Ο πανικός για το Ισλάμ εξαπλώνεται πάνω από την Ευρώπη. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, το μισό του πληθυσμού πιστεύει πλέον ότι είναι ασυμβίβαστο με τις δυτικές αξίες. Στις 6 Σεπτεμβρίου, το λαϊκιστικό δεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) κέρδισε το 44% των ψήφων στη Σαξονία-Άνχαλτ, το υψηλότερο ποσοστό που έχει σημειώσει μέχρι σήμερα σε περιφερειακές εκλογές, έχοντας προηγουμένως κάνει λόγο για «ισλαμοποίηση» και υποσχόμενο αναγκαστικές απελάσεις. Το ίδιο Σαββατοκύριακο στη Βρετανία, εκατοντάδες κακοποιοί με κουκούλες κατέλαβαν το Ντόβερ, φωνάζοντας «Σταματήστε τα πλοία» και «Ο Χριστός είναι Βασιλιάς». Στη Γαλλία, το αίτημα της Marine Le Pen για απαγόρευση της ισλαμικής μαντίλας σε δημόσιους χώρους υποστηρίζεται από το 60% των ψηφοφόρων.
Η ίδια εμμονή κατακλύζει και την Αμερική. Ο φόβος δεν αφορά τόσο τους τρομοκράτες, όπως συνέβαινε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όσο μια ισλαμική συνωμοσία για την κατάληψη της Ευρώπης εκ των έσω. Μέλη της κυβέρνησης Trump προειδοποιούν για την «εξάλειψη του πολιτισμού».
Αυτή η αντίληψη βλάπτει τις διατλαντικές σχέσεις. Είναι επίσης λανθασμένη. Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει καμία ισλαμική κατάληψη, καμία μαζική ριζοσπαστικοποίηση των μουσουλμάνων και καμία εξάλειψη του πολιτισμού της. Όπως δείχνει η έρευνά μας, δεν υπάρχουν «απαγορευμένες ζώνες», η σαρία δεν εισχωρεί στα εθνικά δίκαια και πουθενά δεν βρίσκεται σε εξέλιξη μια «μεγάλη δημογραφική αντικατάσταση».
Ο πραγματικός κίνδυνος για την Ευρώπη είναι διαφορετικός: ο εξτρεμισμός που τροφοδοτείται από τον ισλαμισμό (την πεποίθηση ότι το κράτος πρέπει να επιβάλλει ισλαμικές αρχές) και από την παράνοια της ακροδεξιάς που τροφοδοτείται από τα κοινωνικά μέσα. Η αριστερά επιδεινώνει την κατάσταση αρνούμενη τις μέτριες αλλά πραγματικές απειλές που θέτει ο ισλαμισμός. Το ίδιο και οι πολιτικοί του κέντρου που παραμένουν σιωπηλοί για να μην εκτεθούν σε κατηγορίες ρατσισμού. Αυτή η δυναμική θα μπορούσε πραγματικά να βλάψει τις φιλελεύθερες δημοκρατίες της Ευρώπης — όχι αντικαθιστώντας τις με ένα χαλιφάτο, αλλά επιβραδύνοντας την ενσωμάτωση και ευνοώντας πολιτικές που θα προκαλούσαν μόνιμη ζημιά στις ελευθερίες τους.
Οι πιο ακραίοι φόβοι διαψεύδονται εύκολα. Ακόμα και μετά τη μεταναστευτική εισροή ρεκόρ από χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία, οι μουσουλμάνοι αποτελούν σήμερα μόλις το 6% του ευρωπαϊκού πληθυσμού, ο οποίος ξεπερνά τα 500 εκατομμύρια. Αν και οι νεοαφιχθέντες έχουν συνήθως περισσότερα παιδιά από τους γηγενείς, μέσα σε δύο γενιές τα ποσοστά γονιμότητας τείνουν να συγκλίνουν, γεγονός που απέχει πολύ από την εξάλειψη του πολιτισμού.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι μουσουλμάνοι μετανάστες επιθυμούν να προκόψουν στη νέα τους πατρίδα, όχι να της επιβάλουν μια εκδοχή των κοινωνιών που μόλις εγκατέλειψαν. Τα παιδιά τους τείνουν να έχουν καλύτερες σχολικές επιδόσεις από τους γονείς τους. Στη Βρετανία, το 67% των Μπαγκλαντεσιανών που συμμετείχαν σε τυποποιημένες εξετάσεις το 2021, μέχρι την ηλικία των 19 είχαν εγγραφεί στο πανεπιστήμιο, σε σύγκριση με το 38% των λευκών Βρετανών. Πολλοί μουσουλμάνοι συμμετέχουν στην κύρια πολιτική σκηνή, όπως ο υπουργός Εσωτερικών της Βρετανίας και ο δήμαρχος του Λονδίνου. Σε σημαντικά ζητήματα, οι στάσεις των μουσουλμάνων μπορούν να μοιάζουν με αυτές άλλων Ευρωπαίων. Σε δημοσκόπηση που αναθέσαμε μεταξύ Βρετανών μουσουλμάνων, διαπιστώσαμε ελάχιστη αντίσταση στην εργασία των γυναικών.
Τι είναι, λοιπόν, αυτό που στρέφει τόσους πολλούς Ευρωπαίους εναντίον του Ισλάμ; Πολλοί μουσουλμάνοι έχουν αντιφιλελεύθερες απόψεις — σε αυτό το τεύχος αναφερόμαστε στη δολοφονία ενός ιμάμη που είχε δηλώσει ανοιχτά την ομοφυλοφιλία του στη Νότια Αφρική. Στη Βρετανία, σύμφωνα με τη δημοσκόπησή μας, το 52% των μουσουλμάνων θεωρεί ότι η ομοφυλοφιλία είναι λάθος, ενώ οι νέοι μουσουλμάνοι (41% των κάτω των 35 ετών) είναι πιο πιθανό από τους μεγαλύτερους σε ηλικία (25%) να πιστεύουν ότι, αν κάποιος προσβάλει τον προφήτη, η βία μπορεί να δικαιολογηθεί.
Το να έχει κανείς κοινωνικά συντηρητικές απόψεις δεν αποτελεί από μόνο του απειλή — ορισμένοι από τους υπερασπιστές της Ευρώπης στη δεξιά είναι εξίσου εχθρικοί προς τους ομοφυλόφιλους με τους μουσουλμάνους που καταδικάζουν. Ωστόσο, ορισμένες από αυτές τις στάσεις θα πρέπει να ανησυχούν τους φιλελεύθερους, οι οποίοι εδώ και καιρό θεωρούν δεδομένο ότι οι ανοιχτές κοινωνίες τελικά κάνουν τους ανθρώπους πιο ανεκτικούς. Και αν το κράτος είναι υπερβολικά δειλό για να αντιμετωπίσει τα αδικήματα που διαπράττονται από μειονότητες, όπως όταν συμμορίες μουσουλμάνων ανδρών κακοποίησαν νεαρά κορίτσια σε διάφορες αγγλικές πόλεις, η οργή που προκαλείται είναι δικαιολογημένη.
Εξίσου σημαντική είναι η σύγχυση του Ισλάμ, μιας θρησκείας, με τον ισλαμισμό, μια πολιτική ιδεολογία. Το Ισλάμ δεν αποτελεί πρόβλημα, ο ισλαμισμός, όμως, μπορεί να αποτελέσει. Σε αντίθεση με τους τζιχαντιστές της 11ης Σεπτεμβρίου, οι περισσότεροι ισλαμιστές δεν υποστηρίζουν τη βία. Ωστόσο, πολλοί επιδίδονται στoν «εισοδισμό» (entryism) — διεισδύοντας σε δημοκρατικούς θεσμούς για να προωθήσουν μια αντιφιλελεύθερη ατζέντα. Ομάδες ισλαμιστών με ισχυρές διασυνδέσεις ενδέχεται να ασκούν πιέσεις υπέρ της θέσπισης ευρέων νόμων κατά της ρητορικής μίσους ή κατά των προγραμμάτων καταπολέμησης του εξτρεμισμού. Ο κύριος κίνδυνος του εισοδισμού είναι τοπικός. Μικρά, καλά οργανωμένα δίκτυα μπορούν να καταλάβουν ένα σχολείο, ένα τζαμί, ένα δημοτικό συμβούλιο ή μια φιλανθρωπική οργάνωση και να χρησιμοποιήσουν αυτούς τους θεσμούς για να αποθαρρύνουν την ένταξη και να επιβάλουν θρησκευτική συμμόρφωση σε άλλους μουσουλμάνους που ζουν στην περιοχή.
Η ανησυχία γι’ αυτούς τους μη βίαιους ισλαμιστές έχει αυξηθεί μεταξύ των ευρωπαϊκών υπηρεσιών ασφαλείας. Στη Γαλλία, οι αρχές ανησυχούν για τον κρυφό εισοδισμό της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Μια επίσημη έκθεση που δημοσιεύθηκε πέρυσι προειδοποίησε ότι ο ισλαμισμός θα μπορούσε, με την πάροδο του χρόνου, να απειλήσει τους κοσμικούς κανόνες και τα δικαιώματα των γυναικών. Ωστόσο, αυτό φαίνεται απίθανο. Το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών εκτίμησε ότι μόλις 139 από τους 2.800 μουσουλμανικούς χώρους λατρείας είχαν σχέση με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Αντίθετα, τα κύρια θύματα είναι άλλοι μουσουλμάνοι. Το μισό των 12 δημοτικών περιφερειών στο Μπλάκμπερν, στη βόρεια Αγγλία, αποτελείται κατά περισσότερο από 60% από μουσουλμάνους. Σε δύο από αυτές μάλιστα ξεπερνούν το 80%. Σε τέτοιες περιοχές, οι γυναίκες μπορεί να αισθάνονται πίεση να αφήσουν τα συμβούλια της σαρία να ρυθμίζουν την οικογενειακή τους ζωή. Οι ομοφυλόφιλοι και οι φιλελεύθεροι μουσουλμάνοι βιώνουν τον εκφοβισμό. Οι μη συμβατικοί μουσουλμάνοι παραπονούνται ότι οι δυτικές αρχές — φοβούμενες να θεωρηθούν ρατσιστικές — δεν τους παρέχουν την ίδια προστασία που παρέχουν στους μη μουσουλμάνους πολίτες.
Υπάρχει, επίσης, μια ευρύτερη ζημιά. Οι ισλαμιστές υποδαυλίζουν τον αντισημιτισμό, κυρίως λόγω της Γάζας. Απαιτούν περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου σχετικά με τις πεποιθήσεις τους. Εκφοβίζουν πολιτικούς, κωμικούς, ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους, ωθώντας τους στην αυτολογοκρισία. Μπορούν να εκφοβίζουν σχολεία, φοιτητικές ενώσεις, φιλανθρωπικές οργανώσεις και δημοτικά συμβούλια.
Αυτό που μετατρέπει αυτές τις τοπικές απειλές σε κίνδυνο για ολόκληρη την ήπειρο είναι ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιούνται. Οι Ισλαμιστές βολεύονται να ισχυρίζονται ότι οποιαδήποτε κριτική στο πολιτικό τους σχέδιο αποτελεί επίθεση κατά του ίδιου του Ισλάμ. Η λαϊκιστική αριστερά, συμπεριλαμβανομένων της LFI (Unsubmissive France) και των Πρασίνων στη Βρετανία, τείνει να αντιμετωπίζει τα ζητήματα που αφορούν τη μετανάστευση, την εγκληματικότητα ή τον ισλαμισμό ως ρατσιστικά.
Και η λαϊκιστική δεξιά συχνά υποδαυλίζει τον φόβο, ισχυριζόμενη ότι όλοι οι μουσουλμάνοι αποτελούν απειλή και κατηγορώντας το κράτος για «συγκάλυψη υπό το πρόσχημα του woke» και «διακριτική μεταχείριση». Ελάχιστοι έχουν εκφραστεί με μεγαλύτερη σφοδρότητα από τον Elon Musk, ο οποίος χρησιμοποιεί την πλατφόρμα του στα κοινωνικά μέσα για να διαμορφώσει τις απόψεις για τον Ισλάμ σε όλο τον κόσμο και να ενισχύσει την αντιμουσουλμανική δεξιά της Ευρώπης, από το AfD έως τον Tommy Robinson, έναν Βρετανό ταραχοποιό τον οποίο παρουσιάζουμε σε μια τριμερή σειρά podcast που ξεκινά αυτό το Σαββατοκύριακο.
Οι λύσεις της λαϊκιστικής δεξιάς είναι εξίσου αντιφιλελεύθερες με τους ισλαμιστές από τους οποίους ισχυρίζονται ότι προστατεύουν την Ευρώπη. Οι υποσχέσεις για μαζικές απελάσεις, διαχωρισμό και απαγορεύσεις ενδυμασίας τρομοκρατούν τους μουσουλμάνους, εμποδίζοντας την ένταξή τους και οδηγώντας τους στην αγκαλιά των εξτρεμιστών. Όποια χώρα εφάρμοζε τέτοιες πολιτικές θα διαπίστωνε ότι το μίσος που θα εξαπέλυε θα προκαλούσε μόνιμη ζημιά.
Γι’ αυτό οι πολιτικοί του ευρύτερου φάσματος στην Ευρώπη πρέπει να προσφέρουν μια εναλλακτική λύση. Η βία και οι απειλές βίας πρέπει να διώκονται ποινικά. Ωστόσο, δεν πρέπει να υπάρχουν ταμπού για χάρη της πολιτισμικής ευαισθησίας. Η ελευθερία του λόγου δεν είναι εχθρός της ανεκτικότητας, αλλά προϋπόθεσή της. Ο εισοδισμός πρέπει να καταγγέλλεται, όπως και η μισαλλοδοξία. Οι κυβερνήσεις που διστάζουν να συλλέγουν ή να δημοσιοποιούν δεδομένα αφήνουν ένα κενό που γεμίζει με καιροσκοπικές υπερβολές.
Η αντιμετώπιση όλων αυτών δεν θα είναι εύκολη ούτε γρήγορη, αλλά υπάρχει ελπίδα. Οι μουσουλμάνοι της Ευρώπης αφομοιώνονται, όπως συνέβη και με προηγούμενα κύματα καθολικών, εβραίων και μεταναστών από την Καραϊβική στις χώρες όπου εγκαταστάθηκαν. Η άφιξη όλων αυτών των προηγούμενων ομάδων προκάλεσε ηθικό πανικό σχετικά με το αν ποτέ θα ενταχθούν. Όλοι τελικά βρήκαν τη θέση τους. Το ίδιο θα συμβεί και με τους μουσουλμάνους — αν δεν αφήσουμε τη διχόνοια και την παράνοια να σταθούν εμπόδιο.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
