέον σε έλεγχο οικονομικής κατάστασης, ανεξάρτητα από το πόσο βελτιώνονται τα οικονομικά του. Από τα 4 εκατομμύρια νοικοκυριά που διαμένουν σε κοινωνική στέγαση στην Αγγλία, πάνω από το 10% έχει εισόδημα που ανήκει στο ανώτερο 40% της εθνικής κλίμακας. Ορισμένοι είναι πλούσιοι. Πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι η σύζυγος του προέδρου της Σιέρα Λεόνε, η οποία ζει σε παλάτι, διαθέτει επίσης ένα δημοτικό διαμέρισμα στο Λονδίνο.
Έτσι, ορισμένοι υψηλόμισθοι απολαμβάνουν εξαιρετικά φθηνή κοινωνική στέγαση, ενώ περισσότερα από 1 εκατομμύριο νοικοκυριά που λαμβάνουν επιδόματα ενοικιάζουν από ιδιώτες ιδιοκτήτες. Σε μεγάλο μέρος της χώρας, τα επιδόματα στέγασης είναι πενιχρά και τα ενοίκια υψηλά, οπότε αυτή η τελευταία ομάδα διατρέχει κίνδυνο να μείνει άστεγη. Ένα σύστημα που αυθαίρετα ευνοεί μερικούς και στερεί από άλλους δεν είναι δίκαιο, ενώ επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη, καθιστώντας τους ανθρώπους λιγότερο κινητικούς. Αν έχεις μια ισόβια μίσθωση δημοτικής κατοικίας, δεν θέλεις να τη χάσεις. Επομένως, είναι λιγότερο πιθανό να μετακομίσεις αλλού αναζητώντας μια καλύτερη δουλειά. Επιπλέον, πολλά από τα δημοτικά διαμερίσματα στα κέντρα των πόλεων κατοικούνται από συνταξιούχους, οι οποίοι επίσης παραμένουν στάσιμοι, εμποδίζοντας τους νέους που αναζητούν εργασία να μετακομίσουν εκεί. (Περίπου το 60% των ενηλίκων που διαμένουν σε κοινωνική στέγαση δεν εργάζονται). Ο κ. Burnham φαίνεται να θεωρεί τη στασιμότητα αρετή: δεσμεύεται να χτίσει μια χώρα όπου «κανείς δεν θα χρειάζεται να φύγει για να προχωρήσει στη ζωή του».
Αντί να ξοδεύει τεράστια ποσά για την κατασκευή νέων δημοτικών κατοικιών, ο κ. Burnham θα έπρεπε να αυξήσει όλα τα ενοίκια των κοινωνικών κατοικιών στα επίπεδα της αγοράς. Έτσι, όσοι έχουν πραγματικά ανάγκη θα μπορούσαν, κατόπιν ελέγχου των οικονομικών τους πόρων, να λάβουν επιπλέον επιδόματα, για να καλύψουν τη διαφορά. Όταν οι Τόρις προσπάθησαν και απέτυχαν να εισαγάγουν ένα παρόμοιο πρόγραμμα το 2015, οι αντίπαλοι το χαρακτήρισαν ως «κοινωνική εκκαθάριση». Ωστόσο, η πρόταση δεν είναι να εκδιωχθούν οι ενοικιαστές, αλλά απλώς να τους χρεώνονται ενοίκια της αγοράς. Αυτό θα κατευθύνει τις δαπάνες προς τους ανθρώπους όταν και όπως τις χρειάζονται, αντί να τις δεσμεύει σε ένα σωρό από τούβλα και τσιμέντο. Μια τέτοια μεταρρύθμιση θα πρέπει να εφαρμοστεί σταδιακά, ώστε να δοθεί στους ανθρώπους χρόνος να προσαρμοστούν, και θα απελευθέρωνε δισεκατομμύρια.
Η αναμόρφωση της κοινωνικής στέγασης δεν θα έλυνε όλα τα στεγαστικά προβλήματα της Αγγλίας. Για να γίνει αυτό, η χώρα πρέπει επίσης να επιτρέψει στους κατασκευαστές να χτίσουν περισσότερες κατοικίες. Ο Sir Keir Starmer θέσπισε ορισμένες μεταρρυθμίσεις για να καταστήσει το σύστημα χωροταξικού σχεδιασμού της Αγγλίας λιγότερο αργό και παρεμποδιστικό. Ωστόσο, άλλες αλλαγές, όπως οι αυστηρότεροι κανόνες ασφάλειας, το μπλόκαραν ξανά. Πέρυσι κατασκευάστηκαν λιγότερες νέες κατοικίες σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Για να επιταχυνθεί ο ρυθμός, η Αγγλία χρειάζεται ένα εθνικό σύστημα χωροταξικού σχεδιασμού, στο οποίο θα είναι πιο δύσκολο να ασκηθεί βέτο σε αναπτυξιακά έργα, καθώς και πιο χαλαρές ποσοστώσεις για «προσιτή στέγαση» σε ιδιωτικά έργα, οι οποίες επί του παρόντος καθιστούν πολλά από αυτά μη κερδοφόρα.
Ο κ. Burnham δεν έχει δείξει κάποιο σημάδι ότι εξετάζει τέτοιες ιδέες. Αντίθετα, έχει δηλώσει ότι δίνεται «αδικαιολόγητη βαρύτητα» στη μεταρρύθμιση του χωροταξικού σχεδιασμού. Κρίμα. Για πάρα πολύ καιρό η Αγγλία έχει απογοητευτεί από πολιτικές στέγασης που ακούγονται ευχάριστες, αλλά στην πραγματικότητα είναι επιζήμιες. Η κοινωνική στέγαση είναι ένα παράδειγμα. Ένα άλλο είναι ο περιορισμός της «πράσινης ζώνης» γύρω από τις πόλεις, ο οποίος εμποδίζει την οικοδόμηση κατοικιών, ακόμη και σε ερημικές εκτάσεις. Η πρότασή μας να καταργηθούν τα ενοίκια κάτω από τα επίπεδα της αγοράς αποτελεί το αντίθετο είδος πολιτικής. Ακούγεται σκληρό, αλλά θα λειτουργούσε τονωτικά.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
